Bilgi Bakkalı

Aristo; “İnsan doğuştan bilmek ister!” Demiş. Bilgi Bakkalı, ‘bilmek’ isteyenler için yapıldı. Paylaşmaya ve eleştiriye açık, küfür, hakaret ve nefret söylemine kapalıdır. Bu Bakkal’dan çıkarken; değişmiş olarak çıkarsanız ve bilgilerin kaynağı olan kitapları merak edip okursanız amacıma ulaşmış olacağım.

recent posts

about

  • ASKERİ FABRİKALAR BÜTÇESİ

        29 Mart 1340 (1924) tarihinde İçtima: 23, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    Askeri Fabrikalar Müdüriyeti Umumiye (Genel Müdürlüğü) Bütçesi; 6.387.652 lira.

    (Eskişehir Mebusu ve 1926’da İzmir Suikastı davasında idam edilen Gazi’nin çok eski arkadaşı olan meşhur Albay Ayıcı Arif, bu fabrikalardaki personel şişkinliğini anlatıyor; Askeri Silah Fabrikalarında;  7 miralay, 7 kaymakam, 9 binbaşı, 7 kıdemli yüzbaşı, 9 yüzbaşı, 10 mülazımı evvel, toplam 50 ümera, zabitan 1. sınıf mevcut. Sadece genel müdürlük merkezinde 145 tane ümera zabitan (amir subaylar) var.) Sf. 67

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 38 (25.03.1924 / 19.04.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 2, İçtima; 23, Celse: 1, – Sf. 67 ile 82 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • ORDUNUN BÜTÇESİ

    26 Mart 1340 (1924) tarihinde İçtima: 22, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    Müdafai Milliye Bütçesi.

    3. Celse Hafidir (Gizlidir): (Hiçbir bilgi yok)

    3. ve 4. Celseler Alenidir: Reis Ali Fethi Bey.

    Müdafai Milliye Bütçesi (Milli Savunma Bakanlığı)

    (Ordunun maaş toplamı; 3.207.813 lira. Elbise ve teçhizat; 1,5 milyon lira,  silah ve mühimmat; 2.275.000 lira Tahsisatı fevkalâdei şehriye (aylık olağanüstü ödenek); 8.397.000 lira. Toplam; 27.149.386 lira.) Sf. 50

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 38 (25.03.1924 / 19.04.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 2, İçtima; 22, Celse: 1, – Sf. 50) kitabından birebir alınmıştır.

  • TOPÇU İHSAN: YAVUZ – HAVUZ DAVASI YOLSUZLUĞU

     25 Mart 1340 (1924) tarihinde İçtima: 21, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    2. Celse Hafidir (Gizlidir):

    Aşağıdaki Notlar: (TBMM e-arşivi) birebir alınmıştır.

    Bahriye Vekâleti Bütçesi Gizli Celse: İhsan Bey’in Yolsuzluk Görüşmeleri:

    Muhtar Bey (Trabzon); “Efendim; buyurdunuz ki; bugün Yavuz’un kıymeti -tabii böyle kimse almaz- ancak bir milyon liradır. Mükemmel tamir olunursa 40-45 milyon liralık bir gemi olur. Tamiri için ne kadar para lâzımdır? Onu da söyleseniz de ona göre karar verelim.

    Hamdi Bey; “Efendim; şimdiye kadar tamir edileceğini duyan müesseselerden vuku bulan tekliflerde 250-300 bin İngiliz lirası ile tamir olunacağı bildirilmiştir.  Bizim paramızla takriben 2,5 milyon lira kadar bir para eder.

    Muhtar Bey (Trabzon); “Bununla Yavuz, harekâtı harbiyeye geçebilecek midir?

    Hamdi Bey (İstanbul); “Evet efendim.” Gizli Celse Bitti.  

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 38 (25.03.1924 / 19.04.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 2, İçtima; 21, Celse: Gizlidir: (TBMM e-arşiv) kaynağından birebir alınmıştır.

      

  • DEMİRYOLLARINA BÜYÜK ÖDENEKLER VERİLMİŞ, EĞİTİM BÜTÇESİ İSE SIFIRA YAKIN 

    22 Mart 1340 (1924) tarihinde İçtima: 18, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    Hariciye Vekâleti Bütçesi

    2. Celse: İsmet Bey:

    Nafıa Vekâleti Bütçesi

    Toplam Nafıa Bütçesi; 16,1 milyon, 

    Karayolu ve köprüler; 1,650 milyon.  

    Anadolu demiryolu Haydarpaşa- Erzurum hattı; 3 milyon. 

