Bilgi Bakkalı

Aristo; “İnsan doğuştan bilmek ister!” Demiş. Bilgi Bakkalı, ‘bilmek’ isteyenler için yapıldı. Paylaşmaya ve eleştiriye açık, küfür, hakaret ve nefret söylemine kapalıdır. Bu Bakkal’dan çıkarken; değişmiş olarak çıkarsanız ve bilgilerin kaynağı olan kitapları merak edip okursanız amacıma ulaşmış olacağım.

recent posts

about

  • POSTA ÜCRETLERİNE ZAM

    23 Kanunusani (Ocak) 1337 (1922) tarihinde İçtima: 149. Celse:1, Birinci Reis Vekili Musa Kâzım Efendi.

    Posta Ücretlerine Zam Yapıldı. Sf. 130

    2. Celse: Birinci Reis vekili Musa Kâzım Efendi.

    3. Celse Hafidir.

    Aşağıdaki Notlar, TBMM GCZ II – (Sf.648) kitabından birebir alınmıştır.

    Samsun İstiklal Mahkemesi Heyeti Hakkında Bir Takrir:

    (Sinop Mebusu Şevket, Yozgat Mebusu Süleyman Sırrı, Bursa Mebusu Hüseyin Necati Beylerin, Canik Mebusu Emin Bey’in kendilerine hakaret ettiği ve cezalandırılmasını istediklerine dair takrirleri görüşüldü. Bursa Mebusu Necati Bey “Suçsuzluğumu ispatlayan belgelerim var, bırakın konuşayım.” dedi. Konunun tetkik edilmesi kabul edildi.) (TBMM GCZ II – Sf.648)

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 16 (7.01.1922 / 12.02.1922) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 149, Celse: 1 ve 2 Aleni: Sf. 130 – Celse 3 Hafidir: (TBMM GCZ II – Sf.648) kitabından birebir alınmıştır.

  • KATİL İLYAS’A AF KANUNU ÇIKTI

    21 Kanunusani (Ocak) 1337 (1922) tarihinde İçtima: 148. Celse:1, Birinci Reis Vekili Musa Kâzım Efendi.

    Meclisin Çalışma Düzeni Hakkında Bir Takrir: Erzurum Mebusu Salih Efendi Meclis’in haftanın üç günü toplanıp üç gününde de encümen çalışması yapılması hakkında takrir veriyor. Hüseyin Avni ise; Hayır Meclisimiz hem icrai (yürütme ile ilgili) hem de teşriî (yasama ile ilgili) bir Meclistir. Sonra Hükûmet, bugün Meclis tatildi ben de aciliyetine binaen (dayanarak) şu kararı aldım deyip Meclisimizi atlatabilir diyor. Ve bu takrir red olunuyor.  Sf.99, 100 

    Celâlettin Arif Bey İtalya’ya Görevlendiriliyor Teşekkür ve Veda Konuşması Yapıyor.  Sf.106  

    Lakap ve Saygı İfadelerinin Kalkması Hakkında Bir Takrir

    Tunalı Hilmi (Takrir Sahibi) (Bolu); “-Bu kelimeler zâit (gereksiz) ve muzır (zararlı) kelimelerdir. Bilhassa halkçı olan bu Meclis’e bu Hükümete bu millete katiyen giremez.”

    Besim Atalay Bu Takrire Karşı Çıkıyor. Salih Efendi destekliyor, reddedildi.

    Tunalı Hilmi; “-Tunalı vazifesini yaptı, gelecek seneye teklif edeceğim, geçen sene de teklif etmiştim.”  Sf. 107, 108  

    2. Celse. Birinci Reis vekili Musa Kâzım Efendi.

    Tecil-i Tâkibat (eşkıya takibinin ertelenmesi) Kânun’u (yani Kâtil İlyas’a Af Kânunu) Kabul Edildi. Sf.111

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 16 (7.01.1922 / 12.02.1922) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 148, Celse: 1, – Sf. 99 ile 111 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • “KATİL İLYAS AF KANUNU” HÜSEYİN AVNİ: “EŞKIYA İLE ATEŞKES YAPAN EŞKIYA OLUR”

    19 Kanunusani (Ocak)  1337 (1922) tarihinde İçtima: 147, Celse:1, İkinci Reis Vekili Dr. Adnan Beyefendi

    Harp Encümeni Kuruldu: Harp Encümeni kurulduğuna dair Başkumandan Mustafa Kemal Paşa imzalı 16.1.138 tarihli bir tezkere var. Sf. 80

    Konya Mebusu Abdülhalim Çelebi Efendi Hazretleri ve Arkadaşlarının Teklifi olan İhtikârın Men’i (karaborsanın yasaklanması) Hakkında Kanun Teklifi; Reddedildi.  Sf; 86  

    2.Celse: İkinci Reis vekili Dr. Adnan Beyefendi.

