Aristo; “İnsan doğuştan bilmek ister!” Demiş. Bilgi Bakkalı, ‘bilmek’ isteyenler için yapıldı. Paylaşmaya ve eleştiriye açık, küfür, hakaret ve nefret söylemine kapalıdır. Bu Bakkal’dan çıkarken; değişmiş olarak çıkarsanız ve bilgilerin kaynağı olan kitapları merak edip okursanız amacıma ulaşmış olacağım.
Hükümette görev almış bazı siyasiler, birçok milletvekili, kolay yoldan para kazanmış müteahhitler, milli savunma ihalelerinde yükünü tutmuş namussuzlar ve az sayıda memur için bu kentsel yapım çalışmaları önemli bir gelir kaynağı oluşturdu. Sf. 264
Alıntı: Hüsrev Gerede’nin Anıları (Kurtuluş Savaşı, Atatürk ve Devrimler) – Hüsrev Gerede, Hazırlayan: Sami Önal, (Literatür Yayıncılık, 2. Basım Kasım 2002 – Sf. 264) kitabından birebir alınmıştır.
Sakarya Savaşı, düşman ordusunu üslerinden uzaklaştırarak Anadolu’nun içine çeken, isteklendirmek için kendi ordumuzu kaynaklarına yaklaştıran bir savunma savaşıdır. Sf. 250
Alıntı: Hüsrev Gerede’nin Anıları (Kurtuluş Savaşı, Atatürk ve Devrimler) – Hüsrev Gerede, Hazırlayan: Sami Önal, (Literatür Yayıncılık, 2. Basım Kasım 2002 – Sf. 250) kitabından birebir alınmıştır.
Kadın Doğum Uzmanı Doktor Fuat Fehim Caculi, Lâtife Hanımla ilgili bir hikâye anlatmıştı. Bu kişi abartmayı, dedikoduyu seven birisi olduğundan anlattıklarım doğruluğundan kuşku duyarak dinlemiştim.
Güya bir gün Lâtife Hanım çocuk düşürdüğünü öne sürerek yatağa uzanmış. Doktor Fuat Fehim’i çağırmışlar. Gazi doktora, “Benim çocuğumun olmayacağı malûmdur. Şunu bir muayene et.” demiş. Fuat Fehim olayda hile sezmiş, kesilen bir tavuğun kanının yatağa bulaştırıldığını saptamış.
Latife Hanım Cumhuriyet yönetiminde veliahda yer olmadığını, Gazi’nin çocuğunun olamayacağını bildiği halde böyle bir olaya cesaret edebilir miydi? Belki ilgi çekmek için bu tür bir davranışta, bulunduğu düşünülebilir. Ancak gerçeği öğrenmek için Hasan Rıza Soyak’a sorduğum zaman bu olayın tam anlamıyla yalan ve uydurma olduğunu söyledi. Sf. 248
Alıntı: Hüsrev Gerede’nin Anıları (Kurtuluş Savaşı, Atatürk ve Devrimler) – Hüsrev Gerede, Hazırlayan: Sami Önal, (Literatür Yayıncılık, 2. Basım Kasım 2002 – Sf. 248) kitabından birebir alınmıştır.
Alman Büyükelçisi, Cumhurbaşkanı tarafından olağan bir törenle kabul olunduktan sonra Lâtife Hanım, ertesi gün de elçiyi kendisinin kabul edeceğini bildirmiş. Hatta bu iş için bando ve tören birliği hazırlanmasını bile emretmiş, Ancak olayı tam zamanında öğrenen Gazi bu işin önüne geçmiş. Sf. 248
Alıntı: Hüsrev Gerede’nin Anıları (Kurtuluş Savaşı, Atatürk ve Devrimler) – Hüsrev Gerede, Hazırlayan: Sami Önal, (Literatür Yayıncılık, 2. Basım Kasım 2002 – Sf. 248) kitabından birebir alınmıştır.
