Bilgi Bakkalı

Aristo; “İnsan doğuştan bilmek ister!” Demiş. Bilgi Bakkalı, ‘bilmek’ isteyenler için yapıldı. Paylaşmaya ve eleştiriye açık, küfür, hakaret ve nefret söylemine kapalıdır. Bu Bakkal’dan çıkarken; değişmiş olarak çıkarsanız ve bilgilerin kaynağı olan kitapları merak edip okursanız amacıma ulaşmış olacağım.

  • İttihat ve Terakki Cemiyeti… Selanik Dönme zenginlerinden mali destek gördüklerine temas edilmiştir.  31 Mart Vakasında (13 Nisan 1909) rol oynayan Rumeli’den gelen Birlik’in (Nigehban-ı Hürriyet) askerlerinin çoğunluğunun gayr-i Türklerden meydan geldiği ve başlarındaki Remzi adındaki komutanın Dönme olduğu…  …  Abdülhamit’in Selanik’teki sorumlusunun da Remzi Bey’in kardeşi Şefik olduğu ileri sürülen görüşler arasındadır.     

    Alıntı; Dönmeler (Sabatayistler) Tarihi – Abdurrahman Küçük, (Aziz Andaç Yayınları,  7. Basım Temmuz 2005 – Sf. 439, 440) kitabından birebir alınmıştır.

  • “Varlık Vergisi”nin uygulama merkezi olan İstanbul Defterdarlığı’nda meydana gelen yangında bu konuyla ilgili evrakların yandığı ifade edildiği için cetvellerdeki isimleri tam olarak tespit etmek mümkün olmamıştır.  (Ankara’dan) gönderilen notlar arasında şöyle bir maddeden söz edilir: “Mihver tebaası Yahudiler, muhtekirler (istifçi, vurguncu), Dönmeler; G, M arası bir muameleye tâbi tutulacaklardır”.  Ökte, bunlar için ayrı cetvelin yapılmamış olduğunu, rakamların yükseltilmesi ile iktifa edildiğini kaydediyor.

    Alıntı; Dönmeler Sabatayistler) Tarihi – Abdurrahman Küçük, (Aziz Andaç Yayınları,  7. Basım Temmuz 2005 – Sf. 431) kitabından birebir alınmıştır.

  • Vakit gazetesinde yayınlanması üzerine, Karakaş Rüştü’nün eski kâtiplerinden, İzmir-Karşıyaka İslam Kütüphanesi sahibi, Selanik muhacirlerinden Recep Kaymak imzasıyla gazeteye bir mektup gelmiştir.  Mektup, herhangi bir milletin cemaati arasında aslını inkâr eden kimselerin çıktığı ve Karakaş’ın bunlardan biri olduğunu belirtmektedir.   …  Vakit Gazetesi, Rüştü Bey’in  “Selânik Dönmelerine Açık Mektubunu yayınlarken, onun müracaatının, Dönmelerin zevahirini kurtarmak için, bile bile yapmış olabileceği ihtimaline de yer vermeyi ihmal etmiyor.  Sf. 416

    Recep Kaymak’ın bu mektubuna Karakaş Rüştü şöyle cevap veriyor:  ..iki buçuk asırdan beri örtündüğümüz sahte kisvenin astarını ve yüzünü yırtıyorum.  Bu da vazifemdir.  …  Suriye’deki Hıristiyanların isimlerinin de İslâm ismi olduğunu unutmayalım.  Sf. 417

    Alıntı; Dönmeler (Sabatayistler) Tarihi – Abdurrahman Küçük, (Aziz Andaç Yayınları,  7. Basım Temmuz 2005 – Sf. 416, 417) kitabından birebir alınmıştır.

  • Onlar, babalarının bu teşebbüsünün Türklerle Selâniklilerin arasını açmaya yönelik bir davranış olduğunun, “Hıyanet-i Vataniye” bile sayılabileceğini ve bütün Selâniklileri temsil etmeyeceğini ileri sürmüşlerdir.  …  Sebilü’r-Reşad Mecmuası, “Tanin ve Akşam gazeteleri de her nedense Dönmeleri müdafaa etmiştir”.  Karakaş Rüştü Bey, Gazi Mustafa Kemal’e (Atatürk) de bir mektup gönderiyor.  Mektup şöyledir:

    “Sevgili Reisicumhurumuz Gazi Paşa Hazretlerine, … Zât-i Devletleri şüphesizdir ki Türklüğün gayesini esas ittihaz ettiniz (aldınız).  …  Dönmelerin ne ırk ve ne de dinen Türklerle maddî ve manevî iştirakimiz (ortak yanımız) yoktur.  …  Dönmelik, eskisi gibi hudud-u milli dahilinde mütekâsif (çoğalan) ve müşekkel (şekil verilmiş) bir halde kalacak olursa bunun gerek Türk’ün mefkuresi (ülküsü, ideali) ve dönmelerin yetişmiş mütekamil münevverleri (gelişmiş aydınları) üzerinde su-i tesirden (kötü etkiden) âzâde (özgür) kalmayacağı cihetle bu meselenin salim bir surette katiyen halli ve zaman-ı …  daha mufassal (ayrıntılı) arz-ı malumat sunmakta huzur-u devletinize lütfen kabulümü niyaz ve istirham eylerim, Efendim Hazretleri” 

    Dipnot:  Vatan Gazetesi, 7 Kânunusani 1340 (Ocak 1924)

    Alıntı; Dönmeler (Sabatayistler) Tarihi – Abdurrahman Küçük, (Aziz Andaç Yayınları,  7. Basım Temmuz 2005 – Sf. 409 ile 411 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • Karakaş Rüştü, kendisine isnat edilen durum hakkında, “Bilumum Selanik Dönmelerine Açık Mektup” başlığı ile bir mektup yayınlıyor.  Vakit Gazetesi, şu mütalâada bulunduktan sonra mektubu neşrediyor: Sf. 405  

    “…  Efendiler!  Bu memleket bihakkın hakkı hayatı yalnız Türklere bahşetmiştir. Sf. 407       …  Bugün bizim için iki şık vardır: Ya Türklerle bir kanun-ı mahsus dâhilinde kat’iyyen ihtilât ve tesalüp ederek karışıp kaynaşarak veyahut hududu millî haricinde herhangi bir şekl-i maddî ve manevide olursa olsun başımızın çaresine bakmaktır.  …  Mustafa Efendi nâmında bir dönmenin Yunanlı Konatas’a olan müracaatı belki efkâr-ı umumiyede Dönmelerin gizlice konuşulmuş ve hazırlanmış bir fikrin mahsulü olarak Mustafa Efendi’nin Selanik’te ve benim Ankara’da bulunmamla vuku bulan teşabbüsatıma hamlolunur.” (girişimlerime yorumlanır)(1)

    “…  bugün zemin ve zamanı müsait bulduğumdandır ki ortaya atıldım. …  ..bugün bana asabi veya başka hiffetler (hafiflikler) isnadıyla taarruz edenler yakın zamanda elimi öpüp, beni taktir ve takdis edeceklerdir.  Mehmet Karakaş Rüştü”

    Alıntı; Dönmeler (Sabatayistler) Tarihi – Abdurrahman Küçük, (Aziz Andaç Yayınları,  7. Basım Temmuz 2005 – Sf. 405 ile 408 arası) kitabından birebir alınmıştır.

    BAKKAL’IN YORUMU (1) (2005); Sabatayistler mubadil olmak istemediklerine göre bu bir oyun olabilir.  Selanik’teki Sabetaylar Yunanistan hükümetine başvurarak “biz Müslüman değil Musevi’yiz, mübadeleye tabi olmak istemiyoruz.” Diyorlar. Lozan’da mübadelenin Yunanistan’daki Müslümanlar ile Türkiye’deki Rumlar arasında olması karara bağlanmıştı. Yunanistan’daki Türkler değil de Müslümanlar söz konusu olmuştu. Şimdi bu Mehmet Rüşdü Selanik’teki dindaşlarının Türkiye’ye kabul edilmemesi için uğraşmış olabilir.  

  • (Abraham Galante; Resimli Gazete;)

    Selanik Dönmeleri cahildir, fakat çok amelidirler.  Dünyevi ve hayati işlerde hiç taassupları yoktur.   Çocuk terbiyesi de, kendilerine göredir.  Çocukları gayet hür bırakırlar.  ..yavrulara tahakküm etmezler.  İngilizlerin ‘Self Help’ (Kendi kendini idare) sistemini tatbik ederler.  Bunlardan dolayı Dönme çocukları zeki, atılgan, müteşebbis ve yırtıktırlar.  … 