    İktisat Vekâletine İzmit Mebusu Sırrı Bey Seçildi. Sf; 90  

    2. Celsenin Mabadı Hafidir (Gizlidir): Birinci Reis vekili Musa Kâzım Efendi.

    Tâkibatın Tecili (Eşkıyanın takibinin ertelenmesi) Hakkında Kanun: Bu kanununu diğer adı; “Katil İlyas Af Kanunu”

    (Aşağıdaki notlar TBMM GCZ II – Sf. 635 – 643)

    Vehbi Efendi (Konya); “- ..Bizde eşkıya ikidir. Birisi eşkıyayı meşhûredir (şöhretli eşkıyadır) ….  bir de eşkıyayı marufe (bilinen eşkıya), eşkıyayı takibe giden jandarma dairesidir.  .. Katiyen eşkıyanın üzerine vardığı görülmemiş, çünkü eşkıya tutulduğu an, yağ,  yumurta, ekmek kesilir. .. jandarma köylüye gidiyor, sen eşkıyaya ekmek vermişsin diye sıkıştırıp onu yoluyor.” (TBMM GCZ II – Sf. 635)  

    Hakkı Hami Bey (Sinop); “-.. Bu gibi af kanunları bizim hükümeti daima zaafa düşürmüştür. .. Eşkıyayı derdeste muvaffak (ele geçirmekte başarılı) olamadınız, af ediniz, acz dir (aciz kalmaktır). Reddini teklif ederim.” Sf. 639

    Hüseyin Avni Bey (Erzurum); “- ..Eşkıya ile mütareke (ateşkes) yapan eşkıya olur efendiler. … Bir fırka askerin uğradığı köyde ot bitmez efendiler.. Şunu kesinlikle biliniz ki takibat yapayım derken tahribat yapıyorsunuz. .. Yaram derindir… dağlarda iki bin ve daha çok eşkıya geziyor. Fakat bunları tedip için (cezalandırmak için) göndereceğiniz kuvvet, zavallı köylünün son öküzünü de yer. .. Af değil acz dir.” Sf. 643

    Ali Fethi (Okyar) Bey (Dâhiliye Vekili) (İstanbul); “-… Bu eşkıyanın (Sungurlu’daki katil ve eşkıya İlyas.) aman dilemesi nedeniyle o yörede bulunan çeteler birer birer aman dilemiş ve Hükümete sığınmışlardır. Ve bugün Hükümet onlara aflarını veyahut takiplerinin sonraya bırakılacağını Yüce Meclis’e sunacağını vaat etmiştir”.

    Neşet Bey (İstanbul); “- Eşkıyanın elinden silahı alınmış mıdır?

    Ali Fethi Bey; “-Hayır alınmamıştır.”

    2. Celsenin Mabadı (sonu) Alenidir (Açıktır):   

    3.Celse: Reis Gazi Mustafa Kemal Paşa Hazretleri.

    Tecil-İ Tâkibat (Eşkiya Takibinin Ertelenmesi) Kanununu;

    Madde 1- Şekâvet (eşkıyalık) erbabından olup ta şimdiye kadar istiman etmiş (aman dilemiş) veyahut iş bu kanunun tarih-i ilanından (ilan edildiği tarihten) itibaren bir mah (ay, 30 gün) zarfında istiman edecek kesân (aman dileyecek kimseler) hakkında Tecil-i Takibat Kanunu ittihazına (değerlendirilmesine) ve ledelicâp (gerektiğinde) bu bapta bazı kuyut ve şurut (sınırlama ve şartların) vaz’ına (konulmasına) Heyet-i Vekile (hükümet) memurdur. (görevlidir).”