    Samsun – Sivas – Ankara demiryolu; 9,8 milyon. 

    Şark demiryolu bakım onarım; 0,4 milyon. 

    Denizyolları; 0,435 milyon.  Sf. 899

    (Nafıa (Bayındırlık) bütçesi; 1906’da 1,06 milyon. Nafıa’nın yurtdışında okuttuğu talebe ödenekleri; 1906’da; 3.500 lira. 1913’de; 14.000 lira. 1918’de 13.000 lira.  1330 da; 2.600 lira.  1918 ile 1922 arası sıfır. 1923 yılında; 750 lira.) Sf. 942

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 37 (16.03.1924 / 23.03.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 2, İçtima; 18, Celse: 1, – Sf. 899 ile 942 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • “MUSUL İÇİN NE YAPTINIZ?”

     19 Mart 1340 (1924) tarihinde İçtima: 16, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    Ziraat Bankası Bütçesi Görüşülüyor;

    Lozan, Musul ve Kürt Meselesi;

    İhsan Hamit Bey (Ergani); (Lozan, misakı milli ve Musul meselesini dile getiriyor.) “Lozan muahedesinin (antlaşmasının) devletler tarafından tasdik edilmemesinin sebebi nedir? .. Bu muahedenin Türkler için bulunmaz bir fırsat olduğundan ileri gelmiyor, … Musul meselesi bir Türkiye meselesidir. İngilizlerin orada tatbik ettikleri siyaset nedir? Bir Kürt hükümeti tesisidir (kurulmasıdır). Musul ahalisinin % 50’sini Türkler % 30’unu Türklerden hiç bir vakit ayrılmak istemeyen ve bütün tazyikata (baskılara) rağmen İstiklâl vermek için İngilizler tarafından vaki olan mevaide (yapılan vaatlere) rağmen hiç bir suretle İngilizlere boyun eğmeyen Kürtler teşkil eder. (Bravo) Daima, ilelebet (sonsuza kadar) Türkler ve Kürtler Türkiye’nin istikbâli için müttehit (birlikte) ve mütesanit (dayanışmalı) olarak hareket edeceklerdir. (Alkışlar)” 

    (Hariciye Vekiline ve İsmet Paşa’ya soruyor “Musul için ne yaptınız?”  Dersim Mebusu Feridun Fikri Bey de “… İcap ederse bütün mevcudiyetimizi Musul için tehlikeye atmaya, Meclisi Âli, bütün millet müheyyadır (hazırdır) zannederim.” diyor.) Sf. 744 

    Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 37 (16.03.1924 / 23.03.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 2, İçtima; 16, Celse: 1, – Sf. 744) kitabından birebir alınmıştır.

     

  • HER 500 KİŞİYE BİR KORUCU. MUHTARA BAĞLI OLACAKLAR

    18 Mart 1340 (1924) tarihinde İçtima: 15, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    Şair Abdülhak Hamit’e Maaş Bağlandı; (Hidamatı Vataniye tertibinden ayda 50 lira maaş bağlandı, emekli maaşı da devam edecek. Memur maaşı ayda 8 – 10 lira.)  Sf. 650 

    Köy Kanunu Görüşülüyor; (Her 500 kişiye bir korucu verilecek o da muhtara bağlı olacak.)

    2. Celse Fethi Bey.

    Köy Kanunu görüşülüyor.  

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 37 (16.03.1924 / 23.03.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 2, İçtima; 15, Celse: 1, – Sf.  ile  arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • DÖRT BİN POLİSİN 2500’Ü İSTANBUL’DA, ÜLKEDE 30.000 JANDARMA VAR.

     15 Mart 1340 (1924) tarihinde İçtima: 12, Celse: 2, Reis Ali Fethi Bey

    Bütçe Görüşmeleri;

    (Dâhiliye ve emniyet bütçesi; Türkiye’de 4 bin polis var, 2500’ü İstanbul’da, polis fazla diyorlar, azaltacaklar, 800 kişi çıkartalım diyorlar. 30 bin jandarma var.)