    Vakit Gazetesi, Atina’da buna benzer bir müracaatın olduğuna haber veriyor ve şöyle diyor: “Yunan Meclis’i Mebusan’ı âzâsından Mustafa Efendi’dir ve Konatas’la vaki olan bir mülakat ile başlamıştır.  İstanbul’da Faik Bey isminde bir zatın kayınpederi olduğu söylenen bu Mustafa Efendi, Konatas’la vaki olan mülakatını mübadele ahkâmının Türk ve Rumlara münhasır kalmasını istiyor.” Sf. 401

    “…  ..kendilerinin ne Türk ve ne de Müslüman olduğunu iddia ederek, mübadelelerden hariç bırakılmaları lazım geleceğini iddia ediyordu.  İsimlerimiz Müslüman ismidir ve fakat ruhumuz tamamen Musevi’dir.  …  Konatas, Mustafa Efendi’nin bu müracaatını evvel emirde aradaki dostluğa binaen hüsn-ü telakki etmiş ve meseleyi Meclis-i Vükelâda mevz-u bahis ettirmeyi vaad ettiği gibi vadini de yerine getirmemiştir; fakat Yunan nazırları, bunların Yunanlık için mübadeleye tâbi’ hakiki Türk unsurlardan bin kat ziyade muzır (!) olduklarını beyan ve kendilerinin muhakkak mübadeleye tabi’ tutulmalarında ısrar etmişlerdir.  …  Bu Dönmeler, geleneksel Yahudiliğe dönmeyi denememiştir.  Kendilerinden bilgi istenen Selanik şehri hahamları, onların bazı âdet ve an’anelerini Yahudiliğe aykırı bulmuşlardır.  Hahamlar, üstü kapalı olarak Dönmeler’in “Mum söndürme âyini”ne, o âyinde “kadın değiştirildiği”ne, bu kadın değiştirme yoluyla olan birleşmeden doğan çocukların gayr-ı meşru olduğundan şüphelendiklerine…” Sf. 402

    Alıntı; Dönmeler (Sabatayistler) Tarihi – Abdurrahman Küçük, (Aziz Andaç Yayınları,  7. Basım Temmuz 2005 – Sf. 401, 402) kitabından birebir alınmıştır.

  • Hüseyin Cahit (Yalçın); Bizce, yapılacak iş daha sadedir.   Bu kâğıdı yırtıp atmaktır. Millet Meclisi’nin bu arzuhale (dilekçeye) daha fazla bir ehemmiyet vereceğini zannetmiyoruz.  Hatta gazeteler bile bundan bahsetmeselerdi daha iyi olurdu. Sf.397

    Dipnot:  I. Meşrutiyet’ten, özellikle de II. Meşrutiyet’ten sonra kurulan hükümetlerde Maliye ile İçişleri Bakanlıklarına Dönmelerin; Dışişleri Bakanlıklarına da Ermenilerin getirildikleri dikkat çekmektedir.  …  Ancak bu gün bile Maliye, Dışişleri, hatta Millî Eğitim (zaman zaman Dönmeler hâkim olmuş) ve İçişlerimiz henüz düzelememiş, milli benliğine kavuşamamış olmasının tartışmalara konu olması, üzerinde durulması gereken konulardır.  …  Cavid Bey, Türkiye Cumhuriyeti’nin de ilk Maliye Bakanıdır. Sf. 399

    Alıntı; Dönmeler (Sabatayistler) Tarihi – Abdurrahman Küçük, (Aziz Andaç Yayınları,  7. Basım Temmuz 2005 – Sf. 397 ile 399 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • “Vatan Gazetesi; … akrabaları arasında onun hakkında bulundukları ve şu izahatı aldıklarını belirtmektedir:  “Rüştü Karakaş Bey, Berlin’de iken zevcesi vefat etmiştir.  Bir müddet sonra yeniden evlenmiş, yeni zevcesiyle geçinememiş, nafaka yüzünden şiddetli ihtilaflar (ayrılıklar) ve münâferetler (nefretler) husule gelerek iş mahkemeye düşmüştür.  Mahkemede Rüştü Bey ‘Bunlar Dönmedir’ diyerek mukabil (karşı) tarafa şiddetli hücumlarda bulunmuşsa da mahkeme bunu nazar-ı itibara almamıştır.  …  bütün akrabasıyla kat-ı münasebet eylemiş (ilişkisini kesmiş) ve hep intikamdan bahsetmeye başlamıştır. …fedakârâne hizmetlerde bulunanlara misal olarak, İzmir’de Yunanlılara ilk kurşunu sıkan Nevres (Hasan Tahsin) Bey (1) ve akrabası olan kolordu Sıhhiye Reisi Selânikli Şükrü Bey’i göstermekte ve bunların o zamanlara mensup bir Selanikli (Dönme) bulunduklarını; ilk hamlede bu iki kişinin şehit olduklarını belirtmektedir.”