    Maddeler kabul edildi, tamamının oylanması sonraya kaldı. Sf. 92

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 16 (7.01.1921 / 12.02.1922) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 147, Celse: 2. Celsenin sonu hafidir: (TBMM GCZ II – Sf. 635 – 643) Celse 1 ve 3 açıktır: Sf. 80 ile 92 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • SAKKALLI NURETTİN PAŞA

    16 Kanunusani (Ocak) 1337 (1922) tarihinde İçtima: 145. Celse:1, Birinci Reis Vekili Musa Kâzım Efendi.

    1. Celsenin Mabadı (sonu) Hafidir (gizlidir):

    Aşağıdaki Notlar; TBMM GCZ – (Sf. 629, 630) kitabından birebir alınmıştır.

    Nurettin Paşa Hadisesi: (Nurettin Paşa’nın Meclis’e verdiği savunmasının bir kısmını da bu celsede okundu. Mustafa Kemal Paşa Nurettin Paşa’nın mahkemeye verilmesi işini biraz geciktirelim, Samsun hadiseleri hakkında bir heyet gönderilsin sonra ele alınsın dedi. Sert tartışmalar var.) 

    Hacı Mehmet Bey (Trabzon); “- (Nurettin Paşa’nın raporunu kastederek;) Memleket halkını namussuzlukla itham var. (gürültüler.)

    Ali Fethi Bey (Dâhiliye Vekili); “- .. cereyan eden müzakerelerde ben dedim ki; Nurettin Paşa’nın Samsun’da 56 kişi hakkında yaptığı muamele (işlem) keyfidir, gayri kanunidir. .. cevapnâmesini (cevap yazısını, savunmasını) tetkik edecek olursak görürsünüz ki bu yapılan muameleyi daha ileriye götürüyor. (alkış, Bravo sesleri) .. meseleyi bir kere daha tetkik edelim, fakat Ordu Kumandanının mahkeme altına alınması ne derece doğru olur onu da siz bilirsiniz?” (TBMM GCZ – Sf. 629)

    2. Celse: Birinci Reis vekili Musa Kâzım Efendi.

    Dâhiliye Vekili konuşmasına devam etti.

    Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 16 (7.01.1922 / 12.02.1922) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 145, Celse: 1.Celse Mabadı Hafidir: (TBMM GCZ – Sf. 629, 630) Celse 2 Alenidir., – Sf. ?) kitaplarından birebir alınmıştır.

     

  • SAKALLI NURETTİN PAŞA KONUŞULUYOR

    16 Kanunusani (Ocak) 1337 (1922) tarihinde İçtima: 145. Celse:1, Birinci Reis Vekili Musa Kâzım Efendi.

    Metre ve Kilogramın Kullanılması İle İlgili Kanun Hakkında Görüşme;

    Bursa Mebusu Opr. Emin Bey’in teklif ettiği bu kanun, metre ve kilogramın zorunlu kullanımını vaz ediyordu. Mebuslar, metre ve kilo zaten yürürlükte, teknik zaruretler var mecburi uygulanmasını sağlayamayız, ileriki bir tarihe bırakalım diyorlar. Sf. 66

    Erzurum Mebusu Salih Efendinin Teklif ettiği Seyahat Vesikası Kanunu Tartışmasız Reddedildi.

    Muş Mebusu Hacı Ahmet Hamdi Efendi’nin Memurların Azl ve Nasbı (görevden alınması ve göreve gelmesi) İle İlgili Kanun Teklifi; Memurlar mahkeme edilmeksizin azl olunmayacaktır (görevden alınmayacaklardır) diyor.  Reddediliyor.  

    Hacı Ahmet Hamdi (Muş); “- ..böyle memurları kedi yavrusu gibi ailesiyle beraber oradan oraya nakli … ” Sf. 71

    2. Celse Hafidir: Birinci Reis vekili Musa Kâzım Efendi.

    Aşağıdaki Notlar TBMM GCZ II – (Sf. 624) kitabından birebir alınmıştır.