    1340 Bütçe Rakamları; Giderler;

    Büyük Millet Meclisi: 920.822 

    Riyaseticumhur; 208.770 

    Divanı muhasebat;77.608 

    Hilâfet ve Hânedan; 331.695 

    Başvekâlet; 40.000  

    Maliye; 8.500.000

    Muhasebatı Zatiye; 10.590.000  

    Duyunu Umumiye (Borçlar İdaresi); 7.489.000  

    Rüsumat (gümrükler); 3.000.000 

    Tapu; 660.000  

    Dâhiliye; 3.500.000   

    Posta ve Telgraf; 4.500.000  

    Emniyet; 3.100.000  

    Umum Jandarma; 9.900.000   

    Hâriciye; 1,265.000   

    Matbuat ve İstihbarat; 56.000  

    Sıhhiye ve Muaveneti İçtimaiye; 2.899.000   

    Şeriye; 1.200.000  

    Adliye; 4.999.000   

    Maarif; 5.222.000    

    İktisat; 16.156.000   

    Müdafai Milliye; 3.078.000   

    Bahriye; 27.588.000   

    Mübadele ve İmar İskân; 4.500.000  

    Askeri Fabrika; 6.000.000 

    Toplam Giderler; 126.087.739 Lira.

    1340 Yılı Bütçe Gelirleri;

    Vasıtasız Vergiler;

    Aşar; 20.850.000

    Temettü; 4.000.000 Toplam; 37.280.500 Lira.  

    Damga Ve Harçlar; 3.210.000 lira.

    Vasıtalı Vergiler;

    Gümrük;23.460.000 vs. ile 24.920.000 lira.

    İnhisarlar (Tekeller, Tütün, tuz vs.); 13.944.000

    Tüketici Vergileri (Sigara, Oyun kâğıdı vs.) 14.461.000

    Harp Karşılığı varidatı; 10.000.000  

    Toplam Gelirler; 119.165.814 Lira.   

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 36 (1.03.1924 / 12.03.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 2, İçtima; 12, Celse: 1, – Sf. 500) kitabından birebir alınmıştır.

  • “AMAN JANDARMA GELMESİN DE EŞKIYA GELSİN”

        12 Mart 1340 (1924) tarihinde İçtima: 10, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    1340 Bütçesi; (Muhalefetin başarısı sonucu askerlik şubelerinin bütçesi azaltıldı.)

    Umum Jandarma Komutanlığı Bütçesi;

    Zeki Bey (Gümüşhâne); “.. Jandarma başkadır, asker başkadır, halkta bir anane vardır, aman jandarma gelmesin de eşkıya gelsin, .. bir jandarma kadrosu bu günkü vaziyet karşısında jandarma yağmacılığından başka, idarei maslahattan (vaziyeti idare etmekten) başka bir şey değildir.” Sf. 346, 347

    (Dersim Mebusu Feridun Fikri Bey bilhassa bizim o taraflarda jandarmayı güçlendirelim diyor. Zeki Bey kızıyor “gittin mi o tarafa?” diyor.) Sf. 348

    Vehbi Bey (Karesi); “…  Asker dediğimiz zaman hudutta düşman ile çarpışan kimse hatıra gelir. .. defaatle görülmüştür ki asker sevk edilen yerlerde eşkıya tutulamamıştır ve eşkıya çoğalmıştır. Asayiş için asker sevk etmek kadar fuzuli bir yol yoktur. Bunu yapan dâhiliye memurları ancak acizliklerinden veyahut mesuliyeti (sorumluluklarını) üzerlerinden atmak için yaparlar.” Sf. 352  

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 36 (1.03.1924 / 12.03.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 2, İçtima; 10, Celse: 1, – Sf. 345 ile 352 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • ASKERLİK ŞUBELERİ AYNI ZAMANDA BİR İSTİHBARAT MERKEZİ

     12 Mart 1340 (1924) tarihinde İçtima: 10, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    1340 (1924) Yılı Dâhiliye Vekâleti Bütçesi;

    (Askerlik şubelerinin durumu tartışılıyor, çok adam çalışıyor, Nüfus Dairelerine bir şube verip Askerlik Şubelerini kapatalım diyorlar. Paşalar şiddetle karşı çıkıyorlar. Çünkü Askerlik Şubeleri aynı zamanda istihbarat da yapıyormuş.)

    Rüşdü (Rüştü) Paşa (Erzurum); “Ahzı asker (asker alma) şubeleri bilhassa hudutta bulunanlar harici istihbarat için çalışırlar,” Sf. 335

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 36 (1.03.1924 / 12.03.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 2, İçtima; 10, Celse: 1, – Sf. 345 ile 352 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • TEŞKİLÂTI ESÂSİYE (1924 ANAYASASI) 9/9; KABUL EDİLDİ

      20 Nisan 1340 (1924) tarihinde İçtima: 42, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    Teşkilâtı Esasiye Kanunu (1924 Anayasası) Görüşmeleri Yapıldı ve İttifaken (birlikte) Kabul Edildi. Sf. 924

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 38 (25.03.1924 / 19.04.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 2, İçtima; 42, Celse: 1, – Sf. 924) kitabından birebir alınmıştır.

