Bilgi Bakkalı

İzmirlilerin “Kara Menteş” dedikleri Haham Mordahay Sevi’nin ailesi, kentteki Yahudilerin büyük çoğunluğu gibi, 1492 tarihinde İspanya’dan kovulmuştu.

Sevi ailesi önce Mora’ya sonra İzmir’e yerleşti.

“Kara Menteş” in oğlu, Sabetay Sevi, 7 Temmuz 1626 tarihinde İzmir’in Agora semtinde doğdu. Sf. 37

(Dip Not; Sinagoglar da dahil olmak üzere tarihi eserlere yeniden hayat vermek için TÜSİAD Başkanı Tuncay Özilhan ile İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Ahmet Priştina Agora’da büyük bir restorasyon çalışması sürdürmektedirler.)

Ve 31 Mayıs 1665 tarihinde “Mesih” olduğunu ilan etti. Yahudi inancına göre Mesih, kendilerine, bugünkü İsrail topraklarında bağımsız bir devlet kuracak ve dünyanın dört bir yanma dağılmış olan Yahudileri bir araya toplayacaktı.

Gelişmelerden rahatsız olan Osmanlı yönetimi Sabetay Seviyi tutukladı ve yargıladı. Sultan IV. Mehmed, çok uzun süren yargılamayı perde arkasından takip etti. Yargılama sonunda Sabetay Sevi’nin önüne iki seçenek kondu: iddialarından vazgeçmezse öldürülecek ya da Müslümanlığı kabul ederse hayatı bağışlanacaktı.

Burada bir parantez açmak gerekiyor Sabetay Sevi’nin sarayda sorgulanışı sırasında orada bulunanlardan biri de sultanın doktorlarından Hayatizade Mustafa Fevzi Efendi’ydi. Sf. 38

Hayatizade aslında, gerçek adı Moses ben Raffael Abrabanel olan, Yahudilikten Müslümanlığa dönmüş biriydi.

Gershom Scholem, Hayatizade için, Sabetay Sevi adlı kitabında,

“Sultan’ın kız kardeşiyle evliydi ve 1670’te Erzurum valisiydi. 1665’e kadar Temeşvar (Macaristan) valiliği yapmıştı. (2001, s. 338)” diye yazıyor.

Hayatizade Mustafa Fevzi Efendi’nin torunu Mehmed Emin Efendi, Osmanlı’da şeyhülislamlık yapan, -bilinen- ilk Yahudi dönmesidir! Oğullarından biri müderris olmuş, torunu Hayatizade Mehmed Emin de dedesinin izinden gitmiş, hekimbaşı, kazasker, kadı ve müderris olduktan sonra şeyhülislamlığa kadar yükselmiştir. Yani bir Yahudi dönmesi Osmanlı’nın şeyhülislamlığını yapmıştı.

Sonuçta Sabetay Sevi kendisine önerilen iki seçenekten birini kabul etti.

“Bu can bu bedende olduğu sürece Müslüman’ım” dedi ve “Mehmed Aziz Efendi” adını aldı. 

Karısı Sara ise “Fatma Hanım” adını seçti! Sf. 39

Alıntı; Efendi (Beyaz Türklerin Büyük Sırrı) – Soner Yalçın, (Doğan Kitap, 88. Baskı 2014 – Sf. 39) kitabından birebir alınmıştır.