    Nurettin Paşa Hadisesi Görüşülüyor: (Kemal Paşa, Meclis’in verdiği karar doğrultusunda karar verdik, Nurettin Paşa’yı görevden aldık diyor. Ankara’ya geldi bana çok mufassal (tafsilâtlı, ayrıntılı) bir rapor verdi, okudum Heyet-i Vekile’ye (hükümete) gönderdim. Sonra bu kararın ağır olduğu kanaatine vardım diyor. Tartışmalardan sonra bu Nurettin Paşa’nın yazısı Meclis’te okunacak diye bu evrak zabıtlara geçmemiş.)  (TBMM GCZ – Sf. 624)

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 16 (7.01.1922 / 12.02.1922) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 145, Celse: 1, – (Sf. 67 ile 71 arası) – Celse 2 (Hafidir TBMM GCZ II – Sf. 624) kitaplarından birebir alınmıştır.

  • HAKKI HAMİ BEY: “İDAM CEZASI TAVUK ÖLDÜRMEK DEĞİLDİR, HAYAT ÇOK YÜCEDİR…”

    14 Kanunusani (Ocak) 1337 (1922) tarihinde İçtima: 144. Celse:2, Birinci Reis Vekili Musa Kâzım Efendi.

    Fevzi Bey; Nafıa Vekilliğine, Kâzım Paşa; Müdafa-i Milliye Vekâletine seçildiler.  İktisat Vekîli Mahmut Celâl Bey İstifa etti.

    İstifanın sebebi anlaşılamadı.

    2. Celsenin Mabadı (Sonrası) Hafidir (Gizlidir):

    İstiklâl Mahkemelerinin Lağvi Hakkında Hüseyin Avni Bey’in Takriri:

    Aşağıdaki notlar: TBMM GCZ II – Sf. 615, 619 arası) kitabından birebir alınmıştır.

    Hüseyin Avni Bey; “-.. bir zaman oldu ki Hükûmet bütün icraatı İstiklâl Mahkemelerine tevdi eder (yönlendirir) bir şekilde bize bir kanun kabul ettirdi….   daima Fevzi Paşa Hazretleri bize; maazallah (Allah korusun) ordu inhilâl eder (çöker), maazallah ilerisinde – gerisinde casus teşkilâtı ..  Artık İstiklâl Mahkemelerinin el uzatmadığı, vâz-ı yed etmediği  (el koymadığı) deavi (davalar) kalmadı ve bütün hükümetin icraatını eline aldı ve Meclis namına hükümler verdi .. Kanunun sükût ettiği (sustuğu) yerde mutlak veyahut arzu edildiği gibi hüküm verecek mahkemeler dünyada mevcut değildir. Bu mahkemelerin azalığına gerçekten meslekten olanlar girsin. … Efendiler! Siz memleketi kurtarmak istiyorsanız, siz mahkemeleri yaşatmak istiyorsanız, işte burada 350 mahkemeniz var, onun kudretini arttırın. .. Dört mahkeme, beş mahkeme devletin bütün teşkilâtını yürütemez. .. bunun lüzumu kalmamıştır. İhtilâlin de hukuku vardır. Fevkalâdenin de hukuku vardır. .. Dünyanın adaletine sığacak şeylerden değildir. ..” (Hüseyin Avni Bey Divan-ı Harpleri bile kaldıralım diyor.) (GCZ II – Sf. 615)

    Hakkı Hami Bey (Sinop); (İstiklâl mahkemelerinin kötü uygulamalarından bahsediyor.) “-… Bunlardan biri Konya’nın ilçelerinden 60 yaşında bir adam. Sorduklarında bu adamın rehin olduğunu söylüyorlar. .. Adamın oğlu asker kaçağı imiş, adamı yakalıyorlar, Hapsediyorlar… Mahkemenin beyannamesinde diyor ki; birisi askerden firar ederse akrabaları sıraya konulacak ve bunlara eziyet edilecek. Ve ayrıca köy ihtiyar heyetinden 300 lira para alıyorlar. .. Efendiler bu dünyanın hiçbir yerinde yoktur. Dokuz aydır yatıyor o zavallı vergi veriyor. .. sizi katiyetle temin ederim ki bizim zamanımızda yapılan fenalık 14 senelik meşrutiyet zamanında (1908 ile 1920 arası) (… boşluk var, itiraz sesleri var…) belgeleri dahi vardır. .. Köyleri baykuş yuvası yapmak için mi yoksa müreffeh bir devre açmak için mi çalışıyoruz? İstiklâl Mahkemelerine de ve hiçbir kimseye de adam asmak yetkisini vermeyiniz. İdam cezası tavuk öldürmek değildir, hayat çok yücedir… .. İnsan asmakta devam edilirse sonuç ne olacaktır? Sonuç yıkılmak olacaktır. Bu gibi şeyler memlekete felaketten başka bir şey getirmez. (1)  

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 16 (7.01.1922 / 12.02.1922) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 144, Celse: 2’nin Mabadı Hafidir, (TBMM GCZ II – Sf. 615, 619 arası), kitabından birebir alınmıştır.

