Bilgi Bakkalı

II. Abdülhamid; 23 Aralık 1876’da Birinci Meşrutiyet’i ilan etti, ancak 13 Şubat 1878’de Osmanlı-Rus Savaşı’nı bahane ederek Meclis’i dağıttı.   

Ahmed Tevfik Paşa: Osmanlı İmparatorluğu’nun son sadrazamı (Kasım 1920) olarak tarihe geçti.    

Akgöl (Eyüp Sabri), Bleda (Mithat Şükrü):  Mustafa Kemal’in emri üzerine 1935’te Sivas mebusu seçildi.  Masondu.    

Çetinkaya (Ali): Kel Ali de denir (Afyon 1878-İstanbul 1949).  Ayvalık’ta Yunanlılara karşı direniş cephesi kurdu.  TBMM çatısı altında meslektaşı Deli Halid Paşa’yı vurarak öldürdü.  Suçsuz bulundu.  İstiklal Mahkemesi Başkanlığı yaptı.  1926’da Atatürk’e suikast düzenledikleri iddiasıyla birçok arkadaşının idamına karar verdi.  Bayındırlık (1934) ve Ulaştırma bakanlığı (1940) yaptı. 

Emanuel Karasu:  “Macadonia Risorta” adlı mason locasının üstadı âzamıydı.  İttihat ve Terakki’nin Selanik kolunda çalıştı, hareketin mason localarınca korunmasını sağladı.  İhtilalden sonra, yabancı, özellikle İngiliz yorumcular tarafından, İttihat ve Terakki’nin liderlerinden ve “habis ruhlarından” biri olarak nitelendirildi.      

Enver Paşa: İkinci Meşrutiyet’in ilanın için Manastır Milli Taburu’yla birlikte dağa çıktı.  Bu olaydan sonra şöhreti “Kahramanı Hürrriyet” olarak bütün ülkeye yayıldı.  “Suavi” takma adını kullandı.    

Filibeli Hilmi: İttihat ve Terakki fedailerinin birçok yönden tipik bir örneğidir.  Teşkilatı Mahsusada görev yaptı.  Birinci Millet Meclisi’nde Ardahan mebusuydu.  Mustafa Kemal Paşa’ya düzenlenen İzmir Suikastının düzenleyicilerinden olduğu gerekçesiyle yargılanıp asıldı. 

Halaskâr Zabitan Grubu: İttihat ve Terakki’ye karşı bazı subaylar tarafından kurulan cunta.  Belli başlı elemanları Tevfik (Burunsuz), Satvet Lütfi, Dr. Rıza Nur, Melami Şeyhi Terlikçi Salih’tir.  Grubun gayesi; İttihat ve Terakki istibdadını yıkmak ve orduyu siyasetten uzaklaştırmaktı.  1912 yılında harekete geçtiler. Şûrayı Askeri reisliğine, bu kanalla padişaha sunulan bir beyannameyle, İttihat ve Terakki hükümetini istifaya zorladılar.    

Hasan Fehmi: Gazeteci, İttihat ve Terakki aleyhtarı yayınalar arasında sözünü en esirgemeyen gazete olan ‘Serbesti’yi çıkardı. 7 Nisan 1909’da Galata Köprüsü üzerinde öldürüldü.  Bu olay, 31 Mart Ayaklanmasının başlangıcı oldu.     

Hürriyet ve İtilaf Fırkası: Siyasi partidir. İlk reisi Damat Ferit Paşa’dır.  Fırkanın amacı, memlekette çok partili liberal temsilî meşrutiyeti kurmak, İttihat ve Terakki’nin siyaset tekelini frenlemek hatta kaldırmaktı.  Fırka doktrini iki esaslı fikir üzerine kuruluydu: Osmanlıcılık ve âdemi merkeziyet prensibi. Meşrutiyet’in son seçimine (1919) katılmadı.     

Hüseyin Hüsnü Paşa: 31 Mart Ayaklanmasında (1909) isyancılara karşı yürüyen Hareket Ordusu’nun kumandanlığını yaptı.  Bu görevini Yeşilköy’de Mahmud Şevket Paşa’ya devretti.  Ordu ile politikanın birbirine karışmasına şiddetle karşıydı. Türkiye İşçi Partisi Genel Başkanı Mehmet Ali Aybar’ın dedesidir.