Bilindiği gibi Lâtife Hanım siyasal hırsa da kapılmış, Gazi’nin yurt gezilerinde çarşafı ve peçesi ile halka nutuklar söylemeye kalkmıştır. Atatürk’ün sonradan bana anlattığına göre, eski Çankaya Köşkünün bahçesinde sesini, davranışlarını eğitip düzeltmek için Demostenes gibi hitabet çalışmaları yaparmış. Bir bakıma Atatürk’le eşit olma, rekabet etme gibi çocukça davranışlar içine girmiş. Meclis’teki muhalif milletvekilleri ile iletişim kurmaktan zevk aldığını da yine Gazi anlatmıştı.
Fatih Rıfkı Atay bir gün Atatürk’ün sofrasında şöyle bir olaya tanık olmuş:
Sofradaki belli kişiler şampanya istemişler. Latife Hanım, şampanya getirmeye giden garsonu engellemiş, istekte bulunanlara dönerek “siz şampanyadan ne anlarsınız” diye ev sahipliğine ve konukseverliğe yakışmayan sözler söylemiş. Bunun üzerine Atatürk de “sen bu sofraya layık değilsin.” diyerek Lâtife Hanımı oradan uzaklaştırmış. Sf. 247
Alıntı: Hüsrev Gerede’nin Anıları (Kurtuluş Savaşı, Atatürk ve Devrimler) – Hüsrev Gerede, Hazırlayan: Sami Önal, (Literatür Yayıncılık, 2. Basım Kasım 2002 – Sf. 247) kitabından birebir alınmıştır.
1913’te Sofya Ataşemiliter’i iken bir yabancı toplulukta oynayıp yitirmiş, aylığını aşan kumar borcunu sonradan başka yollarla ödemiş. Bu olayı sık sık anlatıp dururdu. Ama ara sıra eğlenmek için arkadaşlarıyla poker oynadığı da olurdu. Sf. 244
Alıntı: Hüsrev Gerede’nin Anıları (Kurtuluş Savaşı, Atatürk ve Devrimler) – Hüsrev Gerede, Hazırlayan: Sami Önal, (Literatür Yayıncılık, 2. Basım Kasım 2002 – Sf. 244) kitabından birebir alınmıştır.
Kendi şakalarında, saklı bir görüş ve anlam vardı. Bana anlattığına göre, bir gece geç saatlerde yatağından kalkarak sarayı dolaşmış. Genel Sekreter Kurmay Albay Tevfik’in odasına yavaşça girmiş. Yatağında derin uykuda olan bu kişiye yaklaşarak tabancasını çekip “Davranma!” diye haykırmış. Birdenbire uykudan uyanan zavallı Tevfik can havliyle “Burada değil yukarıda yatıyor.” demiş. Yanından gülerek çıkan Atatürk böylece bağlılık ve özverisinin sınırlarını çizdiği bu arkadaşa zerrece alışmamış, yalnızca işinde kullanmıştı. Sf. 243
Alıntı: Hüsrev Gerede’nin Anıları (Kurtuluş Savaşı, Atatürk ve Devrimler) – Hüsrev Gerede, Hazırlayan: Sami Önal, (Literatür Yayıncılık, 2. Basım Kasım 2002 – Sf. 243) kitabından birebir alınmıştır.
Ağaoğlu Ahmet Bey şöyle bir olay anlatmıştı:
Atatürk bir gece Pera Palas otelinde baloya gitmiş. Karşı masada genç, güzel, hoppa bir hanımla bir erkek görmüş. Kim olduklarını sormuş. Bir Paşanın kızı ile kocası olduğunu söylemişler. Kadını yanına çağırmış, herkesin karşısında şapır şupur öpmüş. Kadın da bu iltifattan (!) memnun olup gurur duymuş. Sf. 239
Alıntı: Hüsrev Gerede’nin Anıları (Kurtuluş Savaşı, Atatürk ve Devrimler) – Hüsrev Gerede, Hazırlayan: Sami Önal, (Literatür Yayıncılık, 2. Basım Kasım 2002 – Sf. 239) kitabından birebir alınmıştır.
Atatürk’ün sofrasının bir takım dalkavuklarla işgüzarlar ve yalakalar için kişisel çıkar sorunu olduğu savı yalan değildir. Fakat gerçekte bu sofra değerli, özverili arkadaşları için bir okuldu. Sf. 237 Örneğin Kılıç Ali ve Recep Zühtü gibi yakınında bulunanlar zaman zaman sofradan kalkarak iç salona geçip orada uyku kestirirlerdi.
