Bilgi Bakkalı

Aristo; “İnsan doğuştan bilmek ister!” Demiş. Bilgi Bakkalı, ‘bilmek’ isteyenler için yapıldı. Paylaşmaya ve eleştiriye açık, küfür, hakaret ve nefret söylemine kapalıdır. Bu Bakkal’dan çıkarken; değişmiş olarak çıkarsanız ve bilgilerin kaynağı olan kitapları merak edip okursanız amacıma ulaşmış olacağım.

recent posts

about

  • KEMAL PAŞA, BAKAN ATAMASI YAPIYOR, SEÇİLMİŞTİR DİYOR

     19 Kanunusani (Ocak) 1340 (1924) tarihinde İçtima: 86, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    Nafıa Vekili Muhtar Bey İstifa Etti Onun Yerine Reisicumhur Atama Yapıyor; (1)

                             “TBMM Riyaseti Celile’sine,

    Muhtar Bey’in vukuu istifasına mebni (istifa olayına dayanarak), Başvekâletçe (başbakanlık tarafından) Nafıa Vekâletine İstanbul Mebusu Süleyman Sırrı Bey intihâb olunmuştur (seçilmiştir). Berayı tasvip (onaylanmasını) arzı keyfiyet eylerim. 

                                    Reisicumhur Gazi Mustafa Kemal ” Sf.196

    Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 34 (9.01.1924 / 12.02.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 86, Celse: 1, – Sf. 196) kitabından birebir alınmıştır.

    BAKKAL’IN YORUMU (1) (1996) Oysa mevcut yasaya göre Başbakan Bakanları aday gösterecek Meclis seçecek. Paşa, atama yapmasına rağmen seçilmiştir diyor.

  • SANSÜR TARTIŞILIOR

     12 Şubat 1340 (1924) tarihinde İçtima: 100, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    Sansür; (İsmail Canbulat Bey Riyasete bir takrir veriyor ve bir süredir bazı mebusların ve kendisinin mektuplarının açıldığını tespit ettiğini söylüyor ve ” mektupların masuniyeti ve mahremiyetine riayet etmek hürriyetin eskimiş en tabii ve basit kavaidi sabitesindendir. ” diyor takrir görüşülmek üzere kabul ediliyor.  Sf. 734

    İsmail Canbulat Bey (İstanbul); “.. bunu yapanlar, rezil sefil insanlardır, ..” 

    Rauf Bey (İstanbul); (Mektupların açıldığını söylüyor ve elinde açılmış bir mektup zarfını gösteriyor. Bir tahkik heyeti oluşturulmalı diyor ve ekliyor.) “..  ve mebuslar hakkında bazı tarassudat (gözetlemeler) yapıldığına emare teşkil edecek vesika da (belge de) gösterebilirim.

    (Bu takriri (önergeyi) hükümete güvenoyuna dönüştürüyorlar ama takrir boğulup gidiyor.)

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 34 (9.01.1924 / 12.02.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 100, Celse: 1, – Sf. 734 ile 750 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • ANKARA BELEDİYESİ KANUNU

    13 Şubat 1340 (1924) tarihinde İçtima: 101, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    İstanbul Baro Reisi Lütfi Fikri Bey Affedildi: (Onunla birlikte Hafız İbrahim ve Ali Osman Kâhyanın da affı söz konusu.) Sf. 802

    Ankara Şehremaneti Kanunu: Hükümet İstanbul Şehremaneti Kanunu’nda değişiklik yaparak Ankara’yı da aynı statüye soktu. Kanun’un 3 Maddesinde Şehremini’ni Dâhiliye Vekâleti seçer diyor. Buna Karesi’den Vehbi Bey ve Ali Sururi Bey ile İsmail Canbulat Bey karşı çıkıyor. Sf. 820 , 826 

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 34 (9.01.1924 / 12.02.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 101, Celse: 1, – Sf. 802 ile 826 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • VAPUR VE TRAMVAYLARDAKİ PARAVANLARIN KALDIRILMASINA BAZI MEBUSLAR ÇOK KIZIYORLAR

    16 Kanunusani (Ocak) 1340 (1924) tarihinde İçtima: 84, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey 

    Kadın Bölümlerinin Paravanlarının Kaldırılması: (İstanbul’da vapur ve tramvaylardaki kadın bölümlerini ayıran perdeleri Emniyet müdürü mikrop yuvası olmuş diye kaldırmış, Erzurum Mebusu Ziyaeddin Efendi kızıyor, Kırşehir Mebusu Yahya Galip “bok yemiş” diyor.) Sf.138, 139

    Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 34 (9.01.1924 / 12.02.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 84, Celse: 1, – Sf. 136 ile 139 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • CUMHURİYET HÜKÜMETİ CUMAYI RESMİ TATİL YAPTI. BU, ÇALIŞANLARIN YARARINA.   