  • TEŞKİLÂTI ESÂSİYE (1924 ANAYASASI) 8/9; BAŞKUMANDANLIK, MECLİS’İN TÜZEL KİŞİLİĞİNDE Mİ OLACAK

        7 Nisan 1340 (1924) tarihinde İçtima: 31, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    Teşkilâtı Esasiye Kanunu (1924 Anayasası): (Recep Peker’in teklifi ile Başkumandanlık ile ilgili bu madde biraz değişiyor;) 

    Madde 40; Başkumandanlık TBMM’nin şahsiyeti maneviyesinde mündemiç (manevi kişiliğinin, tüzel kişiliğinin içinde) olup Reisicumhur tarafından temsil olunur. Kuvayı harbiyenin (savaş kuvvetlerinin) emir ve kumandası hazarda (barışta) kanunu mahsusasına tevfikân (özel kanununa dayanarak) Erkânı Harbiyei Umumiye Riyasetine ve seferde (savaşta) İcra Vekilleri Heyetinin inhası (istemesi) ve Reisicumhur tarafından naspedilecek (seçilerek görevlendirilecek) zata (kişiye)  tevdi olunur (verilir).”

    156 kabul, 42 red. Kabul edildi.

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 38 (25.03.1924 / 19.04.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 2, İçtima; 31, Celse: 1, – Sf. ?) kitabından birebir alınmıştır.

  • TEŞLİLÂTI ESÂSİYE (1924 ANAYASASI) 7/9; AYICI ARİF REİSİCUMHUR’A BAŞKUMANDAN YETKİSİ VERİLMESİN DİYOR

     6 Nisan 1340 (1924) tarihinde İçtima: 30, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    Teşkilâtı Esasîye Görüşmeleri; Anayasadaki Başkumandanlık Maddesi Görüşülüyor.

    Madde 40; Berri (kara), bahri (deniz) ve havai bilcümle kuvvetlerin Başkumandanlığı, Reisicumhurda mevdudur (bırakılmıştır). 

    Arif Bey (Eskişehir); (1926’da İzmir Suikastı nedeni ile idam edilen ve Gazi’nin çok eski arkadaşı olan Ayıcı Arif, Gazi Paşa gibi bir başkumandan gelemeyebilir diyor ve;) “Vakti hazarda (barış zamanında) hiç bir yerde Başkumandanlık yoktur. .. biz de ise bilakis Erkânı Harbiyei Umumiye Riyasetine (Genelkurmay Başkanlığına) çok büyük bir mevki verilmiş…. (Cumhurbaşkanlığı makamını kast ederek) .. mesuliyeti (sorumluluğu)olmayan bir zata Başkumandanlık tevdi edilemez (bırakılamaz). (Doğru sesleri) .. Ef’al (fiillerinden, yaptıklarından) ve harekâtından mesul (sorumlu) olmayan kumandanlar, ufak bir ihtirası için, ufak bir şöhreti için, ufak bir nâm için binlerce evlâdı vatanı (vatanın çocuğunu) kırdırmaktan çekinmezler ve çekinmemişlerdir. .. Başkumandanlık Heyeti Celile’nizin (yüce heyetinizin, meclisimizin) şahsiyeti maneviyesinde kalmalıdır.” Sf.330 (Birçok mebus Arif Bey’e karşı çıktı. Çok kızdılar.) 

    Arif Bey (Eskişehir); “.. yarın Reisicumhur her hangi bir akrabasını Başkumandan tayin ederse kabul etmeyecek misiniz?”  (Hâşâ sesleri)

    Bu Maddenin Görüşülmesi Sonraya Kaldı. Sf. 364 

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 38 (25.03.1924 / 19.04.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 2, İçtima; 30, Celse: 1, – Sf. 330 ile 364 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • TEŞKİLÂTI ESÂSİYE (1924 ANAYASASI) 6/9; “KUVVETLER AYRILIĞINI VE BİRLİĞİNİ ÇORBA ETTİK”

     30 Mart 1340 (1924) tarihinde İçtima: 24, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    Teşkilâtı Esasiye Kanunu;

    Madde 31; Reisicumhur seçimi ile ilgili madde; “Türkiye Reisicumhuru, BMM Heyeti Umumiyesi (Meclis genel kurulu) tarafından bir intihap (seçim) dönemi için kendi azası meyanından (üyeleri arasından) intihap olunur (seçilir). Tekrar intihap olunmak caizdir (tekrar seçilmek uygundur).” Sf. 110 (Kaç kere tekrar seçilebileceği yazılmamış)

    Madde 35: Reisicumhur’un kanunları veto etme hakkı ile ilgili.

