Bilgi Bakkalı

Aristo; “İnsan doğuştan bilmek ister!” Demiş. Bilgi Bakkalı, ‘bilmek’ isteyenler için yapıldı. Paylaşmaya ve eleştiriye açık, küfür, hakaret ve nefret söylemine kapalıdır. Bu Bakkal’dan çıkarken; değişmiş olarak çıkarsanız ve bilgilerin kaynağı olan kitapları merak edip okursanız amacıma ulaşmış olacağım.

recent posts

about

  • PERİ’DE TEHCİR 1/4; ÇARSANCAK VE PERİ ERMENİ MEMLEKETİ

    Hakob Manuki Holobikyan’ın Tanıklığı (D. 1902, Kharberd [Harput], Çarsancak, Berri – Peri);

    Katliam başladığında, bölgemizdeki altmış dört köyün Ermenileri ve merkezimiz Berri (Peri) şehri müreffeh bir durumdaydı. Bizim Berri Şehri’nin 700 hanelik nüfusunun büyük bir kısmı Ermenilerden oluşuyordu; sadece 100 hane Türk vardı; onlar da başka yerlerden gelen insanlardı; yerli değildi. Şehir altı mahalleden oluşuyordu: “Kaler Mahallesi, Tonağbür Mahallesi, Kamarağbür Mahallesi, Türk Mahallesi ve çömlekçi atölyelerinin bulunduğu mahalle olan Bardakhane Mahallesi. Onların üretimi bütün bölgeye yetiyor, şehir dışına, Berri Nehri’nin akıntısı sayesinde sallarla Malatya ve Arabkir’e de ihraç ediliyordu. Sallar 10-20 koyun tulumunun şişirilip tahtalarla birleştirilmesinden oluşuyordu; onları yönetenlere Kyalakçi deniliyordu. Berri, yüzden fazla manifaturacı ve zanaatkâr dükkânının bulunduğu bir zanaatkârlar şehriydi; orada sadece bir tane Türk dükkânı vardı; o da bir berber dükkânıydı. O berber dükkânında dışarıdan gelen Kürtlerin ve Türklerin otel olarak yararlandıkları bir üst kat vardı. Sf. 388

    Alıntı; Ermeni Soykırımı (Hayatta Kalan Görgü Tanıklarının Anlattıkları) – Verjine Svazlian, Ermeniceden Tercüme Edenler; Tigran Ter Voğormiyacıyan ve Petros Çavikyan, (Belge Yayınları, Kasım 2013, Sf. 388) kitabından birebir alınmıştır.

  • ERMENİLERİN ERMENİSTAN’DA YAŞADIKLARI ZORLUKLAR

    Yeğsa Antoni Khayacan Yan’ın Tanıklığı (D. 1900, Kharberd [Harput], Habusi Köyü)

    Ben Kharberd’in Habusi Köyü’nde doğdum. Köprünün öteki tarafı Palu’ydu. 1922 yılına kadar oradaydım. Köyümüzde pek çok ağaç ve çiçek vardı. Biz altı yüz haneydik; içimizde kasap, marangoz, ayakkabıcı, çiftçi vardı; hepsi de Ermeni’ydi. Sf. 386

    Köyümüzde bir kilise ve okul vardı. Okulumuz Protestan okuluydu. Kharberd’de Yeprat Koleji vardı; orada Amerika’da eğitim almış hocalar ders veriyordu. Sf. 387

    Sonra, 1936’da Ermenistan’a geldik. Gözyaşlarım kana dönüştü. Ekmek karnesi vermediler. 1937’de kocam koyun kesip etini satıyor diye ihbar etmişler, kocamı hapsettiler. Ona ekmek ve tütün götürüyordum. Sonra duydum ki, onu Sibirya’da öldürmüşler. O kadar zavallıydım ki, dileniyordum. Kaç evde çalışıyordum. Bez dokuyordum, iki çocuğum da fabrikaya geliyordu; çünkü onlara evde bakan kimse yoktu. Yalnız Türkler değil, Ermeniler de bana eziyet ettiler. Sf. 388