    31 Kanunuevvel (Aralık) 1339 (1923) tarihinde İçtima: 77, Celse: 2, Birinci Reis Vekili Sabri Bey

    Cuma Günleri Resmi tatil Yapıldı. Çalışanlar lehine olan bu kanun kabul edildi. Sf. 502

    2 Ocak 1924’de Cuma tatili kabul edildi. 

    2 Kanunusani (Ocak) 1339 (1924) tarihinde İçtima: 78 Sabri Beyf. 

    Cuma günü resmi tatil oldu. Sf. 643

    Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 33 (3.12.1923 / 7.01.1924)   (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 77 ve 78- Celse: 1, – Sf. 498 ile 643 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • ASKERİN, EMİR ERİ OLMASINA KARŞI ÇIKAN YASA REDDEDİLDİ. GENEL AF ÇIKTI

     26 Kanunuevvel (Aralık) 1339 (1923) tarihinde İçtima: 74, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    Emirberlerin Kaldırılması İle İlgili Kanun Teklifi Reddediliyor:

    (Rüştü Paşa bu konuda; Muharip sınıf kadar emirber ve seyis var ve çok süfli işler yapıyorlar diyor. Hiçbir zata emirber neferi ve seyis verilmemesine yönelik takrir var. Müdafai Milliye Vekâleti reddediyor ve meclis de reddediyor.) Sf. 453

    2. Celse: Reis Ali Fethi Bey.

    Umumi Af Çıktı. (Genel Af Çıktı)

    İstiklâl Mahkemeleri Kanunu’nda Değişiklik Yapan Kanun Teklifi Yeniden Görüşüldü Bu Sefer Reddedildi.

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 33 (3.12.1923 / 7.01.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 74, Celse: 1, – Sf. 448 ile 453 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • RECEP PEKER; “UMUMİ VATANIN YARARI İCAP ETTİRİRSE HER ŞAHSIN… YÜZ BİNLERİN KATİYEN MAHVOLMASI TARAFTARIYIM”

    24 Kanunuevvel (Aralık) 1339 (1923) tarihinde İçtima: 73, Celse:1, Birinci Reis Vekili Sabri Bey

    İstiklâl Mahkemeleri Kanunu Değiştirilmek İsteniyor; Mahkemeye İdamları İnfaz Etme Yetkisi Vermek İstiyorlar:

    (İttihatçı İsmail Canbulat Bey, bilgili bir adam iyi konuşuyor, “yirmi beş mebus kanunun değişmesi için takrir vermiş kanunun mahkemeye verdiği idam uygulama yetkisini kısıtlamak istiyorlar, Başvekil İsmet Paşa, kanunun değişmemesi için Encümene baskı yapıyor” diyor. Hükümet sıkışıyor, Riyasete Ali Fethi Bey oturuyor.) Sf. 425        

    Feridun Fikri Bey (Dersim); …Sizin fikrinize muarız (karşıt) olanların da mütalaasını (değerlendirmesini) dinlemek lütfunda bulununuz.  … bir fikrin noktai mücadelesi (bir fikrin tartışılması gereken yer) Layiha Encümeni (dilekçe, başvuru komisyonu) değildir. (Bravo Sesleri) Lâyiha Encümeni Reisi Emin Bey (Tokat), İstiklâl Mahkemesi kanunu değişikliğinin Meclise gelebilmesi için İstiklâl Mahkemesi Müddeiumumisinin (savcısının) itiraz etmesi gerekir demiştir, buna hayret ediyorum…..  .. İhtilâl devrine hitam (son) verilerek teceddüt (yenilenme) devrinin başladığı, Halk Fırkası Programının birinci maddesinde cihana ilan edildikten sonra, idame etmek doğru mudur? (gürültüler) .. Sizden sizin vicdanlarınızı istiyoruz efendiler!”

    Rüştü Paşa (Sivas); “Bravo!”

    Feridun Fikri Bey (Dersim); “Böyle basit bir teklifi Adliye Encümeninin tetkikine bile lâyık görmemeniz sezayı insaf mıdır (insafa sığar mı)?”  

    Yahya Galip (Kırşehir); “Çocuk değil mi? Şimdi ağlayacak” 

    Feridun Fikri Bey (Dersim); “Ne istersen söyle…. İstiklâl Mahkemesi Kanununun tadili değil ilgası (değiştirilmesi değil yürürlükten kaldırılması)  ihtimâli var. (Gürültüler)” Sf. 428         

    (Müthiş bir mücadele var. Reis Ali Fethi Bey Layiha Encümeni’nin (yasa komisyonunun) esbabı mucibesini okumakta direniyor ama Feridun Fikri Bey de diretiyor ve okundu.)  

    İstiklâl Mahkemeleri Kanununda Değişiklik İsteyen Takrir;

    (Kanunun 5 Maddesinde sadece idam cezası için Meclis onayı isteme şartı vardı bu değişiklik teklifi, bütün cezaların Meclis onayına sunulmasını istiyor. Takrir sahipleri; TBMM Gizli Celse Zab. Cilt 4 Sf. 122

    (Sabit Bey, Casim Bey Bu kanun değişikliğinin adaletin önemini vurgulayan konuşmalar yapıyorlar.) 

    Recep Bey (Kütahya); ” … Umumi vatanın menafii  (vatanın genel menfaatleri) icap ettirirse (gerektirirse) ona münkariz olan (onun çökmesine sebep olan) her tek şahsın, bir kütlenin, binlerin, yüz binlerin katiyen (kesinlikle) mahvolması taraftarıyım. (yaşa Recep Bey sesleri) Bu benim arzuyu zatım değildir, Bu hayat prensibidir. (hepimizin arzusu böyledir sesleri)” Sf. 439

    2. Celse: Reis: Ali Fethi Beyefendi.

    İstiklâl Mahkemeleri Kanunu Görüşmelerine Devam;

    Recep Bey (Kütahya); “Biz bu kanunu, daima elimizde, Devletin hayatına karşı taarruz edeceklere (saldıracak olanlara) karşı lüzumunda kullanılacak bir silah olarak tutmak mecburiyetindeyiz.”