    Refik Bey (Konya); “Dünyada denenmiş yollar var, tevhidi kuvva (kuvvetlerin birliği), tağyiri kuvva (kuvvetler ayrılığı), biz bunları çorba ettik. Gelin kuvvetler ayrılığına dayanalım. … İade hakkı veriyorsunuz, kendi tarafından yapılan bir kanunu kendi azasından olan bir zat yine size iade ediyor. Bu ne oluyor? .. ya tefriki kuvvayı kabul edeceksiniz yahut hiç bir surette hiç bir hakkınızı kimseye vermeyeceksiniz. .. Döneceksiniz, ricat edeceksiniz, yol yakın iken dönünüz, inkılâba meydan vermeyiniz.”    Sf. 116, 117

    (Bu 35 madde yaklaşık bu günkü haline geldi, bir defa geri gönderiyor ikincisinde Meclis kanunu ilan ediyor. 1997) Sf. 120

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 38 (25.03.1924 / 19.04.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 2, İçtima; 24, Celse: 1, – Sf. 110 ile 120 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • TEŞKİLÂTI ESÂSİYE (1924 ANAYASASI) 5/9; “ALLAH REİSİCUMHUR OLSA… FESİH SALAHİYETİNİ VEREMEYİZ”

        23 Mart 1340 (1924) tarihinde İçtima: 19, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    Teşkilâtı Esasiye Kanunu; (1924 Anayasası): Kanunu Esasî Encümeni Reisi Yunus Nadi:

    Madde 23; (mebusluk ile memuriyet bir kişi üzerinde içtima edilemez kabul oldu.) 

    2. Celse Reis Ali Fethi Bey. 

    Teşkilâtı Esasiye Kanunu: 1924 Anayasası): 25. Madde tartışılıyor,

    Meclisin Cumhurbaşkanınca feshi ve seçimin yenilenmesi konusu;

     Madde 25; Meclis; kendiliğinden intihabatına (seçimlerine) ve tecdidine (yenilenmesine) karar verebileceği gibi Reisicumhur da Hükümetin mütalaasını (görüşünü) aldıktan sonra esbabı mucibesini (sebebini, gerekçesini) Meclis ve millete bildirmek şartıyla buna karar verebilir.

    Reşad (Reşat) Bey (Saruhan); “… ve Gazi Paşa Hazretleri katiyen emin ve müsterih (rahat) olsunlar ki millet yine kendi tedbir ve tavsiyeleri veçhile (önermeleri sebebiyle) hakimiyetlerinden bir zerresini, ismi ve makamı her ne olursa olsun ve kim olursa olsun hiç bir makama hiç bir ferde tevdi ve teslim etmeyecektir. (yaşa sesleri) (alkışlar) … Halk, halkçılık bekliyor, iş bekliyor, hakikat bekliyor. Ferdi (kişisel) saltanat, ferdi hâkimiyet mülahazalarında (kişisel egemenlik değerlendirmelerinde) bulunanlar emin olunuz millet nazarında müttehimdir (itham edilmiştir, suçlanmıştır). (Bu arada Heyeti Vekile Reisi yani Başbakan İsmet Paşa ile tartışıyorlar.) .. kanaati katiyem (kesin kanaatim) şudur ki; farzı muhal olarak Allah Reisicumhur olsa .. melaikei kiram heyeti vekile (hükümet) olsa fesih salahiyetini verecek yoktur. (alkışlar)  Sf. 997

    (Reis kifayeti müzakere (bu kadar tartışma yeter) dedi, tartışmalı bir oylama yapıldı ve bu 25 madde 127 ret 2 kabul ile reddedildi. Sonra nisabı müzakere yani görüşme yeter sayısı yeterli değil denildi ve bu oylama sonraya bırakıldı.) Sf.1010

    20. İçtimada Cumhurbaşkanı’na Meclis’i fesih etme yetkisi veren 25. Madde Reddedildi.

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 37 (16.03.1924 / 23.03.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 2, İçtima; 19, Celse: 1, – Sf. 943 ile 1000 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • TEŞKİLÂTI ESÂSİYE (1924 ANAYASASI) 4/9; YAHYA KEMAL KADINLARIN DA SEÇİLEBİLMELERİ İÇİN ÖNERGE VERDİ, REDDEDİLDİ

        16 Mart 1340 (1924) tarihinde İçtima: 13, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    Seçim Bölümü, Kadınların Oy Hakkı Konuşuluyor;

    “Madde 11; Otuz yaşını ikmal eden her erkek Türk intihâb edilme (seçilme) hakkına haizdir (sahiptir).” 