    Alıntı; Ermeni Soykırımı (Hayatta Kalan Görgü Tanıklarının Anlattıkları) – Verjine Svazlian, Ermeniceden Tercüme Edenler; Tigran Ter Voğormiyacıyan ve Petros Çavikyan, (Belge Yayınları, Kasım 2013, Sf. 386 ile 388 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • ÇEMİŞGEZEK’TE “AMBARLARIMIZ ŞARAP, VOTKA, SUCUK, PESTİLLE AĞZINA KADAR DOLUYDU”

    Tsirani Rafayeli Matevosyan’ın Tanıklığı. (D. 1900, Kharberd [Harput], Çmşkatsag [Çemişkezek], Mamusa Köyü)

    Dedem Karapet ağa köyün en zengini idi. Köyümüzün yarısı Rum, yarısı Ermeni idi. Rumların Ermenilerle bağlantısı yoktu. Kürt Hasan bizim hizmetkârımız idi, bir de Kürt beslememiz vardı; birbirleriyle evlendirdik. Onlar bizimle yiyip, içip yaşıyorlardı. Bizim memlekette çok kar gelirdi. Ayda bir ekmek hazırlıyorduk. Orası başka bir memleketti’. Komşularımız, altınlarla bezenmişti. Dedemin Halep kentinde bile dükkânları, kervansarayları varmış. Zengin ve medeni yaşamışız. Ambarlarımız şarap, votka, sucuk, pestille ağzına kadar doluydu; damımıza kışlık niyetine yazın kurumaları için seriyorduk. Sf. 385

    Alıntı; Ermeni Soykırımı (Hayatta Kalan Görgü Tanıklarının Anlattıkları) – Verjine Svazlian, Ermeniceden Tercüme Edenler; Tigran Ter Voğormiyacıyan ve Petros Çavikyan, (Belge Yayınları, Kasım 2013, Sf. 385) kitabından birebir alınmıştır.

  • GÖLCÜK YANİ HAZAR KÖYÜNDE OKUL VAR

    Harutyün Zakari Martikyan’ın Tanıklığı (D. 1899, Kharberd [Harput], Tsovk Köyü (Gölcük Köyü)

    Köyde yedi yıllık bir okulumuz vardı; eski usulle Ermenice alfabe öğretirdi. Zemine oturuyor, örtünün üzerinde iki kat olmuş halde ve her birimiz dersi okuduktan sonra ‘Haç bana yardım et’ diyorduk. Amerika’da yaşayan Kharberdlilerin himayesinde olduğundan eğitim ücretsizdi. Sf. 383

    Alıntı; Ermeni Soykırımı (Hayatta Kalan Görgü Tanıklarının Anlattıkları) – Verjine Svazlian, Ermeniceden Tercüme Edenler; Tigran Ter Voğormiyacıyan ve Petros Çavikyan, (Belge Yayınları, Kasım 2013, Sf. 383) kitabından birebir alınmıştır.

  • “DERSİM İSYANKÂRDI, OSMANLI DERSİM’E GİREMEZDİ”

    Haykaz Acemyan’ın Tanıklığı (D. 1892, Kharberd [Harput])

    Dersim isyankârdı. Osmanlı Dersim’e giremezdi. Birinci Dünya Savaşı sırasında Dersimlileri silah altına aldılar; ama onlar savaşmadılar; silahlarını alıp evlerine döndüler. Öyle ki, onlar hep silahlıydılar. Sf. 375

    Alıntı; Ermeni Soykırımı (Hayatta Kalan Görgü Tanıklarının Anlattıkları) – Verjine Svazlian, Ermeniceden Tercüme Edenler; Tigran Ter Voğormiyacıyan ve Petros Çavikyan, (Belge Yayınları, Kasım 2013, Sf. 375) kitabından birebir alınmıştır.