    Oylama yapıldı ve 31 e karşı 100 oyla kabul edildi bu değişiklik. Ama tekrar oylanacak… Sf. 448

    Tekrar Oylandı 2. Celsede Reddedildi.

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 33 (3.12.1923 / 7.01.1924)   (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 73, Celse: 1, – Sf. 425 ile 448 arası) kitabından birebir alınmıştır.

    BAKKAL’IN NOTU (1) (1996): Recep Peker Türkiye’de Bakanlık hatta Başbakanlık yaptı. Eskişehir’de “Açız!” Diyen halka “Bok Yeyin!” diyen Başbakan.

  • DERNEKLERİN HÜRRİYETLERİ KISITLANDI

    22 Kanunuevvel (Aralık) 1339 (1923) tarihinde İçtima: 71, Celse:1, Birinci Reis Vekili Sabri Bey

    Cemiyetlerin Hürriyetleri:

    (3 Ağustos 1325 (1908) tarihli Cemiyetler Kanunu, Madde 18’e göre; Zabıta, ancak Zaptiye Nazırı veya Vilayetlerde müddeiumumilerce (savcılar tarafından) bir izin belgesi ile teftiş edilebilinir (denetlenebilir). Bu madde değişti; Hükümet her nevi cemiyetin (her türlü derneğin) muamelâtı idariye hesabiyesini (idari işlerinin hesaplarını) her zaman teftiş ve tetkik edebilir (denetleyip araştırabilir), şeklinde değiştirildi. Tartışmasız kabul edildi. Sf. 349

    2. Celse: Sabri Beyefendi.

    (Tanzimat’ta kurulan İl Özel İdareleri kaldırılmak isteniyor. Hükümet bastırıyor, tartışmaya devam…) Sf. 370, 380

    23 Kanunuevvel (Aralık) 1339 (1923) tarihinde İçtima: 72 Ali Fethi Bey.  Umumi Af Görüşülüyor.

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 33 (3.12.1923 / 7.01.1924)   (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 71 ve 72, – Celse: 1, – Sf. 349 ile 380 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • ZEKİ BEY; “İSMİMİZ DEMOKRAT OLDUĞU HALDE PAŞALAR SALTANATI KURUYORUZ”

     19 Kanunuevvel (Aralık) 1339 (1923) tarihinde İçtima: 70, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    Asker Mebuslar Hakkında Görüşme:

    Zeki Bey (Gümüşhane); (Zeki Kadirbeyoğlu, Kelkitli, sultani mezunu, tüccar, çiftçi.)  ” .. Meclisi Alimizin en büyük salahiyeti (yetkisi), en büyük kudreti, kanunu hâkim kılmak cihetine matuftur (tarafına yöneliktir).… BMM azalığı ile memuriyet bir kişide içtima edemez (toplanamaz).  ,,, müntahipler (seçmenler) bu paşalar hazerâtını (hazretlerini) ne suretle intihap etmişlerdir? (ne şekilde seçmişlerdir?) (Gelip Meclis’e oturdular diyor.) ... ufak ufak böyle kademe kademe yürüdükçe ismimiz demokrat olduğu halde Paşalar saltanatı kuruyoruz.” 

    Rüşdü Paşa; “Ne saltanatı saltanat yoktur!” (1927’de İzmir Suikastı davasında idam edildi)

    Zeki Bey (Gümüşhane); “… evet Efendiler askerlik istibdattır (baskılamadır, baskıcılıktır), .. (Hayret ediyorum diyor, Müdafai Milliye Vekilimiz ( Milli Savunma Bakanımız) varken Erkânı Harbiyei Umumiye Reisi’nin (Genelkurmay Başkanı’nın) kabinede ne işi var? Diyor) “Memurlukla kumandanlık bir arada içtima edemez!” diyor) Sf. 319

    Kanun kabul ediliyor: (Savunma Bakanı Refet Paşa’nın yerine hemen Kâzım Paşa geçiyor; Karabekir, Ali Fuat ve Cevat Paşa vs. izinli sayılıyorlar.) Sf. 324 (Asker mebusların askeri nizama tabi olduklarını vazediyor yani kişi hem asker hem de mebus olabiliyor, sadece asker mebuslar görevde oldukları müddetçe Meclis görüşmelerine katılamıyorlar, hükümete katılabiliyorlar.)

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 33 (3.12.1923 / 7.01.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 70, Celse: 1, – Sf. 319 ile 324 arası) kitabından birebir alınmıştır.

     

  • İSTANBUL BASININA İSTİKLÂL MAHKEMESİ GİDECEK

    13 Kanunuevvel (Aralık) 1339 (1923) tarihinde İçtima: 67, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    İstanbul İstiklâl Mahkemesinin Kokusu Çıktı:

    Rüştü Paşa; (İzmir suikastı davasında idam edildi.) “Reis Bey gazeteler bir şeyler yazıyorlar, bir çok şeyler cereyan ediyor, .. Vasıf Bey’in gazetelerde beyânâtı (açıklaması) var diyor ki; biz Meclis’e sormadan idam kararlarını icra edebiliriz. Bu, efkârı umumiyeye (kamuoyuna) fena tesir yapıyor, binaenaleyh (buna dayanarak) müstacelen (aciliyetle) müzakere edelim (görüşelim).” Sf. 206

    (İsmail Canbulat Bey de açık görüşmeyi zorluyor ama Hükümet gizli celse yaptırıyor.)

    2. ve 3. Celseler Hafidir (Gizlidir): Reis; Ali Fethi Beyefendi.