    (Kabul ediliyor. Urfa Mebusu Yahya Kemal Beyatlı kadınların da seçilebilmeleri için önerge veriyor, alkışlarla reddediliyor. Kütahya Mebusu Recep Peker ve Gümüşhane Mebusu Zeki Bey de kadınlar lehine konuşuyorlar, reddediliyor.)

    2. Celse: Reis Ali Fethi Bey

    Teşkilâtı Esasiye Kanunu (1924 Anayasası) Görüşülüyor.

    (13. Madde Mebusların dört yılda bir seçilmeleri ile ilgili, demokratlar biz iki yıllığına seçildik, dört yıl görev yapamayız diyorlar ve bir geçici madde öneriyorlar, reddediliyor ve Gümüşhane Vekili Zeki Bey bağırıyor; ” Ne oldu hâkimiyeti milliye yahu!”)  Sf. 549

    Dokunulmazlık Meclis Kürsüsündeki Konuşmalar İçin Geçerli Olacak.

    (17 Madde de masuniyet yani dokunulmazlık görüşülüyor, milleti tahrik eden bir konuşma olmasın diye “Meclis Haricinde” ifadesini kaldıralım diyorlar, birisi istiklâl mahkemelerinin zorbası Kılıç Ali başarılı oluyor. Ahmet Süreyya Bey karşı çıkanlardan biri dokunulmazlık Meclis dışında da geçerli olsun diyor;) 

    Ahmet Süreyya Bey (Karesi); “…Eğer bir Mebus, Meclis dâhilinde ve hâricinde arz ettiğim gibi rey (oy) ve mütalaasından (açıklamasından, görüşlerinden) dolayı mesul (sorumlu) addedilecek olursa bir ekalliyet fırkasının (azınlık partisinin) teessüsüne (kurulmasına) imkân yoktur. Ekalliyet Fırkası (azınlıkların partisi) her vakit ekalliyette (azınlıkta) kalacak bir zümreyi (kesimi) istediği girdaba, istediği cürme sevk ve isal edebilir (ulaştırabilir). (pek doğru sesleri) … Türkiye’de Mebusların da hürriyeti efkârı (fikir hürriyeti), emniyeti istikbâli (gelecek güvencesi), emniyeti efkârı (düşünce güvenliği) kalmayacaktır ve Meclisten de hiç bir fayda hâsıl olmayacaktır.”  Sf. 562

    (17 Maddedeki “hariç” kelimesi çıktı. Dokunulmazlık sadece Meclis kürsüsüne münhasır kaldı.)  

    Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 37 (16.03.1924 / 23.03.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 2, İçtima; 13, Celse: 1, – Sf. 549 ile 562 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • TEŞKİLÂTI ESÂSİYE (1924 ANAYASASI) 3/9; CUMHURBAŞKANI’NIN KAÇ KERE SEÇİLECEĞİ BELLİ DEĞİL

        16 Mart 1340 (1924) tarihinde İçtima: 13, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    Teşkilâtı Esasiye Kanunu Görüşmeleri:

    Saraçoğlu Şükrü (İzmir); “.. Veto, tecdidi intihabat (seçimin yenilenmesi) kelimesi altında saklanan fesih hakkını büyük milletten başka her hangi bir başa veya bir kaç başa vermek… bu bir faciadır, Efendiler. (Bravo sesleri)  … Memleket ihtilâller, ihtilaçlar (çırpınmalar) ve anarşi içinde boğulacaktır. … Mütemadiyen (sürekli olarak) aynı fikri taşıyan eşhas (şahıslar, kişiler) mevkii iktidara getirilecektir. … Cumhurreisimizin tekrar intihâb edilebileceği söyleniyor. Fakat bu tekrârın kaça kadar şümullü olduğu (kapsadığı) sarahaten (açıklıkla) söylenmiyor.”    

    (Madde 1’in görüşülmesi sırasında Tunalı Hilmi “Türkiye Devleti bir Halk Cumhuriyetidir”  olsun diye takrir verdi reddedildi. Ayrıca bazı mebuslar bu maddede geçen Türkiye kelimesi yerine Türk veya Türkili kelimesinin kullanılmasını istiyorlar. Reddediliyor.)