  • HARPUT; BADEM MEMLEKETİ

    Elmas Aharoni Kavukçuyan’ın Tanıklığı (D. 1883, Kharberd [Harput])

    “Bir aracı vasıtasıyla badem ihraç ediyorduk.” Sf. 375

    Alıntı; Ermeni Soykırımı (Hayatta Kalan Görgü Tanıklarının Anlattıkları) – Verjine Svazlian, Ermeniceden Tercüme Edenler; Tigran Ter Voğormiyacıyan ve Petros Çavikyan, (Belge Yayınları, Kasım 2013, Sf. 375) kitabından birebir alınmıştır.

  • ARAPKİR’DE SADECE ZANAATKÂR ERMENİLER KALMIŞ

    Ğazar Gümüşgerdanyan’ın Tanıklığı (D. 1905, Arabkir)

    Yirmi dört bin Ermeni yaşıyor dedikleri Arabkir’de topu topu bin dört yüz Ermeni kalmıştı; bunu da oradaki tüm zanaatkârların, nalbantların, demircilerin, bakırcıların Ermeni olmasına borçluyduk. Öyle ki, zanaatkârları orada tuttular. Sf. 366

    Alıntı; Ermeni Soykırımı (Hayatta Kalan Görgü Tanıklarının Anlattıkları) – Verjine Svazlian, Ermeniceden Tercüme Edenler; Tigran Ter Voğormiyacıyan ve Petros Çavikyan, (Belge Yayınları, Kasım 2013, Sf. 366) kitabından birebir alınmıştır.

  • NOR ARABKİR, YENİ ARAPKİR

    Hovhannes Poğosi Ginosyan’ın Tanıklığı (D. 1902, Arabkir)

    Sonra Fransa’ya gittim. Lyon’da HOK’a üye oldum. Lyon’da yaşayan Arabkirlilerin Vatanseverlik Derneği’ni kurduk. Devlet derneğimizi tanıyıp onayladı. Aidatların ve küçük balo gelirlerini Amerika’ya, Arabkir Merkezi Yönetim’ine gönderdik. Ermenistan’da Nor [Yeni] Arabkir mahallesinden toprak satın aldık. İlk binanın temelini attık. Sovyet Ermenistan’ı liderinin imzası gümüş bir tabelanın üstüne işlenmişti. Sf. 362

    Alıntı; Ermeni Soykırımı (Hayatta Kalan Görgü Tanıklarının Anlattıkları) – Verjine Svazlian, Ermeniceden Tercüme Edenler; Tigran Ter Voğormiyacıyan ve Petros Çavikyan, (Belge Yayınları, Kasım 2013, Sf. 362) kitabından birebir alınmıştır.

  • “EY AHALİ! ERMENİLİKTEN VAZGEÇİN! MÜSLÜMAN OLUN Kİ, SAĞ KALASINIZ!”

    Arakel Ğazari Tagoyan’ın Tanıklığı (D. 1902, Tercan, Çıkhınlots Köyü)

    Hacılar haricinde Türk ve Kürt ahali de toplanıp bizimle kurban eti yer, bizimle sevinir, şarkı söyler ve dans ederdi. Şifa bulmaları için, Aziz Karapet’in mezarının üstüne hastalar getirirlerdi. Sf. 341

    Bizi nehir kıyısına götürdüler. Her akşam bir tellal bağırıyordu. O tellal, Muşlu Müslümanlığı seçmiş bir papazdı. Bize Müslüman olmamız için, vaaz veriyordu: “Ey ahali! Ermenilikten vazgeçin! Müslüman olun ki, sağ kalasınız!” diyordu. Sf. 344 

    Alıntı; Ermeni Soykırımı (Hayatta Kalan Görgü Tanıklarının Anlattıkları) – Verjine Svazlian, Ermeniceden Tercüme Edenler; Tigran Ter Voğormiyacıyan ve Petros Çavikyan, (Belge Yayınları, Kasım 2013, Sf. 341 ile 344 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • İBRAHİM “CESETLERİ EVİRİR ÇEVİRİRKEN “BABA!” DİYE BAĞIRDI VE DÜŞÜP BAYILDI”

    Garnik Khaçaturi Stepanyan’ın Tanıklığı (D 1909 Erzincan Mamahatun Köyü)

