Bilgi Bakkalı

2 Mayıs 1921 (1337) tarihinde 28. İçtima 1. Celse, Reisi Sâni Dr. Adnan Bey

Reis; “-Bugün Ankara’daki Mebus sayısı 280’dir.”  Sf. 197

Maden Ameleleri Hukukuna Ait Kanun

İşçi Haklarını Düzenleyen Bu İlk Kanun Kabul Edildi:

(Sermayedarların (kapitalistlerin) ezdiği maden amelesine (işçisine) yardım açısından bu kanun tanzim edilmiş. Kanun teklifini yapan Hükümet, İşçi Haklarını Düzenleyen ilk kanunumuz. bazı mebuslar bu kanunun Ereğli’ye şamil olmasını (kapsamasını) istiyorlar, bazıları da tüm ülkeye. Kanunun maddelerinin görüşülmesine başlanıyor.)  Sf.;200

Maden Ameleleri Hakkında Kanun

“Madde 1- Maden ocaklarında müstahdem (istihdam edilmiş, işe yerleşmiş) amelenin (beden işçisinin) beytutetleri (gecelemeleri) ve temini istirahatleri (dinlenmelerinin sağlanması) için her vakit ocak civarında İktisat Vekâletince tanzim edilen (düzenlenen) numunelerine (örneklerine) tevfikan (uygun olarak) amele koğuşları ile hamam inşasına ocak amilleri (yapanlar) mecburdur.”

Madde Kabul ediliyor. Sf.205 

Madde 2- Maden işlerinde amelenin cebren istihdamı (zorla işe yerleştirilmeleri) ve angarya suretiyle (zorla çalıştırmak amacı ile) herhangi bir işe sevki ve onsekiz yaşından dun (küçük) olanların maden ocakları dâhilinde istihdamı memnudur (yasaktır).”

Kabul edildi. Sf. 207

İktisat Vekili Mahmut Celal Bey: (Amele arasında sendika gibi bir teşkilat yaptıklarından bahsediyor.) “-..Bu işe nezaret (gözlemcilik) ediyorum. Amelenin teşkilâta merbut (bağlı) olmasını arzu ediyorum, ameleyi memleketin istikbâli (geleceği) ile alakadar (ilgili) telakki ediyorum (düşünüyorum). … ve ameleyi teşvik ediyorum. Bir teşkilat (örgüt) halinde mevcudiyet (varlık) göstersinler ve amele bununla yani müfettişleri dolayısı ile ve bu teşekkülle kendi hukukunu binniyabe (işçinin yerine) müdafaa edebileceklerdir. Elimizdeki cemiyetler kanunu da buna müsaittir.” Sf.209

(Ali Şükrü Bey amele örgütlenmesi için henüz erken diyor. Tunalı Hilmi, Ali Şükrü’ye karşı çıkıyor.) Sf.210  

Besim Atalay Bey (Kütahya); “-Bu hakkı ameleye verelim. Halkımız zaten her şeyi, büyüklerden, münevverlerden, hükümetten beklemeye alışmış. Halk bir defa alıştırılmış.” Sf.212    

Madde 3- Her madenci istihdam ettiği (çalıştırdığı) amelenin miktarı ücretiyle künyesini (ücretini gösteren künyeyi) mübeyyin (ortaya koyan, beyan eden) numunesine tevfikan (örneğine uygun) defter tutmaya ve bu defteri amele birliği müfettişine ve iktisat Vekâleti memurlarına berayı tetkik (incelenmek üzere) ibraza (göstermeye) mecburdur.”

Kabul edildi. Sf. 213

(Ali Şükrü Bey 4. Madde için tenkitte bulunuyor, zaten madenler zor durumda daha beter olabilir diyor. İktisat Vekili Celal Bey ise havzanın 3/4 ü yabancı sermayenin elindedir. Ameleler ise Türk’tür diyor.) 

Madde 4- Alelumum madenciler Nizamnâmei Mahsusuna (özel yönetmeliğine) tevfikan (uyarak) amele tarafından teşkil olunacak ihtiyat (tedbir veya yedek) ve tezvün (para dağıtım) sandıklarına beher mah (her ay) zarfında (periyodunda) istihdam edecekleri amele ücüratı umumiyesinin (çalıştıracakları işçilerin toplam ücretinin) yüzde birinden dun olmamak (az olmamak) üzere muaveneti nakdiye de (para yardımında) bulunmaya mecburdurlar. 

Kabul edildi, Ali Şükrü aleyhinde. Sf.216  

Madde 5-  Amelenin zatına (şahsına) ait olup esnayı ameliyatta (çalışma sırasında) kırılan alât ve edevatıyla nakliyat esnasında telef olan hayvanatı, madenci tarafından tamir ve tanzim olunur.   Sf. 216 

Madde 6- (Maden sahipleri işçilerin hastalık ve kaza halinde parasız tedavi ettirmelerini mecbur tutuyor, işyeri hekimliğini de mecbur tutuyor.) Sf. 216         

2.Celse: Reisi Sâni Dr. Adnan Bey.

Maden Ameleleri Hukukuna Ait Kanunun Görüşülmesine Devam Edildi: (İş kazaları ile ilgili olan 7 madde encümene iade edildi.) 

Madde 8- Mesaii yevmiye (günlük çalışma saati) alelıtlak (genellikle) sekiz saattir. Bu müddetten fazla çalışmaya hiçbir işçi icbar edilemez (zorlanamaz). Fazla mesai karşılıklı anlaşma şartıyla, iki kat ücrete tabidir. Yer altında geçen zaman sekiz saate dâhildir. 

Madde 9- Bu kanunun gereğini yapmayan madenci ve mültezimlerin ruhsat, şartname ve imtiyazatı (ayrıcalıkları) fesh olunur. Sf. 222

Madde 11- Maden ocaklarında çalışan amelenin haddi asgari ücreti (asgari ücretinin sınırı) ocak amil (sahibi) ve mültezimleriyle (taşeronlarıyla olmalı) Amele Birliği ve İktisat Vekâleti tarafından müntehap (seçilmiş) üç aza marifetiyle tayin olunur. 

Madde 12- Bu kanunla uyuşmayan diğer maddeler mülgadır (hükümsüzdür).

Madde 13- (Besim Atalay Bey’in bu ek maddesi kabul edildi.) Maden ocağı amilleri bir mescit ve genç ameleye gece dersleri verilmek üzere mektep yapmaya ve muallim tutmaya mecburdurlar.”  Sf. 223 

 Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 10 (16.04.1921 / 20.06.1921) (TBMM Matbaası 1954 yılı 2. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 28, Celse: 1, – Sf. 28 ile 223 arası) kitabından birebir alınmıştır.