Bilgi Bakkalı
Aristo; “İnsan doğuştan bilmek ister!” Demiş. Bilgi Bakkalı, ‘bilmek’ isteyenler için yapıldı. Paylaşmaya ve eleştiriye açık, küfür, hakaret ve nefret söylemine kapalıdır. Bu Bakkal’dan çıkarken; değişmiş olarak çıkarsanız ve bilgilerin kaynağı olan kitapları merak edip okursanız amacıma ulaşmış olacağım.
Kategori: Yahudilik, Tevrat
-
19 Eylül 1900 tarihinde Donna adlı bir Yahudi kızı, Kaymakamlığa başvurarak, Müslüman olmak istediğini belirtmişti. Kaymakamlık, Donna’nın isteğini Kadı’ya iletmiş, Kadı da isteği kabul etmişti. Bunun üzerine, Kadılık, Musevi toplumu lideri Hacı Hahambaşı’na çağrıda bulunmuştu. Kent meclisinde Hahambaşı, Donna’yı bir kenara çekerek uzun telkinlerde bulunmuş, ancak, Donna’nın kararlı olması nedeniyle kararı onaylamak zorunda kalmıştı. Tanıklar…
-
Yunan işgali sırasında Türk-Yahudi yakınlığı daha da belirgin hale gelmişti. Yunan birlikleri kendilerine tam destek vermedikleri gerekçesiyle Yahudileri daima eleştirmektedir. Türklerle Yahudiler arasında o denli güven vardı ki, zaman zaman müftüler vekâlet vermeleri gerektiğinde “Rabin”lere geçici olarak vekâlet verebiliyorlardı. Hatta kent yöneticileri, Tire’nin Yunanlılarca işgal edildiği yıllar içinde her türlü bilgiyi Yahudilerden alabiliyorlardı. Sf. 74…
-
Yahudi grupların eğlencelerde ve de dinlenme saatlerinde ellerinden düşürmedikleri “Boyoz”, “Tuzlu Bakla” ve “Kavrulmuş karpuz çekirdeği” Türklerin de ilgi gösterdikleri yiyeceklerdi. Hatta bir Yahudi içeceği olan “Sübiye” daha sonraları Türklerin de vazgeçemediği bir içecek olup çıkacaktı. Sofra kültüründen yine bize kalan “Pandispanya”, “Sakız Macunu” ve “Piyaz”ı da anımsamak gerekir. Diğer bir kültürel miras da “Karambol”du.…
-
Ancak, Rumların kenti terk etmelerinden sonra ekonominin kontrolü tamamen Yahudi iş adamlarına geçmiştir. Özellikle bu yeni süreç tüccar sınıfının giderek canlandığını ve sayısal artış gösterdiğini açıklamaktadır. Kent merkez çarşı hâkimiyeti genel olarak Yahudi iş adamlarının kontrolüne geçmekle kalmamış, ticari yaşam canlılık kazanmıştır. Cumhuriyet Dönemi, Yahudiler’in ekonomik ve sosyal yaşamında, önceki dönemlere göre oldukça farklı bir…
-
İlginçtir ki, 1908 yılındaki meclis idare heyetinde, gerek nüfusça gerek ekonomiye hâkimiyetlerine karşın kent yönetiminde Rum kesiminden temsilci yoktur. Buna karşın Yahudi cemaatinden Çelebon Beje’nin seçilmesi anlamlıdır. II. Meşrutiyet’ten itibaren Belediye Meclislerinde, Haim Beja Robeno, Haim Beja Sebatay, Bohor Danon ve Şmail Barsimento’nun görev aldığını görüyoruz. İlginç bir konu da Belediye örgüt yapısı içinde Yahudi…
-
Tanzimat’ın getirdiği ticari haklar ki bunların başında ekonomik yaptırımlar ve zorunluluklar gelmektedir, dengeleri değiştirmiştir. Kara gümrüklerinin kaldırılmasıyla ekonominin Rumların lehine çalışması ve nüfusun ticari ayrıcalıklar elde etmesinin yanında, geniş kapsamlı bir organizasyonun da öncüsü olmuştur. “Tanzimat-ı Hayriye”nin ilanıyla kara gümrüklerinin kaldırılması ve vergi alınmaması esası dış ticaret girişimlerinin önünü açmakla kalmamış, mahkemelerin fiyat tespitleri Rum…
-