     …  Karakaş Rüştü’nün bu hareketinin, şahsi intikam hissiyle, memleket içine nifak soktuğunu iddia etmektedir. …  Karakaş Rüştü Bey, özel hayatına ait yazılanlara kendi el yazısı ile cevap vermiştir.  Onun cevabı Vakit Gazetesi’nde yayınlanmıştır. 

     Vatan Gazetesi sahibi Ahmed Emin (Yalman) Bey… 

    Alıntı; Dönmeler (Sabatayistler) Tarihi – Abdurrahman Küçük, (Aziz Andaç Yayınları,  7. Basım Temmuz 2005 – Sf. 392, 394) kitabından birebir alınmıştır.

    BAKKAL’IN NOTU (1) (2007); Gazeteci, Hasan Tahsin, diğer adı ile Osman Nevres, 1888 yılında Selanik’te doğmuş.  II. Meşrutiyetin ilanı üzerine “İttihat ve Terakki” cemiyetine girmiştir. İlk Kurşun iddialarının kahramanıdır.

  • Dönmelerden biri olarak, onların içyüzlerini ortaya koyan Karakaşzâde Rüştü’nün TBMM’ne verdiği dilekçe ve bu konudaki ifşaatıdır.   1 Kânunusani 1340 1 Ocak 1924 tarihinde Karakaşzâde Rüştü dilekçesinde şöyle demektedir…. 

    “Bin türlü riya ve sahte tavır ve kıyafetlerde büyük Türk kitlesi arasına sokularak pek çok servet kazanmıştır.  Memleketin büyük ticaret ve iktisadi noktalarını elde ederek mühim ve mühlik (helâk eden) bir amil olagelmişlerdir.  …  Hükümet mübadeleyi Türklere hasretmiştir.  İslâm olan Arnavutları bile kabul etmiyor.  …  Bunlar için ne düşünüyorsunuz?  Mübadele edecek misiniz?  ..bunların tekrar mütekâsif (çoğalan) bir tarzda İstanbul, İzmir, Bursa gibi memleketin iktisadi kapularından bu yabancı, zeki kitlenin sahte İslâm ve sahte Türk nikâblariyle (örtüleriyle) yerleşip kazanmalarına müsaade edecek misiniz?  …  ..ya hudud-u milli haricinde bırakmanızı veyahut bunları tespit ederek âdetâ damgalayarak, memleketin her tarafına dağıtıp bir kanun-ı mahsusla (özel kanunla) Türk aileleriyle ihtilat (karışmaları) ve istifalarını (yararlanmalarını) temin buyurmanızı teklif ve istirham ederim.  …  Dönmelerin Türklerle ihtilât ve istifasını samimi surette arzu eden münevverler nâmına Mehmet Karakaşzâde Rüştü.” 

    Alıntı; Dönmeler (Sabatayistler) Tarihi – Abdurrahman Küçük, (Aziz Andaç Yayınları,  7. Basım Temmuz 2005 – Sf. 388, 391) kitabından birebir alınmıştır.

  • .. hahambaşı Biçaronu Efendi..  …  Akşam Gazetesi’nin yazarı, Hahambaşına, “Sabatay Sevi ile Musevî inançları arasında fark var mıdır? diye sorulduğunda o da “Onlar bizim itikadımıza kısmen muhalif bir tarikat takip ederlerdi” demiştir. 

    …  “Bunlar (Dönmeler) tekrar Musevî olabilirler mi? Sorusuna karşılık Hahambaşı; “İsterlerse olurlar” diye cevap vermiş.

    Alıntı; Dönmeler (Sabatayistler) Tarihi – Abdurrahman Küçük, (Aziz Andaç Yayınları,  7. Basım Temmuz 2005 – Sf. 415) kitabından birebir alınmıştır.

  • Vakit Gazetesi; Sabatayistler (Dönmeler) 1924 yılına göre, toplam sayılarının 15.000 civarında olduğunu tahmin ediyor.  …  Üsküdar’da Bülbül Deresi’ne hususi bir mezarlık ihdas oluncaya kadar bu kabileler mensuplarından hiçbirisinin cenazesi Selânik haricinde bırakılmamıştır.