    Aşağıdaki Notlar (TBMM e-Arşiv) birebir alınmıştır.

    İstanbul İstiklâl Mahkemeleri Hakkında Görüşmeler;

    H. Rauf Bey (İstanbul); “…   Şimdi arkadaşlar, esbabı mûcibesi (gerekçesi) bu olan ve hâd devresinde sonuna kadar) bastırmak ve tahlil edilmesi icap eden Ağa Han ile İsmaililer Reisi Ağa Han ile Emir Mehmet Ali’nin mektubunu neşrini (yayımlanmasını) casusluğa teşmil etmek (yaymak, içine katmak), emniyeti dâhiliye ve hariciyeye (iç ve dış güvenliğe) teşmil etmek (içerisine katmak, şumulledirmek) ve hepsini bu mahkemeye vermek zıt teşkil eder (zıtlık, tezat oluşturur). Çünkü esas esbabı mucibe (esas gerekçeli sebep) bu idi. İki günde de ben zannediyorum; şiddet kesp etmemiştir ki (şiddet oluşturmamıştır ki) tevsi edelim (genişletelim, yayalım).

    Vehbi Bey (Karesi); “.. Diğer taraftan, ben ki bu memleketin öz evladıyım, arkamdan it gibi dolaşıyorlar da niçin bunları ve memleketin menfaatini takip etmiyorlar? Casusluk yok deniliyor.”

    Necati Bey (İzmir); “.. Efendiler, ben geçen devrede mebus geldiğim zaman 26 yaşında idim. Cepheden gelmiş içinize girmiştim ve kabul etmiştiniz. O vakit Meclis’in kararıyla İstiklâl Mahkemesine gittiğim zaman; cephede ordu kumandanları askerin firar ettiğini; memleketin, ordunun tehlikede kaldığını ifade etmişlerdi. Millet Meclis’i karar vermiş ve beni İstiklâl Mahkemesi’ne göndermişti. Ben de o genç yaşında hukuk müntesibi (hukukçu) bir adam idim. Memleketin tehlikesi karşısında gittim.   Memleket tehlikesi karşısında nasıl İstiklâl Mahkemesi gitmiş ve Meclisten vuku bulan talep üzerine, Konya, Kastamonu, Samsun’a İstiklâl Mahkemesi giderken Meclisi Âli şu madde ile bu madde ile mukayyet (kayıtlı, bağlı) olsun diye düşünmemiş, göndermiş ise bugün de İstanbul’a giden bir mahkeme için sizden salâhiyet (yetki) istemiştir. Sonra şu şekil, bu şekil mevzuu bahis (söz konusu) olmuştur.

      Bir Ses; Konya’ya giden İstiklâl Mahkemesi sormadan binlerce Mehmetçik idam etti. Sf. 363

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 33 (3.12.1923 / 7.01.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 67, – İçtima 67 de Celse: 2 ve 3 Hafidir: (TBMM e-Arşiv) , – Celse 1 Aleni: Sf. 206 ile 291 arası) kitaplarından birebir alınmıştır.

  • İSTİKLÂL MAHKEMESİ TEKLİF EDİLİYOR: “HANGİ CUMHURİYET KANSIZ OLMUŞTUR?”

     8 Kanunuevvel (Aralık) 1339 (1923) tarihinde İçtima: 64, Celse:2 ve 3 Hafidir, Reis Ali Fethi Bey

     İkinci Meclis’in ikinci gizli celsesi; İkinci Meclisin ilk gizli celsesi 20 Eylül 1923’de yapılmış.

    Aşağıdaki Notlar (TBMM GCZ IV – Sf.314 ile 336) kitabından birebir alınmıştır.

    İsmet Paşa Hazretleri (Başvekil) (Edirne); “Huzzarı kiram (değerli hazır olanlar, burada bulunanlar) çarşamba günü  İstanbul’un iki gazetesinde intişar eden (neşredilen, yayımlanan) iki mektubu görmüşlerdir.. (Bu mektuplar Gazi ve İsmet Paşa’ya hitaben yazılmış ve 1 Kasım 1923 Saltanatın kaldırılması kararlarına karşı çıkıyorlar diyor)  Hilafet’e Türkiye üzerinde vazifei idariye (idari görev), vazifei siyasiye (siyasi görev), vazifei dünyeviye (dünyevi görev) vermek esasını müdafaa ediyor (savunuyor). İngiliz Ağa Han ve Emir Ali imzasıyla yazılmıştır. (Sf. 314, 315,316) .. İngiliz devleti kendi adamları vasıtasıyla teşebbüs olarak (girişim olarak) memlekette hıyaneti vataniye ceraimini (vatan hainliği suçlarını, cürümlerini) tahrik ve telkin (ikna) edecek tertip (düzen) almışlardır. Bu tertibat her tarafta vardır. Rodos’ta birçok kâğıtlar basıyorlar memlekete neşrediyorlar (yayımlıyorlar). Şarkta Kürt meselesi, diğer muhtelif mesaili (çeşitli meseleleri) tahrik etmek için tertibat (düzen) alıyorlar. .. Memleketin içerisinde meşrutiyeti (Padişah ve parlamentonun birlikte yönettiği düzeni) telkin (ikna) ederek bu esas üzerinde ittifak (birliktelik) telkin etmektedir. … Cumhuriyetin hayatına ve bünyei esasiyemize (esas yapımıza) bir kasıt vardır ki bu kasıt hariçten (dışarıdan, dış güçlerden!) geliyor ve dâhilde zemin (yer) buluyor. Vatanın herhangi bir köşesinde, haricin telkinâtına (telkinlerine) herhangi bir suretle müsaade gösteren muhite (çevreye), BMM derakap (hemen) vaz’ıyed eder (el koyar) ve re’sen (direkt) mahkeme gönderir. Bu kanaati yerleştirmek lazımdır.  .. İstanbul’a bir İstiklâl Mahkemesi’nin gönderilmesi..”           

