Bilgi Bakkalı

    25 Kasım 1341 (1925) tarihinde İçtima: 14, Celse:1, Reis Kâzım Paşa

Bazı İrticaî Tahrikât (gerici tahrikler) Görülmesi Üzerine Erzurum Vilâyeti Dâhilinde Bir Ay Müddetle İdarei Örfiye (sıkıyönetim) İlân Edildiği Hakkında Başvekâlet Tezkeresi:

Reis; “Okunacaktır.”

                      “Büyük Millet Meclisli Riyaseti Celile’sine;

19 Teşrinisani 1341 tarih 6/5474 numaralı tezkereye zeyildir (eklenmiştir): Bazı irticaî tahrikât (gerici tahrikler) görülmesi üzerine Erzurum vilâyeti dâhilinde bir ay müddetle idarei örfiye ilân edilmiştir. Teşkilâtı Esasiye Kanununun 86’ncı maddesi mucibince (gereğince) keyfiyeti (durumu) Meclisi Âlinin tasdikine arz eylerim (onayına sunarım) efendim.

                                                                         Başvekil İsmet”      

Başvekil İsmet Paşa (Malatya); “Efendim, Erzurum’da bir kısım halk çarşıyı kısmen kapatmaya çalışırlar, valinin ikametgâhı (lojmanı) önüne ve makamı vilâyet önüne gelirler, biz gâvur memur istemeyiz diye bağırırlar, nümayiş (gösteri) yaparlar, zabıta (güvenlik) müdahale eder. Zabıtanın ihtaratına (uyarılarına)  bidayette itaat etmezler (başlangıçta uymazlar), bunun üzerine Hükümet kuvvetiyle mütecasirleri (küstahları, cesaretlileri) dağıtır, dün akşama kadar 27 kişi tevkif olunmuştur (tutuklanmıştır). Halk umumiyetle hâdiseyi nefretle telâkki etmiştir (algılamıştır). Anlaşıldığına göre geçmiş senelerde casuslukla şöhret kazanmış bir takım adamlar ki, içlerinde eski şeyhler vardır. Bunlar Affı Umumi Kanunundan (genel aftan) istifade ederek (yararlanarak) çıkmışlar, şimdi serbest gezerken yeniden faaliyete geçip tertibat almışlardır. Bunların hepsi tevkif olunmuştur (tutuklanmıştır) hâdisenin üzerindeyiz, takibatı tesri etmek (takipleri güçlendirmek) ve biran evvel Meclisi Âli’ye arzı malumat edebilmek (bilgi sunmak) için Erzurum Vilâyetinin idarei örfiye ilân edilmemiş bazı, yerleri vardı, onlarda da idarei örfiye ilân edilmiştir. (Muvafık sesleri)

Kabul edilmiştir. Sf. 218, 219

Derhal Şapka Kanunu Çıkıyor;

Konya Mebusu Refik Bey ve Rüfekasının (arkadaşlarının); Şapka İktisası (Arkasından Gidilmesi, Kullanılması) Hakkında Numaralı Teklifi Kanunisi ve Adliye ve Dâhiliye Encümenleri Mazbataları.

Reis; “Efendim, bundan evvelki evrakı varidemizde (mevcut belgelerimizde) şapka iktisası (Arkasından Gidilmesi, Kullanılması) hakkında bir teklif vardı. Dâhiliye Adliye Encümenlerine havale etmiştik gelmiştir, müstacelen (aciliyetle) müzakeresi (görüşülmesi) teklif olunuyor. Binaenaleyh müstacel ruznameye (gündeme) alıyoruz.”

Refik Bey (Konya); “Bendeniz derhal müzakeresini (görüşülmesini) teklif ediyorum, kanunun ehemmiyeti (önemi) vardır. Derhal ve şimdi müzakeresini reye vaz buyurun.”

Şapka Kanunu’nun Esbabı Mucibe (gerekçesi); 

Haddi zatında (esasında) hiç bir ehemmiyeti mahsusayı haiz olmayan (özel bir önemi olmayan) serkuş (başlık) meselesi asrî (çağdaş) ve medenî milletler ailesi içine girmeğe azmetmiş olan Türkiye için hususi (özel) bir kıymeti haizdir (değere sahiptir). Şimdiye kadar Türkler ile sair (diğer) medenî ve asrî milletlerin arasında bir alâmetifarika (marka) mahiyetinde (içeriğinde) telâkki edilmekte (algılanmakta) olan mevcut serkuşun tebdili (değiştirilmesi) ve yerine medenî ve asrî milletlerin kâffesinin (tamamının) müşterek (ortak) serkuşu olan şapkanın ikamesi (konulması) lüzumu taayyün etmiş (ortaya çıkmış) ve muhterem milletimiz bu aslî ve medenî serkuşu iktisa eylemek (giyinmek) suretiyle cümleye (herkese) numune (örnek) imtisal teşkil eylemiş (misal olmuş) olduğundan merbuten (bağlılıkla) takdim kılınan kanunun kabulünü Heyeti Umumiyeye arz ve teklif ederiz.” 

Hüseyin Bey (Elâziz); “Paşa Hazretleri, heyeti umumiyesi kabul edilmiştir.

Reis; “Nerede kabul edilmiştir? Daha reye koyacağız. (Handeler).       

Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 49 (1.11.1925 / 30.11.1925) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 3, İçtima; 14, Celse: 1, – Sf.  ile  arası) kitabından birebir alınmıştır.