Bilgi Bakkalı

Beşinci Fasıl: Türklerin Hukuku Âmmesi; Türklerin Genel Hukuku

Madde 75: (Özgün hali) Hiçbir kimse mensup olduğu din, mezhep, tarikat ve felsefî içtihadından dolayı muaheze edilemez. Asayiş, âdabı muaşereti umumiye ve kavanine mugayir olmamak üzere her türlü âyinler serbesttir.

Madde 75: (Değişik: 5/2/1937 – 3115 S. Kanun/md. 8) Hiçbir kimse mensup olduğu felsefî içtihad (görüş, bakış açısı), din ve mezhebden dolayı muahaze edilemez (azarlanamaz, hakarete uğrayamaz). Asayiş ve umumî muaşeret âdabına (genel görgü adabına) ve kanunlar hükümlerine aykırı bulunmamak üzere her türlü dinî âyinler yapılması serbesttir.

Madde 76: Kanun ile muayyen olan usul ve ahval haricinde kimsenin meskenine girilemez ve üzeri taharri edilemez (aranamaz).

Madde 77: Matbuat, kanun dairesinde serbesttir ve neşredilmeden teftiş, muayeneye tabi değildir.

Madde 78: Seferberlikte idarei örfiye (sıkıyönetim) halinde veyahut müstevli emrazdan (sâri hastalıktan) dolayı kanunen müttehaz tedabir icabatından (kanunen kabul edilen önlemler gereği) olarak vazedilecek takyidat müstesna (uygulanacak kısıtlamalar istisna) olmak üzere seyahat hiçbir suretle takyidata (kısıtlamaya) tabi tutulamaz.

Madde 79: Ukudun (anlaşmaların), sâyü amelin (çalışmanın), temellük (mülk edinme) ve tasarrufun, içtimaatın (toplanmanın), cemiyetlerin ve şirketlerin hududu hürriyeti kanunlar ile musarrahtır. (hürriyetlerinin sınırı kanunlarla açıklanmıştır)

Madde 80: Hükümetin nezaret ve murakabesi (gözetim ve denetimi) altında ve kanun dairesinde her türlü tedrisat (öğretim) serbesttir.

Madde 81: Postalara verilen evrak, mektuplar ve her nevi emanetler salâhiyettar müstantık (yetkili sorgu yargıcı) ve mahkeme kararı olmadıkça açılamaz ve telgraf ve telefon ile vâkı olan muhaberatın mahremiyeti ihlâl olunamaz. 

Madde 82: Türkler, gerek şahıslarına, gerek âmmeye mütaallik olarak kavanin ve nizamata muhalif gördükleri hususatta merciine ve Türkiye Büyük Millet Meclisine münferiden veya müçtemian (topluca) ihbar ve şikâyette bulunabilirler. Şahsa ait olarak vuku bulan müracaatın neticesi müstediye tahriren tebliğ olunmak (dilekçe sahibine yazılı olarak bildirilmek) mecburidir. 

Madde 83: Hiçbir kimse kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir mahkemeye celp ve sevk olunamaz. 

Madde 84: Vergi, Devletin umumi masarifine halkın iştiraki demektir. Bu esasa mugayir olarak hakikî veya hükmî şahıslar (gerçek veya tüzel kişiler) tarafından veya onlar namına rüsum (harç), âşar ve sair tekâlif (aşar vergisi ve diğer vergilerin) alınması memnudur (yasaktır). 

Madde 85: Vergiler ancak bir kanun ile tarh ve cibayet olunabilir (vergi konulup toplanabilir). Devlet, vilâyet idarei hususiyeleri ve belediyelerce teamülen cibayet edilmekte olan rüsum ve tekâlifin (verginin) kanunları tanzim edilinceye kadar kemakân (eskiden olduğu gibi) cibayete devam olunabilir. 

Madde 86: Harb halinde veya harbi icabettirecek bir vaziyet hudusunda (ortaya çıkışında) veya isyan zuhurunda veyahut Vatan ve Cumhuriyet aleyhinde kuvvetli ve fiilî teşebbüsat vukuunu müeyyit katî emarat görüldükte İcra Vekilleri Heyeti müddeti bir ayı tecavüz etmemek üzere umumi veya mevzii idarei örfiye (yerel sıkıyönetim) ilân edebilir ve keyfiyet hemen Meclisin tasdikine arzolunur. Meclis idarei örfiye müddetini indelicap (gerektiğinde) tezyid veya tenkis edebilir (artırıp eksiltebilir). Meclis müçtemi değilse derhal içtimaa davet olunur. 

İdarei örfiyenin fazla temadisi Meclisin kararına mütevakkıftır (bağlıdır).

İdarei örfiye, şahsi ve ikametgâh masuniyetlerinin (kişi ve hane dokunulmazlığının), matbuat (basın), müraselât (mektuplaşmalar), cemiyet, şirket hürriyetlerinin muvakkaten takyit veya talikı (geçici olarak sınırlanması ve ertelenmesi) demektir.

İdarei örfiye mıhtakisiyle bu mıntıka dâhilinde tatbik olunacak ahkâm ve muamelâtın sureti icrası ve harb halinde dahi masuniyet ve hürriyetlerin tarzı takyit ve talikı (sınırlanması ve ertelenmesinin şekli) kanunla tespit olunur. 

Madde 87: İptidai tahsil (ilköğretim) bütün Türkler için mecburi Devlet mekteplerinde meccanidir (ücretsizdir).

Madde 88: Türkiye ahalisine din ve ırk farkı olmaksızın vatandaşlık itibariyle (Türk) ıtlak olunur (adlandırılır).

Türkiye’de veya hariçte bir Türk babanın sulbünden doğan veyahut Türkiye’de mütemekkin (mekânı olan) bir ecnebi babanın sulbünden (soyundan) Türkiye’de doğup da memleket dâhilinde ikamet ve sinni rüşte vusulünde (reşit olma yaşına geldiğinde) resmen Türklüğü ihtiyar (kabul) eden veyahut Vatandaşlık Kanunu mucibince Türklüğe kabul olunan herkes Türk’tür. Türklük sıfatı kanunen muayyen olan ahvalde izale edilir (kaldırılır). 

Alıntı; Teşkilâtı Esasiye Kanunu (1924 Anayasa’sı) – TBMM 1. Devre, (İnternet, Ocak 2010 – Sf. 13) internet sayfasından birebir alınmıştır.