Bilgi Bakkalı

Heyeti Mebusan; (Millet Meclisi)

Madde 65 – Heyeti Mebusan’ın miktarı âzâsı, tebaai Osmaniyeden her ellibin nüfus zükûrda (erkekte) bir nefer (kişi) olmak itibariyle tertip olunur.

Madde 66 – Emri intihap reyi hafi kaidesi üzerine müessestir (oy verme işi gizli oy kuralına göre kurulmuştur). Sureti icrası kanunu mahsus ile tâyin olunacaktır. (uygulama şekli özel kanunu ile belirlenecektir)

Madde 67 – Heyeti Mebusan âzalığı ile Hükümet memuriyeti bir zat uhdesinde içtima edemez (bir kişi aynı zamanda hem mebus hem de memur olamaz). Fakat Vükelâdan intihap olunanların (hükümete seçilenlerin) âzalığı mücazdır. (Meclis üyesi olmaları uygundur). Vesair memurinden biri mebusluğa intihap olunur ise (diğer memurlardan birisi mebus seçilirse)  kabul edip etmemek yedi ihtiyarındandır (kendi seçimindedir). Fakat kabul ettiği halde memuriyetinden infisal eder (ayrılır).

Madde 68 – Heyeti Mebusan için azalığa intihabı caiz (üyeliğe seçilmesi uygun) olmayanlar şunlardır: Evvelâ tebeai Devleti Âliyeden olmıyan (Devletin vatandaşı olmayan) saniyen nizamı mahsusu mucibince muvakkaten hizmeti ecnebiye imtiyazını haiz olan (ikincisi, özel yönetmeliği gereğince geçici olarak yabancı ayrıcalıklarına sahip olan)  salisen (üçüncüsü) Türkçe bilmiyen rabian (dördüncüsü) otuz yaşını ikmal etmiyen hamisen (beşincisi) hini intihabta (seçim sırasında) bir kimsenin hizmetkârlığında bulunan sadisen (altıncısı) iflâs ile mahkûm olup da iadei itibar etmemiş olan sabian (yedincisi) sui ahval ile müştehir olan (kötü hallerden şöhret olan) saminen (sekizincisi) mahcuriyetine hüküm lâhik olup ta fekki hacir edilmeyen (kendi başın iş yapmama kararı olup da bu kararı kalkmamış olan kişi) tasian (dokuzuncu) hukuku medeniyeden sakıt olmuş (medeni haklarından mahrum olmuş), aşiren (onuncu) tabiiyeti ecnebiye iddiasında bulunan kimselerdir. (hakkında yabancı ülke vatandaşı iddiası bulunan kişi) Bunlar mebus olamaz. Dört seneden sonra icra olunacak intihaplarda (seçimlerde) mebus olmak için  Türkçe okumak ve mümkün mertebe yazmak dahi şart olacaktır.

Madde 69 – Mebusan intihabı umumisi (genel seçimi) dört senede bir kerre icra olunur ve her mebusun müddeti memuriyeti dört seneden ibaret olup fakat tekrar intihap olunmak caizdir (uygundur).

Madde 70- Mebusların intihabı umumisine (genel seçimine) Heyetin mebdei içtimaı olan teşrini saniden lâakal dört mah mukaddem (Meclis’in başlangıcı olan ekim ayından dört ay önce) başlanılır.

Madde 71 – Heyeti Mebusan âzasının herbiri kendini intihap eden dairenin (seçim bölgesinin) ayrıca vekili olmayıp umum Osmanlıların vekili hükmündedir.

Madde 72 – Müntehipler intihap edecekleri (seçmenler, seçecekleri) mebusları mensup oldukları dairei vilâyet ahalisinden intihap (vilâyet civarından seçmeye) etmeğe mecburdur.

Madde 73 – Ba iradei seniye Heyeti Mebusan feshile dağıtıldığı halde (Meclis padişah emri ile fesholursa) nihayet altı ayda müçtemi olmak (toplanmak) üzere umum mebusanının müceddeden intihabına (yeniden seçilmesine) başlanılacaktır.