    Alıntı; Dönmeler (Sabatayistler) Tarihi – Abdurrahman Küçük, (Aziz Andaç Yayınları,  7. Basım Temmuz 2005 – Sf. 414) kitabından birebir alınmıştır.

  • Selanik Dönmelerinin duası kendilerine mahsusu olan bir besmele ile başlamaktadır.  Besmele ‘Dünyanın yarısı demek olan mübarek Sabatay Sevi’nin ismiyle’.  … Duanın metni şu şekilde devam ediyor:

    ‘Ağzının öpmeleriyle beni öpsün.  Zira aşkın şaraptan âlâdır.  Senin yağların hoş rayihalıdır (kokuludur).  Senin ismin dökülmüş yağdır.   Bu ecirden bakireler seni severler.  Beni cezbeyle (kendine hayran et).  Ardınca koşalım.  Melik beni halvetlerine götürdü.  Seninle mesruru ve şâduman olalım.  Senin adını şaraptan ziyade zikredelim.  …’  

    Alıntı; Dönmeler (Sabatayistler) Tarihi – Abdurrahman Küçük, (Aziz Andaç Yayınları,  7. Basım Temmuz 2005 – Sf. 413) kitabından birebir alınmıştır.

  • Mezar taşlarının üzerindeki yazılar bazı ibarelerden ibaret olup nihayetlerinde ‘Fatiha’ kelimesi yoktur. Sf. 384

    Dönmeler, bulundukları yerlerdeki Yahudilerce “Sazanicos” olarak adlandırılmaktadır.  … Sazan Balığı’nın suyun içerisinde çeşitli renkler göstermesiyle Dönmelerin iki din (İslam ve Yahudi) taşıması arasında ilgi kurulması gösterilmektedir.  Sf. 386

    Türkiye Dönmelerinin sırları, 1875-1877 yılları arasında, Selanik’te bir Dönmenin tamir edilmek üzere terziye bıraktığı yeleğin cebinden çıkan bir kâğıtla ifşa edilmiştir. Sf. 387

    Alıntı; Dönmeler (Sabatayistler) Tarihi – Abdurrahman Küçük, (Aziz Andaç Yayınları,  7. Basım Temmuz 2005 – Sf. 384, 387) kitabından birebir alınmıştır.

  • ‘Haynos’ (Hanyso),  ‘Kuvayros’ ve ‘Sazan’ namıyla üç ayrı fırka teşkil edilmiştir.  …  Meşrutiyet’ten sonra, -kendi aralarında evlenmelerinden dolayı bozulan nesillerini ıslah etmek için- birkaçı Müslüman kızlarıyla ve hatta Avrupalılarla izdivaç etmeye başladıklarına; fakat Dönme kızlarından Müslümanlarla evlenenlerin görülmediğine, Dönme kızlarının konuşurken gözlerini, kaşlarını ve hatta bütün vücutlarını oynatmak gibi garip tavırları olduğuna yer veren risale şu ihtarı yapmaktadır: “İslâmlar arasında ahlaksızlığa dinsizliğe, emraz-ı sariyenin (bulaşıcı hastalıklar) yayılması ve genişlemesine en büyük âmil-i müessir Selânik Dönmelerinin olduğu unutulmamalıdır.   Dönmeler Risalesi Sazanların memuriyet hayatına düşkün olduklarını; diğer iki grubun ticaret hayatını tercih ettiklerini, ancak her nasılsa Hanyos ile Kuvayros grubunun ticaret âleminde ortalığı “dolaba” sokmayı ve Sazan grubunun da Devlet hazinesini soymayı alışkanlık haline getirdiklerini belirtmektedir.  …  Demek istiyoruz ki bunlardan hükümet memuriyetlerinde vatana, millete hüsnüniyet ve sadakat beklemek abestir.  …  ..bunların Dönme olduğu anlaşılamayarak “Rumeli Muhaciri”, “Selanik Muhaciri” olarak tanınmışlardır.  

    Alıntı; Dönmeler (Sabatayistler) Tarihi – Abdurrahman Küçük, (Aziz Andaç Yayınları,  7. Basım Temmuz 2005 – Sf. 382, 383) kitabından birebir alınmıştır.

  • Tışri (Eylül-Ekim) (Osmanlıcada teşrinievvel eylül, teşrinisani de ekim ayları.)  

    Alıntı; Dönmeler (Sabatayistler) Tarihi – Abdurrahman Küçük, (Aziz Andaç Yayınları,  7. Basım Temmuz 2005 – Sf. 376) kitabından birebir alınmıştır.