Bunlar yeniden sofraya döndükten sonra içer gibi görünüp Ata’nın ne söyleşileriyle, ne de üzerine titremeleri gereken sağlık konusuyla hiç ilgilenmezlerdi. Halkın hizmetinde pek hoşgörülü olan bu kutsal bedene bulvar çapkınları gibi şık giyinmiş, garsondan başka her şeye benzeyen sofra hizmetçileri servis yaparlardı.
Alıntı: Hüsrev Gerede’nin Anıları (Kurtuluş Savaşı, Atatürk ve Devrimler) – Hüsrev Gerede, Hazırlayan: Sami Önal, (Literatür Yayıncılık, 2. Basım Kasım 2002 – Sf. 237, 238) kitabından birebir alınmıştır.
Mustafa Kemal Paşa’nın eski emir subaylarından milletvekili Salih (Bozok), Ethem çetesiyle birlikte gitmişti. O zaman Salih’in “Biraz da biz soyalım.” dediği söylenmiş, eski bir jandarma subayının eşkıya ruhu ile kendi soydaşlarını soymak için isyan bastırmaya gitmesinden çok acı duymuştum.
Bu adamın emekli olarak İstanbul’da tütün bayiliği yaparken âdeta yoksulluk içinde kaldığını ve kendi başvurusu üzerine Ankara’ya çağrıldığını milletvekili yapıldığını Ali Fuat Cebesoy’dan duymuştum. Sf. 205, 206
Alıntı: Hüsrev Gerede’nin Anıları (Kurtuluş Savaşı, Atatürk ve Devrimler) – Hüsrev Gerede, Hazırlayan: Sami Önal, (Literatür Yayıncılık, 2. Basım Kasım 2002 – Sf. 205, 206) kitabından birebir alınmıştır.
Ankara’da o günlerde İstanbul’dan gelme bir jandarma yüzbaşısı gördüm. Bu subay İngilizlere “Ankara’ya gidip Mustafa Kemal Paşa’ya isteklerinizi söyleyebilirim.” diyerek, onların sözcüsü gibi davranıp Anadolu’ya geçmeyi başarmıştı. Doğal olarak bir daha İstanbul’a dönmeyen bu onurlu, yurtsever yüzbaşı bana İngiliz Polis örgütünün Rauf Bey’den sonra tutuklamak için beni aradığını ve kendisinden sorduklarını söyledi. İngiliz Polis örgütünün başı olan ve çok güzel Türkçe konuşan Yüzbaşı Benet, her yerde beni aradıklarını, fakat bulamadıklarını söylemiş.
İngiltere hükümeti, 1921 Şubatında Londra Barış Konferansına Bekir Sami Bey heyetiyle gittiğimiz zaman, bu Yüzbaşı Benet’i bizim heyete mihmandar olarak vermişti. İngilizler herhalde günah çıkarıyorlardı. Bizlere eşkıya diyen Lloyd George bile St. James Sarayı’nda verdiği çay davetinde ellerimizi sıkmış, eski suçlamalarından dolayı özür diler gibi bir havaya girmişti. Sf. 188, 189
Alıntı: Hüsrev Gerede’nin Anıları (Kurtuluş Savaşı, Atatürk ve Devrimler) – Hüsrev Gerede, Hazırlayan: Sami Önal, (Literatür Yayıncılık, 2. Basım Kasım 2002 – Sf. 188, 189) kitabından birebir alınmıştır.
Recep, bu mektubunda, Heyet-i Temsiliye karargâhı olan Ziraat Okulu’nda içkili, kadınlı âlemler yapıldığını, sabahlara dek göbek atmakla vakit geçirildiğini, Sofya’dan gelen Makedonya delegesi Gospodin Açıkof’un onuruna verilen ziyafette Türklük ve Müslümanlık adına utanç duyduğunu, artık orada kalamayacağını, bizden bu durama bir çözüm yolu bulmamızı istiyordu.
Bu fuhuş ve rezalete Paşa’nın yakın çevresindekilerin neden olduklarını, içlerinde Özel Kalem Müdürü Yüzbaşı Hayati’nin ve arkadaşlarının adlarını da sayıyordu. Kaptan Rauf’a mektubu gösterdim, çok üzüldü.