Tire çerçileri, Rum Ermeni ve Yahudi olarak görünmekteyse de asıl ağırlık Yahudi çerçilerde toplanmaktaydı. Tire tarihinin ekonomik lokomotifini oluşturan Yahudi iş adamları önce çıraklık örneği mesleğin kurallarını ve ahlakını “Çerçilik” aşamasıyla kazanmışlardır. Bu nedenle çerçiler üzerinde durulması gereken ciddi bir kesimi oluşturmaktadırlar. Çerçiler, geleceğin Yahudi tüccarlarının pişmesini, ticareti öğrenmesini sağlamakla kalmamış, ticaret ahlakını da çevreleriyle…
-
Avram Galante, 1904 Tire ziyaretinde, kentte 360 aile bulunduğunu ve yaklaşık olarak bunun 1.600 nüfusu karşıladığını belirtirken, özellikle daha sonra 1914-1918 arasında Filistin’e önemli göç olduğu ve Tire’den 200 ailenin ayrıldığını eklemektedir. 1927 yılı resmi rakamını ise 1.063 olarak vermektedir. Yine Galante’nin Tireli Yahudilerin ifadelerine dayanarak kentteki Yahudi nüfusu, Selanik, Bursa ve İstanbul Yahudileri yakından…
-
Diğer bir bilgi de Yahudi bir din adamının naklidir. Havra’da görevli İlya Sağman’ın, Yahudiler’in kentteki ilk mezarlıklarında bulup okudukları bir kitabedir. Alayparkı ile Askerlik Şubesi arasında yol yapım çalışmaları sırasında ele geçen kitabenin 700 yıl önceye ait olduğunun tespitidir. Havra müezzini İlya Sağman’ın bu nakli 1953 yılma aittir. Nakle göre mezar taşı 1200’lü yıllara uzanmaktadır.…
-
Diğer taraftan Şeyh Bedreddin olayları sürecinde bölgedeki Yahudi varlığından söz edilmesi belgelerle uyuşmaktadır. Osmanlı tarihçilerinden Murat Bey; “Tarih-i Ebül Faruk” adlı kitabında, ayaklanmacıların “Cami, kilise ve sinagoglara” dokunmadıklarından söz etmektedir. Bu ve diğer kaynaklarda ifade edilen “Sinagog” varlığı bölgede önemli Yahudi nüfusunun bulunduğunu göstermektedir. Diğer taraftan Bedreddin olaylarının Manisa ayağındaki lideri Torlak Kemal’in Yahudi olduğu…
-
Yahudiler, Beylikler Döneminden, İsrail Devleti’nin kuruluşuna değin, Osmanlı toprakları üzerinde huzurlu bir yaşam sürmüşlerdir. Tarihsel süreçte Fatih ile başlayan koruma şemsiyesi hanedan zincirinde aralıksız devam etmiştir. İstanbul’daki Hahambaşılık Kaymakamlığı daima saygı görmüş ve kimi istekler doğrudan Sultan’a iletilebilmiştir. Öyle ki, Theodore Herzl, II. Abdülhamit’ten Yahudiler için özerk nitelikli bir İsrail yerleşimine izin vermesini istemesine karşın,…
-
“Kan İftirası” denen bir suçlamanın yaygınlık kazanması, Yahudi toplumuna karşı bir dikkat unsuru oluşturmuştu. Yahudiler’in “Hamursuz” bayramlarında hamura insan kanı karıştırdıkları yolundaki inanç, Yahudi katliamlarına değin uzanmıştı. Bu iddia tarih boyunca Hristiyan -Yahudi dünyasını karşı karşıya getirmiş ve tarihe “Kan İftiraları” adıyla tehlikeli bir malzeme oluşturmuştu. Anadolu’nun birçok yerinde olduğu gibi Tire’de de çocukları korkutmak…
-
Hatta bu göç hareketleri 20.yy’a değin devam etmiştir. Özellikle, İzmir’in Beni İsrail, Sansino ve Hahambaşı mahalleleri ile Bayındır ve Ödemiş Yahudi mahallelerinin Tire kaynaklı göçlerden oldukça beslendikleri nüfus kütük kayıtlarından anlaşılmaktadır. Sf. 15 Alıntı; Anadolu Tarihinde Tire Yahudileri – A. Munis Armağan, (Bilkar Matbaacılık 1. Baskı Mayıs 2005 – Sf. 15) kitabından birebir alınmıştır.