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 37 (16.03.1924 / 23.03.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 2, İçtima; 13, Celse: 1, – Sf.  ile  arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • TEŞKİLÂTI ESÂSİYE (1924 ANAYASASI) 2/9; MECLİS’İN FESİH YETKİSİ REİSİCUMHUR’A VERİLMESİN DİYENLER VAR

      9 Mart 1340 (1924) tarihinde İçtima: 7, Celse: 2, Reis Ali Fethi Bey

    Teşkilâtıesasiye Kanunu Görüşmelerine Devam  

    (Bursa Mebusu Refet Bey Encümen üyesi, muhalefet şerhi koyanlardan, Senato istiyor, tek meclis demokratik bir usul değildir diyor.)  

    Reşit Ağa (Malatya); “… maalesef bazı maddelerinde saltanat ve hükümet-i sabıka (eski hükümetin) kokusu mevcut bulunmaktadır.”  

    Mahmut Esat (İzmir); (Mahmut Esat Bozkurt, hukuk eğitimli, Reisicumhurun Meclis’i fesih yetkisine şiddetle karşı çıkıyor.) “Meclislerin tahakkümü (baskıcılığı) bütün tarih içinde ancak bir veya iki misal irae olunabilir (iki örnek gösterilebilir). Fakat tahakküm ve istibdadın (hükmetme ve baskılama) membaı (kaynağı), tarihin başlangıcından, tarih, devlet mefhumunu tanıdığından bu güne kadar bütün, icra (yürütme) heyetlerinden gelmiştir. (Bravo sesleri, alkışlar) Tarih imhal edebilir (mehil verebilir, zaman tanıyabilir) fakat ihmal etmez.” Sf. 242 

    (Karesi Mebusu Süreyya Bey Mahmut Esat beye katılıyor, Feridun Fikri Bey katılmıyor. Sf. 243 Sivas Mebusu 1926 yılında idam edilmiş olan Halis Turgut Bey o da Mahmut beye katılıyor, “Vilayetler kendi vazifelerinde müstakil kalabilmelidir.” diyor.)

    (Bir İngiliz atasözü; Meclis sadece erkeği dişi ,dişiyi erkek yapamaz..)

    Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 36 (1.03.1924 / 12.03.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 2, İçtima; 7, Celse: 1, – Sf. 203 ile 243 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • TEŞKİLÂTI ESÂSİYE (1924 ANAYASASI) 1/9; “HER TÜRK HÜR DOĞAR, HÜR YAŞAR”

        9 Mart 1340 (1924) tarihinde İçtima: 7, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    Dr. Rıza Nur’un Kanun Teklifi Var; (Dolmabahçe Sarayı da Topkapı Sarayı gibi müze olup halkın ziyaretine açılsın diyor.) Sf. 203

    Teşkilâtı Esasiye Kanunu (1924 Anayasası) Görüşmeleri;

    (Kanunuesasî (anayasa) Encümeni (komisyonu) azalarından Bursa Mebusu Refet, Karesi Mebusu Ahmet Süreyya ve Niğde mebusu Hazım Bey senato istiyorlar, Seçim Kanunu ve kanunların vetosunun bir kişiye kalmasının doğru olmayacağını despotizme yol açacağını söylüyorlar, Esbabı mûcibeye (kanunun gerekçesine) şerh koymuşlar.) (Zabıtların 217 ila 223 sayfaların da bu görüşmeler var.)

    Teşkilâtı Esasiye Kanunu: (1924 Anayasası) (1)

    Madde 2– Türkiye Devleti’nin dini, Dini İslam’dır, resmi dili Türkçedir. ..        

    Madde 16; Mebus Yemini; “vatan ve milletin saadet ve selâmetine muğayir (aykırı) bir gâye takip etmeyeceğime ve Cumhuriyet esaslarına sadakatten ayrılmayacağıma vallahi… Sf. 218

    Madde 25; Meclis; kendiliğinden intihabatına (seçimlerine) ve tecdidine (yenilenmesine) karar verebileceği gibi Reisicumhur da Hükümetin mütalaasını (görüşünü) aldıktan sonra esbabı mucibesini (sebebini, gerekçesini) Meclis ve millete bildirmek şartıyla buna karar verebilir.

    (Türklerin Hukuku Kısım’ında; Madde; 69 da “Her Türk hür doğar, hür yaşar ifadesi var.) Sf. 219

    Madde 72; Şahsi masuniyet (kişisel dokunulmazlık), vicdan, tefekkür (düşünce), kelâm (konuşma, ifade etme), neşir (yayma, yayın), seyahat, akit (sözleşme yapma), sayüamel (çalışma), temellük (mülk edinme) ve tasarruf (biriktirme), içtima cemiyet (dernek olma, toplanma), şirket hak ve hürriyetleri Türklerin tabii hak ve hukuklarındandır. Sf. 221

    Madde 75; İşkence, eziyet, müsadere (devlet adına mala el koyma) ve angarya (zorla çalıştırma) memnudur (yasaktır). 