  • Kapancılar’da dul bir kadının bir sene müddetle Selanikli erkeklerle münasebetinin mubah olduğu da iddia ediliyor.  …  Meziyet Hanım isminde bir dönme kızının, Esat Mahmut’a, “Dört Gönül, Mum Söndürme ve Kuzu Ziyafeti”yle ilgili olarak bizzat başından geçen bir olayı anlatması üzerine, “Zannediyorum ki, ‘Mum Söndürme Merasimi’ Karakaş ailesinde hala devam eden bir adettir.  Benim mensup olduğum ailede de (Kapancılar’da) tatbik edildiğini zannediyorum; fakat itiraf edeyim ki ben hiç görmedim.”

    Dip Not:  Ayrıca Tevrat’ta kayınbiraderlik hakkı da yer almaktadır.  Şöyle ki; bir erkek kardeş çocuk yapmadan ölürse, geride kalan kardeşi, kardeşinin dul karısının yanına girerek ona çocuk yapar. Buna kayınbiraderlik hakkı denir. 

    Alıntı; Dönmeler (Sabatayistler) Tarihi – Abdurrahman Küçük, (Aziz Andaç Yayınları,  7. Basım Temmuz 2005 – Sf. 373, 374) kitabından birebir alınmıştır.

     

  • Karakaş-zâde Rüştü; “Kuzu yemenin mevsimi vardır: Senede bir gün (22 Mart).  İki arkadaş anlaşırlar, karar verirler.  Kuzu ziyafeti yaparlar; tabiî karılarıyla beraber.. O akşam kuzu yenir.  Bunun sevabı çoktur.  O gece ne kadar çok sevap yapılırsa, bu sevapla insan cennet yolunda o kadar fazla yol almış olur.  Kuzu başından en az dört kişi (evli iki çift) gönüllerini birleştirirler.  Bazen dört gönülün birleşmesi kâfi gelmeyebilir; bu takdirde birleşen gönüllerin otuza kadar çıktığı vardır.

    Alıntı; Dönmeler Sabatayistler) Tarihi – Abdurrahman Küçük, (Aziz Andaç Yayınları,  7. Basım Temmuz 2005 – Sf. 371) kitabından birebir alınmıştır.

  • Aralarında kaç-göç olmadığından kadın erkek bir arada ibadet eder. Sf. 368

    Alıntı;  Dönmeler (Sabatayistler) Tarihi – Abdurrahman Küçük, (Aziz Andaç yayınları, 7. Basım 2005 – Sf. 368) kitabından birebir alınmıştır.

  • Hasluck; Bergama civarındaki Yahudi Dönmelerinden bahsetmektedir.  Sf. 363

    “İçinizi temizlemeden gelmeyiniz” emrine tamamen bağlı olduklarını ve bu emri, cenazelerin bağırsaklarındaki pislikleri, bazı usullerle, temizleyerek defnetmeleriyle ispat ederler.  Sf. 365 

    Ölüler ister kadın, ister erkek olsun, erkekler tarafından yıkanır.  Her mevsimde ve cenazede ısrarla çelenk bulundurdukları veya bulundurulmasını istedikleri ileri sürülür.  Sf. 366

    Rüştü Bey, dönmelerin İstanbul’da ayrı “halife”lerinin bulunduğunu; … 

    Alıntı; Dönmeler (Sabatayistler) Tarihi – Abdurrahman Küçük, (Aziz Andaç Yayınları,  7. Basım Temmuz 2005 – Sf. 363, 369) kitabından birebir alınmıştır.

  • Sertel, kendisini Dönmelerden ilk kız alan Türk olarak gösteriyor. Ancak Sertel’in de; Selânik doğumlu ve Yahudi asıllı bir dönme olduğu, Yahudilik dışındaki dinlerin düşmanı, Marksist Sosyalist ve beynelmilelci olduğu; Türkiye’de dini, maneviyatı, millî kültürü ve ahlâkî yönü yıkmak için çalıştığı; Dönme olan karısı Sabiha Sertel’in de komünist olduğu, bu uğurda hayli yazılar yazdığı ve propaganda yaptığı ileri sürülen görüşlerdendir. Sf. 351

    Alıntı;  Dönmeler (Sabatayistler) Tarihi – Abdurrahman Küçük, (Aziz Andaç yayınları, 7. Basım 2005 – Sf. 351) kitabından birebir alınmıştır.