     “O mağaralar görülmemiş cesetlerle doluydu ve insanlar gelip fotoğraf çekebilirdi. Bizim yetimhanenin çocukları oraya cesetlerdeki altın dişleri çıkarmaya gidiyorlardı. Beni de yanlarında götürdüler. Ermeni olduğumdan şüphelenmesinler diye, ben de gittim. Bizimle birlikte İbrahim adında bir çocuk vardı; cesetleri evirir çevirirken “baba!” diye bağırdı ve düşüp bayıldı. O geceyi Ermenice sayıklayarak geçirdi. Onun Abraham adında Malatyalı bir Ermeni olduğu ortaya çıktı.” Sf. 338

    Alıntı; Ermeni Soykırımı (Hayatta Kalan Görgü Tanıklarının Anlattıkları) – Verjine Svazlian, Ermeniceden Tercüme Edenler; Tigran Ter Voğormiyacıyan ve Petros Çavikyan, (Belge Yayınları, Kasım 2013, Sf. 338) kitabından birebir alınmıştır.

  • “GÖTÜRÜP BOĞAZLAYACAKLAR”

    Manuşak Harutyuni Ter-Stepanyan’ı Tanıklığı. (D 1908 Erzurum)

    Zaptiyeler süngülerle bizi kolaçan ediyorlardı. Şehrin listesini getirdiler; okumaya başladılar. Kim ki Harput kentinden değildi, öyleye sürgündü, Ermeni idi; götürüp boğazlayacaklar. Sf. 329

    Sonra bir adam Stavropol’den bizim yetimhaneye geldi, beni kendi evine götürdü. Eşi doğum esnasında felç olmuştu; üç çocuğu sahipsiz kalmıştı. Ben onlara baktım, besledim ve üç çocuğuna ve karısına. 1934 yılında büyük kızım Eliza, 1944’te Seryoja, 1948’de Seda doğdu. Biz Yerevan’a (Erivan’a) geldik. Sf. 330

    Alıntı; Ermeni Soykırımı (Hayatta Kalan Görgü Tanıklarının Anlattıkları) – Verjine Svazlian, Ermeniceden Tercüme Edenler; Tigran Ter Voğormiyacıyan ve Petros Çavikyan, (Belge Yayınları, Kasım 2013, Sf. 329, 330) kitabından birebir alınmıştır.

  • “HAMİLE KADINLARIN ÇOCUKLARININ CİNSİYETİ ÜZERİNE BAHSE GİRİYOR..”

    Loris Abgari Papikyan’ın Tanıklığı (D. 1903, Erzurum, Ağadir Köyü)

    “Dört rütbeli şahıs, insani görünümlerini yitirmiş, vahşi sırtlanlar gibi azmış aşağılık yaratıklar, bir masanın etrafına oturmuştu ve bir grup Ermeni hamile kadın da yanlarında ayakta duruyordu; o kadınlar muhtemelen birkaç gün sonra doğum yapacaklardı. O rütbeliler, hamile kadınların rahimlerindeki çocukların cinsiyeti üzerine bahse giriyor ve emirlerindeki askerlere hamile kadının karnını bıçakla deşerek bebeği dışarı çıkarmalarını emrediyorlardı. İnsan görünümlü vahşi hayvanlar neler yapmıyorlardı ki. Eğer ben bahsi geçen sahneyi şahsen görmüş olmasaydım ve bugün onu bana anlatsalardı ya da bir kitapta okusaydım, benzer bir vahşetin gerçekten de sergilenmiş olduğuna asla inanmazdım.” Sf. 321

    Alıntı; Ermeni Soykırımı (Hayatta Kalan Görgü Tanıklarının Anlattıkları) – Verjine Svazlian, Ermeniceden Tercüme Edenler; Tigran Ter Voğormiyacıyan ve Petros Çavikyan, (Belge Yayınları, Kasım 2013, Sf. 321) kitabından birebir alınmıştır.