    Ekrem Bey (Lazistan); “Hükümet bu teklifte çok geç kaldı. Memleketin her tarafında kanlı ihtilaller başladıktan sonra mı bu teklif yapılacaktı? Tabiidir ki bu ihtilaller başlamamıştır, fakat başlayabilir. .. Hangi Cumhuriyet kansız olmuştur? .. bunun için de bir takım hazırlıklar yapılmak icap eder. Bilâmerhâmet (merhametsizce, acımasızca) hareket etmek ve bu irticaın (gericiliğin) önüne geçmek üzere hemen İstiklal Mahkemeleri bu işe başlamalıdır.

    Hüseyin Rauf Bey ( İstanbul); .. İstiklal Mahkemelerinin hariçteki ismi İhtilal Mahkemesidir. ”    

    Vehbi Bey (Karesi); (Vehbi Bey ikinci meclise gelen bir kaç demokrattan biri, diğeri de Dersim Mebusu Feridun Fikri Bey.) “İstanbul’da bizim zabıtamız, binlerce polisimiz, binlerce siyasi memurlarımız, sivil memurlarımız var. Seni ve beni takip ile mi meşgul idiler? Niçin memleketin hayatını takip etmediler?  Diğer taraftan, ben ki bu memleketin öz evladıyım, arkamdan it gibi dolaşıyorlar da niçin bunları ve memleketin menfaatini takip etmiyorlar?” (TBMM GCZ IV – Sf. 314 ile 336 arası)

    4. Celse: Reis Ali Fethi Bey; 

    (Muş Mebusu İlyas Sami Bey gizli celsede verilen kararı okuyalım diyor, Kütahya Mebusu Recep Bey gerek yok diyor.) Sf. 121

    İstanbul İstiklâl Mahkemesi reis ve üyelerinin intihabı (seçimi);  Reis; Cebelibereket Mebusu Topçu İhsan Bey, Aza; Refik Bey (Konya), Asaf Bey (Hakkâri), Cevat Bey (Kütahya)  Sf. 121   

    Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 33 (3.12.1923 / 7.01.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 64, (64. İçtimada Celse: 2 Hafidir: (TBMM GCZ IV – Sf. 314 ile 336 arası) ve Aleni Celse 4: Sf. 21) kitaplarından birebir alınmıştır.

     

  • KEMAL PAŞA’NIN MAAŞI 4.000, ÖRTÜLÜ ÖDENEĞİ AYDA: 5.000, BİNBAŞININ MAAŞI 100 LİRA

    3 Kanunuevvel (Aralık) 1339 (1923) tarihinde İçtima: 61, Celse:1, Birinci Reis Vekili Sabri Bey

    Vefat; 1. ve 2. Meclis’in Genç Mebusu Dr. Ali Haydar Bey Vefat Etti.

    Reisicumhur Bütçesine Ödenek Tahsisi Görüşmeleri: (İdare Memuru Asaf Bey’in hazırladığı yazı ekindeki cetvelde, istenen yıllık: 103 bin lira, Encümenin verdiği 74 bin lira. Bu bütçe dört aylık, bütçe başlangıç ayı olan Mart ayına kadar, Reisicumhur’un aylık maaşı 5 bin lira tahsisatı fevkaladesi ise aylık beş bin lira. Miralay yani Yarbay maaşı ayda 150 lira, binbaşı maaşı 100 lira.) Sf. 9 

    Sabit Bey (Erzincan); “Cumhurreisi’ne vereceğimiz tahsisat (ödenek) Türklerin şerefiyle mütenasip (orantılı, uyumlu) olmalı muhterem Maliye Encümeninin (komisyonunun) değil, idarenin teklifini verelim.” diyor.  

    Süleyman Sırrı Bey (Bozok); “Bu, haysiyetiyle ve şerefiyle mütenasip değildir bile…” 

    Tunalı Hilmi Bey (Zonguldak); ” …ikinci maddedeki şu teklifimin kabulünü rica ederim.” (Konuşmasına dalga geçerek başlıyor.) “Madde 2- Türkiye Cumhurluğunun ilk reisi Gazi Mustafa Kemal Paşa Hazretlerine vatan hizmeti tertibinden ömrünce, ayda on bin lira verilir….  nereye gidiyoruz arkadaşlar? … Arkadaşlar saltanata doğru mu gidiyoruz? Demokrasiye doğru mu? (Anlamıyoruz Türkçe söyle sesleri) … Arkadaşlar ben katiyen bin liradan fazla olarak bir para verilmesine razı değilim.” 