-
Öyle ki, 1531’de dahi İzmir’de Yahudi yerleşimi yoktur. Oysa Tire, 14, 15 ve 16.yy’larda bölgenin en gelişmiş kentidir. Kentin, İzmir’ den önce bölgenin en hareketli liman kenti olan Kuşadası’nın ulaşım yolu üzerinde bulunuşu ve kervanların Tire’den geçmesi gelişimde etken olmuştur. Öyle ki, belgelerde Gediz’den Kuşadası’na yönelen kervanlardaki deve sayısının 800-1.000 arasında değişmesi canlılığın göstergesidir. Hatta…
-
Daha açık bir ifadeyle 1531 tarihinde henüz İzmir’e göç yoktur ve hatta çevresinde dahi İber Yahudileri yerleşimi bulunmamaktadır. Oysa göçler öncesi Tire, ekonomik ve sosyal organizasyonunu tamamlamış bir kenttir. İç ve dış ticarette önemli bir etkinliğe sahiptir. Sf. 11 Alıntı; Anadolu Tarihinde Tire Yahudileri – A. Munis Armağan, (Bilkar Matbaacılık 1. Baskı Mayıs 2005 –…
-
Buradaki (Tire’deki) hane sayısı 1531 tarihinde 88’dir. Fatih döneminde Tire Yahudilerinin İstanbul’a taşınmasıyla boşalan Yahudi yerleşimi, İspanya ve Portekiz göçleriyle yeniden doldurulmuştur. İspanya ve Portekiz göçlerinin temel nedenini anlayabilmek, daha açık bir söylemle İber dışlanmasının gerekçesini tarihsel bir belge ile açıklamak daha gerçekçi olacaktır. Yahudi göçlerinin genel akış ve bilgilerine geçmeden önce, bu tarihsel dışlamanın…
-
Galante’nin çalışmalarında ortaya çıkan gerçekler, hem belgelerin onayı hem de anonim bilgilerin ciddiyetini ortaya koymuştur. Galante, Tire’nin Yahudi Tarihi’ndeki önemine değinirken kenti, “Küçük Safet” olarak nitelendirildiğini de eklemektedir ki, bu da fevkalade önemlidir. Sf. 8 Alıntı; Anadolu Tarihinde Tire Yahudileri – A. Munis Armağan, (Bilkar Matbaacılık 1. Baskı Mayıs 2005 – Sf. 8) kitabından birebir…
-
Yahudiler, mabetlerinde sâdece Tevrat kıraati dinlemek üzere değil, ticari işlerini müzâkere ve pratik hâl çareleri hakkındaki fikirlerini teati etmek için de toplanıyorlardı. Bütün havralar, gayet geniş federatif bir teşkilat hâlinde birbirlerine bağlıydılar. Sf. 499 Alıntı; Yahudilik ve Dönmeler – Yesevizâde Alparslan Yasa, (Özyılmaz Matbaası – Sf. 499) kitabından birebir alınmıştır.
-
(Fransız matematikçi, fizikçi ve politikacı Lazare Nicolas Marguerite, Kont Carnot;) “Yahudi soğuk ve hesapçı enerjik ve esnek, sebatkâr ve sabırlı, basiretli ve dakiktir. O bütün bu vasıfları, duka sarrafı ve kaçakçı olan ecdadından tevarüs etti (miras aldı). Ticaretle, bankacılıkla iştigal ettiği zaman ecdadından gelen asırlık terbiyesinden istifade etmektedir. Bu terbiye boş gururun aksine, onu daha…
-
Renault, çeyrek asırdır Yahudi Pierre Dreyfus’ün İdaresi altında. Sf. 483 Alıntı; Yahudilik ve Dönmeler – Yesevizâde Alparslan Yasa, (Özyılmaz Matbaası – Sf. 483) kitabından birebir alınmıştır.
Bilgi Bakkalı 