Kibar ve efendi bir adam olan, böyle rezaletlere en az bizim kadar üzüleceği bilinen Doktor Refik (Saydam)’e özel bir şey yazmam kararlaştırıldı. Ben de Refik’e oldukça kapalı bir biçimde bu durumun Anadolu’da ve İstanbul’da yapacağı olumsuz etki ve propagandaya dikkat çekerek Paşa nezdinde girişimde bulunmasını, yakın çevresindeki ahlâksızların görevden uzaklaştırılmalarının sağlanmasını yazdım.
Mektup adı anılan ahlâksızlar tarafından okunmuş. Beni Mustafa Kemal Paşa’ya şikâyet etmişler. Refik efendiliği ve kibarlığı yüzünden bir şey yapamamış, etkili olamamıştı. Sf. 180
Bu büyük adamın bu zayıf yanı olmasaydı, ulusal çıkarlarımız için ne kadar hayırlı olurdu. Sf. 181
Alıntı: Hüsrev Gerede’nin Anıları (Kurtuluş Savaşı, Atatürk ve Devrimler) – Hüsrev Gerede, Hazırlayan: Sami Önal, (Literatür Yayıncılık, 2. Basım Kasım 2002 – Sf. 180, 181) kitabından birebir alınmıştır.
Gazeteler Lloyd George’un, İstanbul’un uluslararası Hilafet’in merkezi olarak dinsel bir başkent, Türklerin saltanat merkezinin de Anadolu’da bir yer olması önerisini konferansa götüreceğini yazıyorlar. Bu önerinin protesto edilmesi için her tarafa duyumlar yapıldı. Sf. 161
Alıntı: Hüsrev Gerede’nin Anıları (Kurtuluş Savaşı, Atatürk ve Devrimler) – Hüsrev Gerede, Hazırlayan: Sami Önal, (Literatür Yayıncılık, 2. Basım Kasım 2002 – Sf. 161) kitabından birebir alınmıştır.
28 Kasım 1919 tarihinde Fransızlar Maraş’ta kentin kalesine Osmanlı bayrağının çekilmesini yasaklamışlar. Halk camiye toplanıp sancağı kapmış, büyük bir yürüyüşle kaleye çekmiş. Olay bu kadarla yatışmamış. Halk havaya ateş ederek “Yaşasın Osmanlı” diye bağırmış. Daha sonra ellerinde Türk bayrakları olduğu halde hükümet konağına doğru yürüyüp “guvernör (devlet bankası müdürü) Ermeni Vahan’ı istemeyiz!” diye haykırmışlar. Vahan alçağına da çok güzel bir sopa çekmişler.. Çerkez nöbetçilerin silahlarını ellerinden alarak onlara da temiz bir dayak atmışlar. Mutasarrıfla, memurların halkı yatıştırmak için girişimleri bir yarar sağlamamış. Sözün kısası Maraş halkı varlığını iyice kanıtlamış.
İtalyan temsilcisi Luici Vilları yalnız pazar günleri ile sınırlı kalmak koşuluyla bayrak çekme işini tatlıya bağlayıp, Türk yetkililerle barışmış. Sf. 132
Alıntı: Hüsrev Gerede’nin Anıları (Kurtuluş Savaşı, Atatürk ve Devrimler) – Hüsrev Gerede, Hazırlayan: Sami Önal, (Literatür Yayıncılık, 2. Basım Kasım 2002 – Sf. 132) kitabından birebir alınmıştır.
23 Ekim 1919
Urfa’dan İngilizlerin çekildikleri ile ilgili olarak, 13’üncü Kolordu’ya bilgi ulaşmış. İngilizler çekilirlerse Fransızlar işgal edecekler. Maraşlılar İngilizlerin gidip Fransızların geleceğini duymuş, “Ne yapalım?” diye sormuşlar. Heyet-ı Temsiliye’ye “Fransızlar gelmezler.” diye cevap verilmiş.