    Reisicumhur’un maaşı yıllık 20 + 28 = 48 bin lira oldu. Sf. 13

    (1923 yılı bütçesi de; 82.440.000 lira.)  Sf. 14

      2. Celse: M. Sabri Beyefendi:

    Reisicumhur Bütçesi oylandı; 157 aza 151 kabul, 1 çekimser, 5 ret. Reddedenler; Cavit Paşa (Canik), Ali Sururi Bey (Karesi), Ethem Bey (Saruhan), Şefik Bey (Trabzon), Tunalı Hilmi Bey (Zonguldak)  Sf. 40 

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 33 (3.12.1923 / 7.01.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 61, Celse: 1, – Sf. 9 ile 41 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • TUNALI HİLMİ TÜRKÇEYE HİZMET ETMEK İÇİN ÇIRPINIYOR

    29 Kasım 1339 (1923) tarihinde İçtima: 59, Celse:1, Birinci Reis Vekili Mehmet Sabri Bey

    2. Celse: Sabri Beyefendi.

    Türkçenin geliştirilmesi ile ilgili görüşmeler;

    (Tunalı Hilmi Bey ve Mehmet Emin Beyler bu konuda önemli destek veriyorlar.) Sf. 667  

    1 Aralık (kanunuevvel) 1339 (1923) tarihinde İçtima: 60, Celse:1 Birinci Reis Vekili Mehmet Sabri Bey  Sf. 720

    Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 32 (24.10.1923 / 1.11.1923)  (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 59 ve 60, Celse: 1, – Sf. 667 – 720) kitabından birebir alınmıştır.

     

  • KEMAL PAŞA’DAN SONRAKİ MECLİS BAŞKANI: ALİ FETHİ BEY

     1 Teşrinisani (Kasım) 1339 (1923) tarihinde İçtima: 46, Celse:1, İkinci Reis Vekili İsmet Bey

    2. Celse; İkinci Reis Vekili İsmet Beyefendi ve Ali Fethi Beyefendi

    Meclis Reisi Seçimi; 151 Rey ile Ali Fethi Bey seçildi. 158 mebusun ikisi Rauf Beye oy verdi, 5 oy çekimser kaldı. 

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 32 (24.10.1923 / 1.11.1923) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 46 – Celse: 1, – Sf.  ile  arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • CUMHURİYET’İN İLK BAŞBAKAN’I İSMET PAŞA, ŞERİYE VE GENELKURMAY BAKANLIKLARI VAR

     30 Ekim 1339 (1923) tarihinde İçtima: 44, Celse:1, İkinci Reis Vekili İsmet Bey

    Heyeti Vekile’nin Tasvibi: Hükümetin Onaylanması;

    Cumhuriyet’in İlk Hükümet’i:

                              TBMM Riyaseti Celilesine;

    … Başvekâlete Malatya Mebusu İsmet Paşa Hazretleri intihâb olunmuştur…. Heyeti Umumiyesi Meclisi Âli’nin tasvibine arz olunur.

      Başvekil; Malatya Mebusu İsmet Paşa.

      Şeriye Vekili; Saruhan Mebusu Mustafa Fevzi Efendi.

      Erkânı Harbiyei Umumiye Vekili; İstanbul Mebusu Müşir Fevzi Paşa.

      Dâhiliye Vekili; Kütahya Mebusu Ferit Bey.

      Maliye Vekili; Trabzon Mebusu Hasan Fehmi Bey.

      Müdafai Milliye Vekili; Karesi Mebusu Kâzım Paşa.

      İktisat Vekili; Trabzon Mebusu Hasan Bey.

      Adliye Vekili; İzmir Mebusu Seyit Bey.

      Maarif Vekili; Adana Mebusu Safa Bey.

      Nafıa Vekili; Trabzon Mebusu Muhtar Bey.

      Sıhhiye Vekili; İstanbul Mebusu Dr. Refik Bey.

      Muhacerat ve İmar ve İskân Vekili; İzmir Mebusu Necati Bey.

                          30 Teşrinievvel 1339

                Türkiye Reisicumhuru Gazi Mustafa Kemal

    Hükümet ad okunarak oylandı, 166 mebusun tamamı kabul oyuverdi. Sf. 103

    2. Celse: İkinci Reis Vekili İsmet Beyefendi

    Seferberlik İlga Oldu. Yani seferberlik uygulaması kaldırıldı. Sf. 120

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 32 (24.10.1923 / 1.11.1923) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 44, Celse: 1, – Sf. 103 ile 120 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • CUMHURİYET İLAN OLDU MUSTAFA KEMAL PAŞA REİSİCUMHUR OLDU

      29 Ekim 1339 (1923) tarihinde İçtima: 43, Celse:1, İkinci Reis Vekili İsmet Bey

    Cumhuriyet İlânı;

    Reis; “-Efendim! Kanun-u Esasi Encümeni (Anayasa Komisyonu) , Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’nun (1921 Anayasasının) bazı maddelerini muadil (bazı maddelerini değiştiren) layihayı kanuniyenin (kanun tasarısının) müstacelen (acele) ve derakap (hemen) müzakeresini (görüşülmesini) teklif ediyor.” 

    Kabul Sesleri. 