    BAKKAL’IN NOTU (1) (1996): Hakkı Hami Bey muhalif 2. Gurubun önemli bir mebusu.

  • KEMAL PAŞA MECLİS’E TAM EGEMEN OLMAK İSTİYOR

    12 Kanunusani (Ocak) 1337 (1922) tarihinde İçtima: 143. Celse:1, Birinci Reis Vekili Musa Kâzım Efendi.

    Nafıa Vekili Hüseyin Rauf Bey ve Müdafai Milliye Vekili Refet Paşa Sağlık Durumunu Öne Sürerek Bakanlık Görevlerinden İstifa Ettiler:

    Mersin Mebusu Selahattin Bey ve 45 arkadaşı bir takrir vererek Refet Paşa’ya takdirname verilmesini istediler ve kabul edildi. Sf.16,17

    Mustafa Kemal Paşa Refet Paşa’ya Verilen Takdirnameye Karşı Çıkıyor;        

    “TBMM Riyaset-i Celile’sine;

    ….usul-ü taltif (taltif etme yöntemi, usulü) hakkındaki kanunun mevaddı (maddeleri) Meclis takdirnamesinin itası (verilmesi) için icap eden şerâiti (gereken şartları) tespit ve bunun yalnız meydan-ı muharebede (savaş alanında) ateş altında ifayı vazife edenlere (görev yapanlara), muharebenin mahal (yeri) ve tarihi vukuu (olay tarihi) zikredilmek (belirtilmek) şartiyle ve Başkumandanlık inhasıyla (teklifi ile) itası (verilmesi) kabul olacağını ifade eylemekte olmasına binaen Heyet-i Celile’nin bu baptaki kararını makam-ı Riyasetçe müşarünileyhe (belirtilen kişiye) bir kıta teşekkürnâme yazılması tarzında telakki edileceğini (anlaşılabileceğini) arz eylerim efendim.

                          TBMM Reisi, Başkumandan Mustafa Kemal” Sf. 41

    Yusuf Ziya Bey (Bitlis); “- .. Meclis-i Ali takdirnameyi kabul etmiştir.”         

    Selahattin Bey; “-.. Meclis-i Âli vâz-ı kanundur (kanun yapıcıdır). .. Meclis âciz değildir.”

    Hüseyin Avni; “- .. tefsiri de (açıklaması da) Meclis’e aittir, Divan-ı Riyasete ait değildir. .. Bu tezkerenin reddini teklif ediyorum. Ve okunmasını Meclisin şerefiyle mütenasip (orantılı) görmüyorum.” (bravo sadaları)

    Şiddetli gürültülerden sonra diğer konuya geçiliyor:

    Müdafaa-i Milliye ve Nafıa Vekâletlerinin Seçimi;

    Müdafaa-i Milliye Vekâleti için, Karesi; Kâzım Paşa ve Mersin; Fahrettin Paşa, Nafıa için Diyarbekir; Fevzi, İzmit; Sırrı, Çorum; İsmet öneriliyor. Sf. 42 Seçimler sonraya kaldı.

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 16 (7.01.1922 / 12.02.1922) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 143, Celse: 1, – Sf. 16 ile 42 arası) kitabından birebir alınmıştır.

    BAKKAL’IN NOTU (1) (1996): Gerçek istifa sebepleri; günlerdir devam eden Harp Encümeni Kurulması hakkındaki görüşmelerde Mustafa Kemal Paşa ve İsmet Paşa aleyhinde tenkitlerde bulunmuş olmaları olabilir.