İsmail Canbulat:  İttihat ve Terakki’nin asker kanadının ilklerindendi.  İzmir Suikastıyla ilgili görülerek İstiklal Mahkemesi’nce asıldı. 

Karabekir (Kâzım):  Bektaşi’ydi. 

Kuşçubaşı Eşref: 1907’de İttihat ve Terakki Cemiyeti’ne katıldı. En ünlü fedailerden biriydi. Teşkilatı Mahsusa’nın ilk başkanı oldu.  150’likler listesine alınıp sürgüne gönderildi. 1936’da affedildi. Vefatından bir süre önce hatıra ve dokümanlarını Salihli’deki çiftliğinde yaktı.      

Kut (Halil): Enver Paşa’nın kendisinden küçük amcası.  İttihat ve Terakki Cemiyeti ile Teşkilatı Mahsusa’nın fedaisiydi.   

Nazım Bey: Doktor Nazım ve Selanikli Nazım da denir. Meşrutiyet’in ilanından sonra perde arkasında çalışmaya devam etmeyi tercih etti. 1911’e kadar Cemiyet’in genel sekreterliğini yaptı.

Noradunkyan (Gabriel): Ermeni asıllı, Sultan Aziz’in fırıncı başısı Mikael Noradunkyan’ın oğludur.    

Okyar (Ali Fethi): 1911’de İttihat ve Terakki Fırkası kâtibi umumîsi oldu. Başbakanlık görevinde bulundu (Kasım 1924-1925). Londra büyükelçiliği (1931-1939) ve Adalet bakanlığı (1939-1941) yaptı.    

Orbay (Rauf): Başbakanlık (1922-1923) yaptı.  1926’dan 1936’ya kadar yurtdışında yaşadı.    

Osmanlı İttihat ve Terakki Cemiyeti: 1889’da adı duyuldu.  Askerî Tıbbiye öğrencileri tarafından kuruldu.  Asıl İttihat ve Terakki Cemiyeti 1906’da Selanik’te 3. Ordu subaylarının girişimiyle kuruldu.  Merkezi Selanik sayılıyordu.  İttihat ve Terakki önce Osmanlıcılığı benimsedi, sonra Türkçü ve Türkleştirici bir politika izledi.      

Prens Sabahaddin: Siyaset adamı ve toplumbilim kuramcısı (İstanbul 1878-Colombier, Neuchâtel 1848). Babası Damat Mahmud Paşa (1855-1903).  İttihatçı aleyhtarlarının lideriydi. 

Resneli Niyazi: Kolağası Niyazi de denir.    

Süleyman Askerî: Asker (Prizren 1884-Basra 1915). 1914’te Basra valisi tayin edildi.  İngilizlere karşı savaşmak üzere Teşkilatı Mahsusa Müfrezesi kurdu, savaştı ama yenildi. Yenilgiyi hazmedemedi, intihar etti.   

Talat Paşa: Sadrazam (Edirne1874-Berlin 1921). Annesi ve babası Türkmen’dir. Muhalifleri Kıptî (Çingene) olduğunu iddia etmişler. 1913-1917 yılları arasında Dâhiliye nazırlığı, 1917-1918 yılları arasında sadrazamlık yaptı. Masondu. Bektaşi’ydi.     

Yalçın (Hüseyin Cahit): Meclisi Mebusan’ın başkanvekili (1914-1916) ve başkanı (1916-1918) oldu. Örgüt içinde Talat Paşa’nın en yakınlarındandı.  1925’te Çorum’a sürüldü.  1954’te bu kez Demokratik Parti yönetimi tarafından tutuklandı ve iki yıl hapse mahkûm edildi.      

Yenibahçeli Şükrü: Teşkilatı Mahsusa’nın fedaisiydi.  Ağabeyi Nail, Atatürk’e İzmir’de suikast düzenlenmesi olayına adı karıştığından idam edildi.  Yenibahçeli Şükrü’nün üvey oğlu Türkiye Sosyalist Partisi’nin kurucusu Burhan Oğuz’dur.    

Ziya Gökalp: İhtilalden sonra İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin Diyarbakır örgütü temsilcisi olarak 1909 Kongresine katılmak üzere Selanik’e gitti. Merkezi umumi üyeliğine seçildi ve 1918’e kadar bu görevde kaldı.

Alıntı; Teşkilatın İki Silahşoru – Soner Yalçın, (Doğan Kitap, 17. Baskı Kasım 2004 – Sf. 297 ile 301 arası) kitabından birebir alınmıştır.