27 Ekim 1919
İngilizler Ayıntap’tan (Gaziantep) çekilmişler. İki Fransız subayı gelerek telgrafhaneyi denetim altına almış. İngilizlerin Urfa ve Maraş’tan çekilmeleri gerçekleşiyor. Sf. 100, 101
Alıntı: Hüsrev Gerede’nin Anıları (Kurtuluş Savaşı, Atatürk ve Devrimler) – Hüsrev Gerede, Hazırlayan: Sami Önal, (Literatür Yayıncılık, 2. Basım Kasım 2002 – Sf. 100, 101) kitabından birebir alınmıştır.
13 Ekim 1919
Milletvekili seçiminde Mecliste güçlü, yurtsever bir grup oluşması için, bu gibi kişilerin seçileleri gerektiği konusunda askeri ve mülki makamlar gizlice uyarıldı. Bir yandan bu haklı uyarı ve aydınlatmalar yapılırken öbür yandan Mustafa Kemal Paşa’nın yaveri Cevat Efendi adındaki değersiz, doğru dürüst Türkçesi olmayan, basit bir adamın, Bolu’dan aday olmasına çok üzüldüm. Sivas’ta bunu duyanlarca kötü yorumlar ve haklı dedikodular yapılıyordu. Bu durumu Rauf Bey’le öbür arkadaşlar ve doğrudan doğruya Mustafa Kemal Paşa’nın kendisine anlatmak zorunda kaldım.
Aday listesinin düzeltilmesi için de Heyet-i Temsiliye’den bu işle görevli Mustafa Bey’le görüştüm. Ben, yapmam gereken görevi fazlasıyla yaptım. Cevat Abbas’ın (1) milletvekili seçilmemesi için ortaya çıkan bu genel havaya karşılık Mustafa Kemal Paşa “Adaylığını kendisi koymuş, ben karışamam.” dedi. Sadık kullarından olan bu kişinin adaylığının bizzat Paşa tarafından desteklendiğini, sonradan öğrendim. Sf. 96, 97
Alıntı: Hüsrev Gerede’nin Anıları (Kurtuluş Savaşı, Atatürk ve Devrimler) – Hüsrev Gerede, Hazırlayan: Sami Önal, (Literatür Yayıncılık, 2. Basım Kasım 2002 – Sf. 96, 97) kitabından birebir alınmıştır.
BAKKAL’IN NOTU (1) (2014): Cevat Abbas Gürer; Mustafa Kemal’in başyaveri olan Cevat Abbas, 1887 yılında Niş’te doğdu. Mustafa Kemal ile Samsun yolculuğuna seçilenler arasındaydı. Sivas Kongresi’nde, Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti mensuplarının Meclisi Mebusan seçimlerine girebilmeleri görüşü benimsenince Bolu’dan milletvekili seçildi ve İstanbul’a gitti. Meclisi Mebusan dağıtıldıktan sonra Ankara’ya döndü ve Birinci TBMM’ne Bolu milletvekili olarak katıldı. Erzurum’da istifa etmesiyle son bulan askerlik hayatı, 1920’de yeniden başladı ve yüzbaşı rütbesiyle Kurtuluş Savaşına katıldı. Yozgat Ayaklanmasının bastırılmasında gösterdiği çalışmalarından dolayı kendisine İstiklâl Madalyası verildi. Rütbesi 1923’te binbaşılığa yükseltildi. 1924’te kurulan İş Bankasının kurucuları ve hisse sahipleri arasında Cevat Abbas da vardı. Cevat Abbas Gürer 1941 yılına kadar milletvekilliği yaptı. Mustafa Kemal’le ilgili hatıralarını, Ebedi Şef Kurtarıcı Atatürk’ün Zengin Tarihinden Birkaç Yaprak (1939) adlı kitapta topladı. 1943 yılında Yalova’da öldü.
9 Ekim 1919
Refet Bey’in bildirdiğine göre, Burdur’daki İtalyan subayı Roma’dan aldığı bir telsiz, haberinden İzlanda’nın bağımsızlığını ilan ettiğini, İngiltere’de demiryolu ve maden işçilerinin genel greve gittiklerini öğrenmiş. İstanbul basını adına Velid Ebüzziya da verdiği haberle bu bilgiyi doğruladı. Sf. 94
Alıntı: Hüsrev Gerede’nin Anıları (Kurtuluş Savaşı, Atatürk ve Devrimler) – Hüsrev Gerede, Hazırlayan: Sami Önal, (Literatür Yayıncılık, 2. Basım Kasım 2002 – Sf. 94) kitabından birebir alınmıştır.