  • ORDUNUN VE CEPHENİN DURUMU İYİ DEĞİL

    9 Kanunusani (Ocak) 1337 (1922) tarihinde İçtima: 142. Celse:1, Birinci Reis Vekili Musa Kâzım Efendi.

    Server Bey’in Ardahan Mebusluğuna Kabulü Sf. 11

    1.Celsenin Sonu Hafidir (Gizlidir) Birinci Reis vekili Musa Kâzım Efendi

    Aşağıdaki Notlar (TBMM GCZ II – Sf. 610) kitabından birebir alınmıştır.

    Harp Encümeni Konusu Görüşülüyor: (Bol sansür var!)  

    Abidin Bey (Lazistan); “-..Arkadaşlar bu millet hukuk-u esasiye (anayasa) sadalarından, bu sahte şeylerden ziyade top ve tüfenk sadalarına alışıktır (yok, yok sadaları) (Sözünü geri al sesleri) .. İsmet Paşa ile Müdafaa-i Milliye Vekilinin arasını bulmak lâzımdır. (gürültüler) İstediğiniz kadar gürültü yapın vız gelir.”

    Refet Paşa (Müdafa-i Milliye Vekili (Milli Savunma Bakanı); “-..Harp komisyonla idare edilmez, demir bir elle idare olunur. .. Başkumandan Paşa Hazretleri de yedi senedir benim gibi harp içinde yorulmuştur. .. mutlaka onun da istirahate (dinlenmeye) ihtiyacı vardır. .. Kumandayı mümkün olduğu kadar bir elde toplamak ve vazifeyi taksim etmek lâzımdır. .. salahiyet (yetki) vermediniz ki vazife isteyesiniz !” 

    Hüseyin Avni Bey; “-.. bu kanunu kabul ederseniz iş berbat olacak .. Ben buradan iniyorum, vebali size aittir.”

    (Mustafa Kemal Paşa da bu kanuna karşı, ben idare ediyorum diyor, bundan daha iyisi olmaz diyor.)

    Mustafa Kemal Paşa; “-.. başka türlü bir teşkilat ile bir iş yapmak isteyen varsa, Başkumandanlıktan istifa ederim..”

    Hüseyin Avni Bey; “- .. ortada vazifenin yapılmadığına dair bazı dedikodular vardır.” 

    (Refet Paşa Heyet-i Vekile Reisliği ile Erkân-ı Harbiye-i Umumiye Reisliği aynı kişide yani Fevzi Paşa’da birleşmemeliydi bu yanlış oldu diyor. Fevzi Paşa mevcut durumu savunuyor. Selahattin Bey ise, Fevzi Paşa iki işten birini seçsin diyor.) (TBMM GCZ II – Sf. 610)

    Mustafa Kemal Paşa; “-…….. Meclisinizin Riyasetinden (Meclisinizin Başkanlığından) de Başkumandanlıktan da çekilmeye amadeyim (hazırım)! (Gürültüler) .. ve benim mevcudiyetim memleketimin menafiine zarar iras ediyorsa (yararlarına zarar veriyorsa),.. Isdar buyurulacak (değiştirilecek) karara bilaîtiraz ittiba edeceğim (itirazsız uyacağım). Şarta muallâk olarak (şarta bağlı olmadan). (gürültüler) ” 

    3. Celse Hafidir (Gizlidir) (Hiçbir bilgi yok. Tamamı sansüre uğramış olabilir.)

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 16 (7.01.1922 / 12.02.1922) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 142, Celse: 1. Celsenin sonu ve 2. Celse Hafidir. (TBMM GCZ II – Sf. 610) kitabından birebir alınmıştır.

  • CELALETTİN ARİF BEY UZAKLAŞTIRILDI

    7 Kanunusani (Ocak) 1337 (1922) tarihinde İçtima: 141. Celse:2 Hafidir, Birinci Reis Vekili Musa Kâzım Efendi.

    2. Celse Hafidir (Gizlidir)

    Aşağıdaki Notlar (TBMM GCZ II – Sf. 593) kitabından birebir alınmıştır.

    Celalettin Arif Bey Roma’ya Görevli Olarak Yollandı:

    Rauf Bey Sağlık Durumunu Öne Sürerek İstifa Etti.

    Harp Encümeni Kanun’u Görüşülüyor;

    Vehbi Efendi (Konya); “-… Harp Encümeni devam ettikçe efendiler, Heyeti Vekîle’nin mülga olduğuna (kaldırıldığına) dair bir madde lâzımdır. .”.