    Madde 77; Hiçbir kimse mensup olduğu din, mezhep, tarikat ve felsefi içtihadından (yorumlarından) dolayı muaheze edilemez (kınanamaz, azarlanamaz). Asayiş, adabı muaşereti umumiye (genel görgü kuraları) ve kavanine (kanunlara) muğayyir (aykırı) olmamak üzere her türlü ayinler serbesttir. Sf.222 

    Madde 79; Matbuat (basın; gazete, mecmua, dergi ve kitap) kanun dairesinde serbesttir ve neşredilmeden evvel teftiş ve muayeneye (kontrole) tabi değildir. 

    Madde 89; İptidai tahsil (ilköğretim), bütün Türkler için mecburi ve meccanidir (parasızdır).   

    Madde 90; Türkiye ahalisine din ve ırk farkı olmaksızın Türk ıtlak olunur (adlandırılır).

    Muvakkat Madde; “TBMM’ne intihâb edilen (seçilen) ve edilecek olan bilumum mensubini askeriyenin tabi (askeri personelin bağlı) olacakları şerait (şartlar) hakkındaki 19 Kânunuevvel (Aralık)1339 (1923)tarihli kanun ahkâmı bâkidir (hükümleri kalıcıdır).”   (19 Aralık 1923 tarihli kanun Asker mebusların askeri nizama tabi olduklarını vazediyor yani kişi hem asker hem de mebus olabiliyor, sadece asker mebuslar görevde oldukları müddetçe Meclis görüşmelerine katılamıyorlar, hükümete katılabiliyorlar.) Sf. 223

    (Yani Kemal Paşa hem Meclis’i hem icrayı ve hem de orduyu kontrol edebilecek.) 

    Celal Nuri Bey (Gelibolu) (Kanunu Esasî Encümeni Mazbata Muharriri); “Teşkilâtı Esasiye Kanunu lâyihasını getirmiş olmakla inkılabın kemâle (olgunluğa) ermiş olduğunu zannediyorum.” 

    Abidin Bey (Saruhan); (1926 yılında İzmir Suikastı davasında idam edildi.. Meclis’i fesih yetkisini Reisicumhura vermek doğru değil diyor, kanunları veto etme hakkı daha da önemli bir haktır bunu da vermek yanlıştır diyor.) Sf. 232

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 36 (1.03.1924 / 12.03.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 2, İçtima; 7, Celse: 1, – Sf. 203 ile 243 arası) kitabından birebir alınmıştır.

    BAKAL’IN YORUMU (1) (1996): 1921 Yılında Birinci Meclis’in kabul ettiği demokrat ve halkçı Teşkilâtı Esasiye Kanunu yani 1921 Anayasası uygulanmak istenmedi.

  • “BİR İLÇEDEN DİĞER İLÇEYE KİMSE SİLAHSIZ GİDEMİYOR”   

      8 Mart 1340 (1924) tarihinde İçtima: 6, Celse:1, İkinci Reis Vekili Ali Süruri Bey

    Dâhiliye Vekâleti Bütçesi Görüşülüyor.

    Dâhiliye Vekili Ferit Bey; “… bugün memleketimizin içerisinde eşkıya çetesi kalmamıştır.” (bravo, Alkışlar)

    Rüşdü Paşa (Erzurum); “Beyefendi; bugün daha bir kazadan diğer kazaya kimse silahsız gidemiyor.”  Sf. 165  

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 36 (1.03.1924 / 12.03.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 2, İçtima; 6, Celse: 1, – Sf. 162 ile 165 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • ALİ SÜRURİ: “ANADOLU MÜSTEMLEKE HÂLİNDE İDARE OLUNAMAZ”

    8 Mart 1340 (1924) tarihinde İçtima: 6, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    Bütçe Görüşmeleri;

    Ali Süruri (Karesi); “-.. En iyi kanun; haddizatında (aslında) iyi olmadığı halde tatbikatına (uygulamasına) itina edilen (özenilen) kanundur, en kötü kanun haddizatında iyi olduğu halde tatbik edilemeyen kanundur.  … Anadolu müstemleke(sömürge) halinde idare olunamaz.” (İdarenin çok yetersiz insanlardan oluştuğunu söylüyor.)Sf. 162

    Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 36 (1.03.1924 / 12.03.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 2, İçtima; 6, Celse: 1, – Sf. 162) kitabından birebir alınmıştır.