7 Ekim 1919
Ali Fuat Paşa’dan alınan bir şifrede, Eskişehir’deki İngiliz generali Sally Clad’in ricası üzerine, şehrin doğusunda bir yerde ikisi bir görüşme yapmışlar. İngilizlerin yelkenleri tümüyle suya indirdikleri anlaşılmış. Adeta özür dileyerek ulusal direnişimize son derece taraftar olduğunu söylemiş. Önceden vermiş olduğu nota yüzünden suçlandıklarını, kendilerinin iç işlerimize karışmayacaklarını, yalnız ateşkes hükümleri gereğince demiryolunu korumakla yetineceklerini bildirmiş.
Samsun’a gelen İngiliz temsilcisi Suiter, tümen komutanına başvurarak Heyet-i Temsiliye eğer hükümeti tanımayacaksa Sivas’a gelerek görüşmek ve anlaşmak isteğinde olduğunu söylemiş. Albay Refet’in Konya’dan bildirdiğine göre İtalyanlar kendilerine yapılan başvuru üzerine cephaneliklerden nöbetçilerini kaldırmışlar. Bu hayırlı haberlerden anlaşılıyor ki İngilizler başta olmak üzere İtilaf Devletleri, Kuvayı Milliye’yi tanıdılar. Bir oldubitti yapmaktan çekiniyorlar. Sf. 93
Alıntı: Hüsrev Gerede’nin Anıları (Kurtuluş Savaşı, Atatürk ve Devrimler) – Hüsrev Gerede, Hazırlayan: Sami Önal, (Literatür Yayıncılık, 2. Basım Kasım 2002 – Sf. 93) kitabından birebir alınmıştır.
7 Ekim 1919
Ulusal irade ve Heyet-i Temsiliye’ye dayanılacağı üzerine söz veriliyor, telgrafların çekilmesi ve hükümeti tanımamız isteniyor. Sf. 93
Alıntı: Hüsrev Gerede’nin Anıları (Kurtuluş Savaşı, Atatürk ve Devrimler) – Hüsrev Gerede, Hazırlayan: Sami Önal, (Literatür Yayıncılık, 2. Basım Kasım 2002 – Sf. 93) kitabından birebir alınmıştır.
6 Ekim 1919
Ayın dördünde öğle üzeri Eskişehir Mutasarrıfını kimliği belirsiz bir kişi tabancayla öldürmüş. (1)
Gece bu kentten sıkıyönetim kaldırılmış. Kiraz Ahmet Paşa yanındakilerle birlikte İstanbul’a kaçmış. Belediye Başkanı Mehmet Ali Bey sekiz İngiliz askerinin korumasında İstasyona gelerek trene atlamış, o da İstanbul’a kaçmış. Ali Fuat Paşanın dediği gibi Eskişehir içinden zapt edildi. Bu olay ulusal irade ve Kongre’den kuşku duyanlara, özellikle İngilizlere büyük bir ders ve ağır darbedir. Bu yüzden İngiliz tümeni Eskişehir’i boşaltmıştır.
İngiliz Kardinal Suiter 5 Ekim’de harp gemisiyle İstanbul’a uğrayıp hükümeti ziyaret etmiş. Bu ziyaret sırasında Anadolu’daki ulusal direniş örgütünden yana övücü sözler söylediği gibi, Mustafa Kemal Paşa ve Rauf Beyle görüşmek üzere Sivas’a gideceğini açıklamış. Sf. 91, 92
Alıntı: Hüsrev Gerede’nin Anıları (Kurtuluş Savaşı, Atatürk ve Devrimler) – Hüsrev Gerede, Hazırlayan: Sami Önal, (Literatür Yayıncılık, 2. Basım Kasım 2002 – Sf. 91, 92) kitabından birebir alınmıştır.
BAKKAL’IN NOTU (1) (2014); Öldürenin aşırı milliyetçi birisi olduğunu öğrenmişler.
Bilgi Bakkalı 