    Selahattin Bey (Mersin); (Başkumandanlıktan bahsederek;) “- .. İcraat yürümüyor, bundan kendileri de müştekidir (şikâyetçidir). Bizzat Fevzi Paşa Hazretleri çalışamıyoruz, bize yardım ediniz dedi.”

    Görüşmeler Ertelendi. (TBMM GCZ II – Sf. 593)

    Amasya İstiklal Mahkemeleri Hakkında Şikâyet Takrirleri Var:

    (Aydın Mebusu Tahsin Bey Amasya İstiklâl Mahkemesi azasından Bahri ve iki arkadaşını serian (süratle) derdestleri (ele geçirilerek) ile mahfuzen (gizlice) Ankara’ya izamları (getirilmeleri) diye takriri veriyor.) (TBMM GCZ II Sf. 594)

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 16 (7.01.1922 / 12.02.1922) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 141, Celse: 2 Hafidir , (TBMM GCZ II Sf. 593, 594) kitabından birebir alınmıştır.

  • İSTİKLÂL MAHKEMESİ MAĞDURLARINA AF ÇIKTI

    5 Kanunusani (Ocak) 1337 (1922) tarihinde İçtima: 140. Celse:1, Birinci Reis Vekili Musa Kâzım Efendi.

    Türkiye – Ukrayna Arasında Muhâdenet (yardımlaşma) ve Uhuvvet (birliktelik) Muahedesi (antlaşması).

    (Türkiye’den Hâriciye Vekili Yusuf Kemal Bey, Ukrayna’dan Mösyo Fronze Mişel imzalamışlar. Çok sıcak ve samimi bir belge.)

    Af Kanunu Çıktı. Sf. 330

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 15 (3.12.1921 / 5.01.1922) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 140, Celse: 1, – Sf. 329 ile 330 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • HÜSEYİN AVNİ: “BU DİKTATÖRLÜKTÜR EFENDİLER”

    3 Kanunusani (Ocak) 1337 (1922) tarihinde Hafi İçtima: 139. Celse:1 Hafidir (Gizlidir), Birinci Reis Vekili Musa Kâzım Efendi.

    Harp Encümeni Kurulması Hakkındaki Görüşmeler:

    Aşağıdaki notlar TBMM GCZ II – Sf. 578, 583) kitabından birebir alınmıştır.

    Hüseyin Avni (Erzurum); “- …  bu fevkalâde encümen (olağanüstü komisyon), BMM’nin bocalamasından başka bir şey değildir. (Bu kısım sansür edilmiş…) …   Programsız bir Hükümetin yapacağı iş budur.  Bugün siz yine gayet elastiki maddelerle salahiyet (yetki) veriyorsunuz. .. Meclis-i Âli’yi muattal (hareketsiz) bir halde bırakıyoruz ve o hâle geliyor ki Meclis yalnız dua ile meşguldür. (Gürültüler) (Aferin sadaları) .. Bu fevkalâdeliğe sâik (olağanüstü duruma sebep) ne idi? Erkân-ı Harbiye-i Umumiye Reisi (Genelkurmay Başkanı) Paşa Hazretlerinin .. uykusunu kaçıran bir mesele varmış! O da Ruslar bize kapılarını kapamışlar, silah vermeyecekler. .. Tekâlif-î Harbiye (özel bir harp vergisi) suretiyle evlâdını, karısını bile aldık. .. Karılarımız bütün erzak taşıyor. .. Tarih bunu kaydediyor, o istibdat aranacak! (burada sansür var) Osmanlı İmparatorluğu’nun kuralları, kanunları, idaresi bizim için yeterli görülmemiş, bir inkılâp meclisi ile millet kendi hakkını bizzat idare edecek… (Sansür !)  .. Ne bahtiyarlık!… Tarih bunu kaydediyor, o istibdat aranacak ve millet (Sansür!) o kralların yapmış olduğu haksızlıklardan daha büyüğünü görecek..  Meclis-i Âli evvelâ .. (Sansür!)  Kanunu Esasîsini (anayasasını) ve kendi hatt-ı hareket (hareket yolunu) ve vazifesini ve salahiyet tevdi edeceği (yetki vereceği) vekillerinin (bakanlarının) vazife ve salahiyetini tayin etmeli (belirlemeli), en birinci vazife budur. .. Daha biz kendimizin hatt-ı hareketini (bir türlü görüşülemeyen Meclis İçtüzüğünü kastediyor) tayin edemedik.  … bu diktatörlüktür efendiler, başka bir şey değildir. … Bütün milletler gibi biz de medeni bir hükümet kurmaya çalışalım.”  GCZ II – Sf. 579