                “Riyaset-i Celile’ye

      .. hakimiyetin bilakaydüşart (egemenliğin kayıtsız şartsız) millete aidiyeti ve idare usûlünün (idari yöntemin, rejimin); mukadderat-ı milleti (milletin geleceğini) bizzat ve bilfiil (sürekli) idare etmek esasına müstenit bulunması (dayanıyor olması) zaten cumhuriyet demek olduğundan, saltanat-ı ferdîyeyi (kişisel saltanatı) katiyen defi olan (kesinlikle kovmak olan) bu kelimenin istimâli (kullanılması) ve Türkiye Devletinin şekl-i hükümeti (hükümet şeklinin) cumhûrî (kolektif, topluluksal) olması hakkında Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’nun madde-i mahsusasına (özel maddeler kısmına) bir fırka ile tavzih edilmesi (açıklanması) hakikate (gerçeğe) ve maslahata (dirlik ve düzenimize) münasip (uygun) görülmüştür. Bir cumhuriyet tesis kılındıktan sonra bu cumhuriyetin mümessili olan bir riyaset makamının da ihdası (başkanlık makamının da oluşturulması) tabiidir. Bundan başka, hükümeti teşkil edecek olan Başvekilin, Reisicumhur tarafından tayini, mesuliyetin (sorumluluğun) tespiti nokta-i nazarından (belirlenmesi açısından) umur-u zaruriyedendir (zorunlu bir iştir). .. Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’nun buna ait bir, üç, sekiz ve dokuzuncu maddeleri berveçhiâti (aşağıdaki gibi) tadil ve tevzih (değiştirilmiş ve açıklanmış) ve devletimizin dininin din-i İslam ve lisanı Türkçe olduğuna dair bir madde-i mahsusa tedvin edilmiştir (özel bir madde ilave edilmiştir)…..  

    Reis; Yunus Nadi,  Mazbata Muharriri; Celal Nuri, Gelibolu.  Kâtip; Feridun Fikri, Dersim. Refik Konya, İbrahim Süreyya, İzmit. Rasih; Antalya, İlyas Sami; Muş.”         

    Kanun-u Esasi Encümeni (Anayasa Komisyonu) Reisi Yunus Nâdi (İzmir); “-..Başvekil Reisicumhur tarafından ve diğer hükümet arkadaşlarını da Başvekil tarafından intihabatındaki (seçilmelerindeki) esası kabul ediyor.”  Sf. 92  (Saruhan Mebusu Vasıf kabul ediyor. Oysa mevcut yasa başbakan ve bakanların tek tek Meclis tarafından seçilmesi şeklindeydi, değişti) Sf. 93

    Eyup Sabri Efendi (Konya); “- …. Reisicumhur intihabını ve bunu da müteakip yüz bir pâre top atılmasını teklif ediyorum.” (Yaşa Hoca sesleri) (alkışlar) Sf.95

    Teşkilâtı Esasiye (Anayasa) Kanunu:

    Madde 1– Hâkimiyet bilâkaydüşart (egemenlik kayıtsız şartsız) milletindir. İdare usulü halkın, mukadderatı (kaderini, geleceğini) bizzat ve bilfiil idare etmesi esasına müstenittir (dayalıdır). Türkiye Devletinin şekli hükümeti cumhuriyettir.

    (Şiddetli alkışlar ve Yaşasın Cumhuriyet sesleri arasında kabul edildi. Hiçbir müzakere (tartışma) veya teklif olmadı.)

    Madde 2- Türkiye Devletinin dini, dini İslam’dır. Resmi lisanı Türkçedir.

    Mehmet Emin Bey (Karahisarışarkî); “-… Cumhuriyetin ruhu önünde tâzimen kıyam ederek (saygıyla eğilerek) üç kere Yaşasın Cumhuriyet diye… Yaşasın Cumhuriyet diye üç defa bağırdılar.  

    (Şeyh Saffet Efendi, Cumhuriyeti ilan etmekle Hulefai Raşidin Efendimizin (doğru yola yönlendiren dört halife) devirlerine rücu etmiş (geri gitmiş) oluyorum Elhamdülillah (Tanrı’ya hamd olsun) diyor.) Sf. 97

    Madde 10- Türkiye Reisicumhuru, Türkiye Büyük Millet Meclis’i heyeti umumiyesi (genel kurulu) tarafından ve kendi azası meyanından (kendi üyeleri arasından) bir intihap (seçim) devresi için intihap olunur (seçilir). Vazifei riyaset yeni Reisicumhurun intihabına kadar devam eder. Tekrar intihâb olunmak caizdir (tekrar seçilmek uygundur).  

    (Eskişehir mebusu Emin Sazak Bey Reisicumhur, Amerika ve Fransa’daki gibi iki dönem seçilsin ve çoğunluk partisinden olmasın, halkın malı olsun diyor ama konuşturmuyorlar.)

    Madde 11- Türkiye Reisicumhuru Devletin reisidir. Bu sıfatla lüzum gördükçe Meclis’e ve Heyeti Vekile’ye Riyaset (hükümete başkanlık) eder.  Kabul Edildi. Sf. 98

    Madde 12- Başvekil Reisicumhur tarafından ve Meclis azası meyanından (meclis üyeleri arasından) intihâb olunur (seçilir). Diğer vekiller Başvekil tarafından yine Meclis azası meyanından intihâb olunduktan sonra heyeti umumiyesi (hükümetin tamamı) Reisicumhur tarafından Meclis’in tasvibine arz olunur (onayına sunulur). Meclis hali içtimada (toplantı halinde) değilse keyfiyeti tasvip Meclis’in içtimaına talik olunur. (bu durumun onaylanması Meclisin toplanmasına bırakılır)

     Reisicumhurun İntihabı;

                Riyaseti Celile’ye;

    Kabul olunan mevaddı kanuniyeye tevfikan (kanun maddelerine dayanarak) Reisicumhurun hemen şimdi intihabını teklif ediyorum. 29 Teşrinievvel Ekim 1339 (1923)

                                                                              Ertuğrul Dr. Fikret

    (Kabul edildi. Oylama başladı, aday yok. 158 mebusun tamamı Ankara Mebusu Gazi Mustafa Kemal Paşa Hazretlerini Reisicumhurluğa seçtiler. Sadece Gümüşhane Mebusu Zeki Bey red oyu vermiş.) Sf. 99