  • HARPUT’TA TEHCİR 5/5; “YA BİR ALTIN VERİN; YA DA BAKİRE BİR KIZ”

    Harutyun Torosi Grigoryan’ın Tanıklığı (D; 1898 Erzurum, Avırdnik Köyü)

    Jandarmalar su içilmesine izin vermiyorlardı; “Ya bir altın verin; ya da bakire bir kız” diyorlardı. Kadınlar mecburen idrarlarını su kabına yapıyor ve içiyorlardı. Sf. 314

    Alıntı; Ermeni Soykırımı (Hayatta Kalan Görgü Tanıklarının Anlattıkları) – Verjine Svazlian, Ermeniceden Tercüme Edenler; Tigran Ter Voğormiyacıyan ve Petros Çavikyan, (Belge Yayınları, Kasım 2013, Sf. 314) kitabından birebir alınmıştır.

  • HARPUT’TA TEHCİR 4/5; ONA; “NE YAPIYORSUN? “DİYE SORDULAR. “BIÇAĞIMI BİLİYORUM!” DEDİ

    Harutyun Torosi Grigoryan’ın Tanıklığı (D; 1898 Erzurum, Avırdnik Köyü)

    1 Haziran 1915 günü ilk tehcir kervanı, etrafı Adam Paşa adında acımasız bir komutan, süngü taşıyan askerler ve atlı zaptiyelerle sarılmış olarak Mezre’den ayrıldı. Kervanın arkasından iki yüklü araba gidiyordu; biri siyah ekmek diğeri ise halat yüklüydü. Yolda erkekleri ayırdılar Adem Paşa kadınların paralarını ve süs eşyalarını güvenlik nedeniyle topladı ve onlara; “Diyarbakır’a varırsanız, hepsini size gerivereceğim.” Dedi. Sonra kışla yakınlarında; “Şunu biliniz ki, siz, vatan hainisiniz; biz sizi güvende olalım diye tehcir ediyoruz.”

    Bir Dacik (müslüman) genci bir ermeni gencini bıçakladı. Ona “Ne yapıyorsun? “diye sordular.

    O da “bıçağımı biliyorum.” Dedi. Sf. 313

    Jandarma: “Daha iyi ya!” dedi ve yaşlı kadın artık yürüyemedi; yolda kaldı. Biz yolumuza devam ettik. Sf. 314

    Alıntı; Ermeni Soykırımı (Hayatta Kalan Görgü Tanıklarının Anlattıkları) – Verjine Svazlian, Ermeniceden Tercüme Edenler; Tigran Ter Voğormiyacıyan ve Petros Çavikyan, (Belge Yayınları, Kasım 2013, Sf. 313, 314) kitabından birebir alınmıştır.

  • HARPUT’TA TEHCİR 3/5; “ERMENİLER, DİNLEYİN! SÖZÜM GÂVURLARADIR”

    Harutyun Torosi Grigoryan’ın Tanıklığı (D; 1898 Erzurum, Avırdnik Köyü)

    25 Haziran 1915 günü sabahı, tellal Mezre’nin ve şehrin bütün mahallelerini teker teker gezerek Hükümet’in resmi kararnamesini duyurdu: “Ermeniler, dinleyin! Sözüm gâvurlaradır. Şanlı devletimizin ve Padişah’ın emriyle Kharberd’deki [Harput] tüm gâvurların Urfa’ya gönderilmesi kararlaştırılmıştır. Beşikteki bebekten en yaşlı insana kadar herkes yolcu olacak. Emir kesindir; duyanlar için de duymayanlar için de kanun değişmeyecektir.” Sf. 312

    Alıntı; Ermeni Soykırımı (Hayatta Kalan Görgü Tanıklarının Anlattıkları) – Verjine Svazlian, Ermeniceden Tercüme Edenler; Tigran Ter Voğormiyacıyan ve Petros Çavikyan, (Belge Yayınları, Kasım 2013, Sf. 312) kitabından birebir alınmıştır.