Madde 74- Heyeti Mebusan âzasından biri vefat eder veya eshabı hacriyei meşruadan birine duçar olur (kısıtlılık durumlarından birisine yakalanır) veya bir uzun müddette meclise devam etmez veyahut istifa eder veya mahkûmiyet veya kabulü memuriyet cihetile âzalıktan sakıt olursa yerine nihayet gelecek içtimaa yetiştirmek üzere usulü veçhile diğeri tâyin olunur.

Madde 75 – Münhal (boş) olan mebusluk makamlarına intihap olunacak âzanın memuriyeti gelecek intihabı umumî zamanına kadardır.

Madde 76 – Mebuslardan herbirine beher sene içtimai için Hazineden yirmibin kuruş verilecek ve şehrî (aylık) beşbin kuruş maaş itibarile memurini mülkiye nizamına tevfikan (yönetmeliğine uyarak) azimet ve avdet (gidiş ve dönüş) harcırahı ita kılınacaktır (verilecektir).

Madde 77 – Heyeti Mebusan Riyasetine Heyet tarafından ekseriyetle üç ve ikinci ve üçüncü riyasetlere üçer nefes ki cem’an dokuz zat intihap olunarak (seçilerek) huzuru şahaneye arzile (padişaha sunularak) bunlardan birisi riyasete ve ikisi reis vekâletlerine ba idarei seniye tercih ve memuriyetleri icra kılınır (padişahın tercihi ile görevlerine başlarlar).

Madde 78 – Heyeti Mebusan’ın müzakeratı alenidir (görüşmeleri açık yapılır). Fakat bir maddei mühimmeden (önemli bir madde nedeni ile) dolayı müzakeratı hafi tutulmak (gizli oturum ile) Vükelâ canibinden (hükümet tarafından) veyahut Heyeti Mebusan’ın âzasından onbeş zat tarafından teklif olundukta Heyetin içtima ettiği mahal âzanın maadasından tahliye edilerek (mebusların toplandığı alan üyelerden başkaları dışarıya çıkartılarak) teklifin red veya kabulü için ekseriyeti arâya (oy çokluğuna) müracaat edilir.

Madde 79- Heyeti Mebusan’ın müddeti içtimaiyesinde (toplanma süresince) âzadan hiç biri Heyet tarafından ithama sebebi kâfi bulunduğuna ekseriyetle karar verilmedikçe (Meclis tarafından itham edilmek için yeterli sebep olduğuna dair karar verilmedikçe)  veyahut bir cünha veya cinayet icra ederken veya icrayı müteakip tutulmadıkça tevkif ve muhakeme olunamaz (yaralama veya cinayet işlerken veya bunları yaptıktan sonra takip edilerek tutulmadıkları müddetçe tutuklanamaz ve mahkeme olunamazlar).

Madde 80 – Heyeti Mebusan kendisine havale olunacak kavanin lâyihalarını müzakere ile (kanun tekliflerini görüşerek) bunlardan umuru maliyeye (mali işlere) ve Kanunu Esasiye taalûk eder (anayasayla ilgisi olan) maddeleri red veya kabul veyahut tâdil eder ve mesarifi umumiye muvazene (genel harcama bütçesi) kanununda gösterildiği veçhile Heyeti Mebusan’da tafsilâtile tetkik olunduktan (ayrıntısıyla incelendikten) sonra miktarına Vükelâ (hükümet) ile birlikte karar verilir ve buna karşılık olacak varidatın keyfiyeti (gelirlerin durumu) ve kemmiyeti (miktarı) ve sureti tevzi ve tedariki (dağıtımı ve temini) kezalik (yine) Vükelâ (hükümet) ile birlikte tâyin edilir.

Alıntı; Kanunu Esasi – Meclisi Mebusan, (İnternet, Ocak 2010 – Sf. 14) internet sayfasından birebir alınmıştır.