    Paşa, teşekkür konuşması yaptı ve ilk defa Türkiye Cumhuriyeti ifadesini kullandı. Meclis dualarla kapandı. Sf. 100

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 32 (24.10.1923 / 1.11.1923) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 43, Celse: 1, – Sf. 93 ile 100 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • GAZİ, KENDİSİNE DE KIRMIZI ŞERİTLİ MADALYA VERDİRİYOR

          21 Kasım 1339 (1923) tarihinde İçtima: 56, Celse:1, Birinci Reis Vekili Mehmet Sabri Bey

    Gazi Kendisine Kırmızı Şeritli İstiklâl Madalyası Takıyor

                                    “TBMM Riyaseti Celile’sine;

    TBMM birinci devrei azasından (üyelerinden) oldukları halde cephede ve İzmir mıntıkası, şimal (kuzey) gurubunda asarı hamaset ve fedakâri (yararlılık ve fedakârlık eserleri) gösteren… İstiklâl Madalyası Kanununun ikinci ve beşinci maddelerine tevfikan nısfı (maddelerine dayanarak yarısı) yeşil ve nısfı diğeri (diğer yarısı) kırmızı şeritli İstiklâl Madalyası itasını (verilmesini) rica ederim, Efendim.

                                    TBMM Reisi Gazi Mustafa Kemal.”

      Gazi Mustafa Kemal Paşa (Ankara), Fevzi Paşa (Kozan), Kâzım Karabekir Paşa (Edirne), Ali Fuat Paşa (Ankara), Kâzım Paşa (Karesi), Refet Paşa (İzmir), Fahrettin Paşa (Mersin), Ali Bey (Karahisarı sahip), Avni Bey (Saruhan), Hüseyin Bey (Trabzon), Cavit Bey (Kars), Cafer Tayyar Paşa (Edirne), Hacı Şükrü Bey (Diyarbakır, Şeyh Sait İsyanında idam edildi), Hoca Esat Efendi (Aydın), Memduh Bey (Karahisarı Sahip), Ömer Lütfi Bey (Karahisarı Sahip), Selahattin Bey (Mersin), Mahmut Celal Bey (Saruhan), M. Necati Bey (Saruhan), Reşat Bey (Saruhan), Vehbi Bey (Karesi), Hamdi Bey (Ertuğrul), Hüseyin Bey (Elâziz), Rıza Bey. Kabul edildi. Sf. 494  

    Akçuraoğlu Yusuf Bey (İstanbul): (Maarif hakkında konuşuyor. Tarih kitaplarını çıkartalım diyor, eskiyi kötüleyelim yeniyi allayıp pullayalım diyor.) Sf. 497

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 32 (24.10.1923 / 1.11.1923)  (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 56 Celse: 1, – Sf. 494 ile 497 arası) kitabından birebir alınmıştır.

     

  • RIZA NUR İSTİFA ETTİ VE İZİN ALIP GİTTİ

     29 Ekim 1339 (1923) tarihinde İçtima: 43, Celse:1, İkinci Reis Vekili İsmet Bey

    Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı Rıza Nur İstifa Etti: (Bir daha dönmemek üzere gitti)

                “BMM Riyasetine,

    Sıhhiye ve Muavenet-i İçtimaiye Vekâletinden istifa ettim. Yarın daire-i intihabiyeme (seçim bölgeme) gidiyorum. Mütemadi (sürekli) meşagil (meşguliyetler) ile yorgunluğum takdir buyurulur. Muhtaç olduğum istirahat için iki ay mezuniyet (izin) ita buyurulmasını rica eylerim. Efendim. 

                                                                                       Rıza Nur.”

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 32 (24.10.1923 / 1.11.1923) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 43, Celse: 1, – Sf. 83) kitabından birebir alınmıştır.

  • İSMET PAŞA LOZAN’DAN DÖNÜNCE BAŞVEKİL ALİ FETHİ BEY’E GİTMEK DÜŞTÜ

    27 Ekim 1339 (1923) tarihinde İçtima: 42, Celse:1, İkinci Reis Vekili İsmet Bey

    Ali Fethi Bey; Başkanlığındaki Hükümet İç ve Dış Şartlardan Dolayı Meclis’in İtimadına Daha Fazla Mazhar Olacak Bir Hükümetin İşbaşına Gelmesi İçin, İstifa Etti.  Sf. 76

    Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 32 (24.10.1923 / 1.11.1923) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 42, Celse: 1, – Sf. 76) kitabından birebir alınmıştır.

     

  • İSTANBUL BELEDİYESİ’NİN KALDIRILMASINI İSTİYORLAR

     8 Teşrinisani (Kasım) 1339 (1923) tarihinde İçtima: 50, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    İstanbul Belediyesinin Kaldırılmasına Dair Teklif:      

    Dâhiliye Vekili Ferit Bey’in İstanbul Şehremanetinin (İstanbul’a özel belediye teşkilâtı, başkanını hükümet tayin ediyor.) Vilâyetle tevhit edilmesini (birleştirilmesini) isteyen tezkeresi, kanun teklifi haline getirilmesi için vekâlete iade edildi. Sf. 347

    3. Celse. Fehmi Beyefendi.

    Temyiz Mahkemesi’nin Sivas’tan Eskişehir’e Gelmesi Kabul Ediliyor. Sf. 380

    Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 32 (24.10.1923 / 1.11.1923) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 50, Celse: 1, – Sf. 347 ile 380 arası) kitabından birebir alınmıştır.