  • HARPUT’TA TEHCİR 2/5; TUTUKLANAN ERMENİ ÖNDERLERİ

    Harutyun Torosi Grigoryan’ın Tanıklığı (D; 1898 Erzurum, Avırdnik Köyü)

    1915 yılının Nisan-Mayıs aylarında Osmanlı Hükümeti önde gelen Ermeni aydınlarını, zenginlerini, din adamlarını, profesörleri, öğretmenleri, Harput Dini Önderi Ter Khorenyan’ı, Yervand Sırmakeşliyan’ı (Yerukhan), Mezre Ulusal Merkezi Okulu müdürü ve tanınmış yazar Hakob Canikyan’ı, Doktor Mikayel Hakobyan’ı, Yeprat Koleji hocalarından Prof. Tonapet Lüleciyan’ı, Prof. Nikoğos Tenekeciyan’ı [Harput Ermeni Protestanları lideri}, Prof. Karapet Soğikyan’ı, Prof. Mıkırtiç Vorberyan’ı Prof. Hovhannes Bucaganyan’ı, öğretmenlerden Hovhannes Tinkılyan’ı, Hovhannes Harutyunyan’ı (Tılkatintsij, Papaz Ter Vardan Arslanyan’ı, aydınlardan Hacı Hakob Fermanyan’ı, Karapet Ekmekçiyan’ı, Karapet Hovsepyan’ı, Armenak Terziyan’ı, Artin Bey Helvacıyanı, Arzuman Arzumanyan’ı, Martiros Muradyan’ı, Avukat Aleksan Nalbandyan’ı, Hovhannes Kharputyan’ı, Serob Vardapetyan’ı, E.D.F. üyesi yoldaşlardan Karapet Demirciyan’ı (Hüseynik’li) Tigran Astikyan’ı, Doktor Nişan Nahikyan’ı, Aram Arabyan’ı, Arabkirli Karapet Koküşyan’ı, Sosyal-Demokrat Hınçaklardan Harutyun Semerciyan’ı, Karapet Taşçıyan’ı .. tutukladı.. Sf. 311

    Alıntı; Ermeni Soykırımı (Hayatta Kalan Görgü Tanıklarının Anlattıkları) – Verjine Svazlian, Ermeniceden Tercüme Edenler; Tigran Ter Voğormiyacıyan ve Petros Çavikyan, (Belge Yayınları, Kasım 2013, Sf. 311) kitabından birebir alınmıştır.

  • HARPUT’TA TEHCİR 1/5; “BİRKAÇ ÖNDE GELEN ŞAHSIN TABANLARINA NAL ÇAKILDI”

    Harutyun Torosi Grigoryan’ın Tanıklığı (D; 1898 Erzurum, Avırdnik Köyü)

    Şehirde ve köylerde Ermeni zenginlerini hapsettiler; halk çobanının yitirmiş sürü gibi oldu. Birkaç önde gelen şahsın tabanlarına nal çakıldı; birkaçının dişleri çekildi; hapiste olanlar işkencelere dayanamayarak kendi kendilerini yaktılar.

    Alıntı; Ermeni Soykırımı (Hayatta Kalan Görgü Tanıklarının Anlattıkları) – Verjine Svazlian, Ermeniceden Tercüme Edenler; Tigran Ter Voğormiyacıyan ve Petros Çavikyan, (Belge Yayınları, Kasım 2013, Sf. 311) kitabından birebir alınmıştır.

  • “HARPUT’TA BİR İPEK FABRİKASI İŞLETEN BEŞKARDEŞ VARDI” FABRİKATORYAN KARDEŞLER

    Harutyun Torosi Grigoryan’ın Tanıklığı (D; 1898 Erzurum, Avırdnik Köyü)

    Harput her türlü nimete sahip bir yerdi; toprağı verimli, meyvesi bol, suları lezzetli, otları, çiçekleri bol bir yöreydi. Gümüş, bakır, taşkömürü, tuz bakımından da zengindi. Maden suları da boldu. Harput’ta eski anıtlar da vardı; Zeva yakınlarında üzerinde Ermenice yazılar bulunan, labirent şeklinde mağaraları olan bir kale vardır, putperestlere ait bir tapınağın sunak masası kalmıştır. Khulavanq, Datem Manastırı, Meryem Ana Kilisesi hala ayaktadır.

    Harput’a bağlı pek çok köy vardı. Sadece Ermenilerin yaşadığı köyler de vardı; Ermenilerin ve Daciklerin birlikte yaşadığı köyler de. Harput’ta bir ipek fabrikası işleten beşkardeş vardı; onlar bin beş yüz işçi çalıştırıyorlardı; ama onlar sürgüne gönderildiler. Dacikler (1) ise fabrikayı çalıştıramadılar; makineleri çaldılar; fabrika harabeye döndü. O Ermenilerin evlerine ise memurlar yerleşti. Sf. 311

    Alıntı; Ermeni Soykırımı (Hayatta Kalan Görgü Tanıklarının Anlattıkları) – Verjine Svazlian, Ermeniceden Tercüme Edenler; Tigran Ter Voğormiyacıyan ve Petros Çavikyan, (Belge Yayınları, Kasım 2013, Sf. 311) kitabından birebir alınmıştır.

    BAKKAL’IN NOTU (1) (2015); Dacik Ermenilerin Türk ve Müslümanlara verdikleri sıfat.

  • SPER YANİ İSPİR, BİR ERMENİ KASABASI VE KURAŞEN ERMENİLERİ

    Geğam Poğosi Hatsagortsyan’ın Tanıklığı (D. 1902, Sper [İspir] Kazası)

    Sper ahalisi 1530 yılında 4.500 kişi idi, 1915’te ise 500, bunun 62’si Ermeni, kalanıysa zorla Müslümanlaştırılmış Ermenilerdi. Sf. 303

    1915 kışındaydı, Enver Paşa 12 bin kişilik ordusuyla Rusların üzerine saldırdı.

    Ruslar Sarıkamış’a kadar geri çekildiler, fakat orada Osmanlı ordusu kuşatıldı ve kötü şekilde yenildi. Harbiye Nazırı Enver’in de esir düşmesine ramak kalmıştı, ancak Bayburtlu Arşak adında 19 yaşındaki bir oğlan sayesinde esir düşmekten kurtulur, orduysa her yönde kaçar. İşte bu yarı ölü askerleri Sper hastanesine getiriyorlardı ve onlar burada ölmekteydiler. Dr. Harutyun adında bir Ermeni doktor (1) itham edildi; onu elleri bağlı halde Erzurum’a götürdüler. Sf. 304

    Yerznka’da bizi mezarlığa doldurdular, orada bir ay kaldık. Son günlerde Kiskim ve Kuraşen Ermenileri Yerznka’ya ulaştılar, onları da aynı şekilde getirip Ermeni mezarlığına doldurdular. Sf. 306

    Alıntı; Ermeni Soykırımı (Hayatta Kalan Görgü Tanıklarının Anlattıkları) – Verjine Svazlian, Ermeniceden Tercüme Edenler; Tigran Ter Voğormiyacıyan ve Petros Çavikyan, (Belge Yayınları, Kasım 2013, Sf. 303 ile 306 arası) kitabından birebir alınmıştır. 

    BAKKAL’IN NOTU (1) (2015); Bu doktor ile ilgili anlatım, Murat Bardakçı’nın yazdığı Hafız Hakkı Paşa’nın Sarıkamış Günlüğü kitabındaki bilgiyle bağdaşıyor.

  • “JANDARMA KURŞUNDAN TASARRUF ETTİĞİ İÇİN SEVİNDİ”

    Masis Nikoğosi Kocoyan’ın Tanıklığı (D. 1910, Baberd – Bayburt)

    Zaten hepimiz de bitkindik. Kervanla birlikte yürüyemeyen on yedi-on sekiz yaşlarında iki erkek kardeş jandarmadan kendilerini öldürmesini rica etti. Jandarma bir an bile düşünmeden ikisinin sırt-sırta durmalarını sağlayıp onları tek kurşunla öldürdü; kurşundan tasarruf ettiği için de sevindi. Sf. 300

    Alıntı; Ermeni Soykırımı (Hayatta Kalan Görgü Tanıklarının Anlattıkları) – Verjine Svazlian, Ermeniceden Tercüme Edenler; Tigran Ter Voğormiyacıyan ve Petros Çavikyan, (Belge Yayınları, Kasım 2013, Sf. 300) kitabından birebir alınmıştır.