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 15 (3.12.1921 / 5.01.1922) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre;1 Sene; 2, Hafi (Gizli) İçtima; 139, Celse: 1 Hafidir (gizlidir): (TBMM GCZ II – Sf. 578-583 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • ANTEP’İN ZORBA KAHRAMANI ŞAHİN BEY

    1 Kanunusani (Ocak) 1337 (1921) tarihinde İçtima: 138. Celse:2, Birinci Reis Vekili Musa Kâzım Efendi.

    Antep mebusu Şahin Bey’den Meclis’e Bir Telgraf:

    “TBMM Reisi Müşir Gazi Devletlû Mustafa Kemal Paşa Hazretleri; … ”  (1) Sf. 286, 287

    Malta’dan Gelen Diyarbakır Mebusu Fevzi Bey’in Meclis’e takdimi yapıldı.     

    Kütahya Mebusu Besim Atalay Bey’in Ankara’da bir Mehterhâne Teşkili Hakkındaki Takriri Heyet-i Vekile’ye Sevk Edildi. Sf. 288  

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 15 (3.12.1921 / 5.01.1922) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 138, Celse: 1, – Sf. 286 ile 288 arası) kitabından birebir alınmıştır.

    BAKKAL’IN YORUMU (1) (1996): Bu Şahin Bey, Karayılan da denilen ve adına türküler yakılan adam Çerkez Ethem gibi bir mütegallibe. 1915 tehcirinde Ermenileri katletmiş, mallarını gasp etmiş daha sonra 1918’de ateşkes imzalanınca Fransızları Antep’e davet edip onlarla anlaşma yapmış bir büyük toprak ağası, eski deyimle mütegallibe yani zorba birisi. Fransızlar Ermeni askerlerinden oluşan askeri birliklerini Antep’e getirince ve Ermeniler de mülklerine dönmeye başlayınca, Ermenilerin en kıymetli mallarına çökmüş olan Şahin Bey bu sefer Fransızların Ermeni lejyonerleri ile çarpışıp onları yenmiş ve kahraman olmuş. Antep de Gaziayıntap olmuş.

  • İÇKİ YASAĞI KAÇAK İMALATA YOL AÇMIŞ

    31 Kanunuevvel (Aralık) 1337 (1921) tarihinde İçtima: 137. Celse:1, Birinci Reis Vekili Musa Kâzım Efendi.

    2. Celse Hafidir (Gizlidir). Birinci Reis vekili Musa Kâzım Efendi.

    Aşağıdaki notlar TBMM GCZ II – Sf. 567) kitabından birebir alınmıştır.

    Harp encümeni Teşkiline (savaş komisyonu oluşturulmasın) dair hâriciye encümeni mazbatasının görüşülmesi;

    Celalettin Arif Bey (Erzurum); “-Meclis-i Âli’nin haysiyetine mütecaviz (onuruna dokunacak) birkaç söz söylememe müsaade eder misiniz?   Efendiler biz Men-i Müskirat (alkollü içkilerin yasaklanması) Kanunu yaptık.  … Dışarıdan bir şey işitiyorum ve bunu Meclis-i Âliye yakıştıramıyorum. .. rakı istihsal ediyor (üretiyor) .. Bunun için Divân-ı Riyâseti (Meclis Başkanlık Divanını) ifayı vazifeye (görevini yapmaya) davet ediyorum.

    (Bir makamı mı yoksa şahısları mı kastediyor o kısmı sansürlü) (GCZ II – Sf. 567)

    Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 15 (3.12.1921 / 5.01.1922) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 137, Hafi Celse: 2, (TBMM GCZ II – Sf. 567) kitabından birebir alınmıştır.

     

  • MEHMET AKİF’İN TUHAF ÖNERGESİ

    31 Kanunuevvel (Aralık) 1337 (1921) tarihinde İçtima: 137. Celse:1, Birinci Reis Vekili Musa Kâzım Efendi.

    Mehmet Akif (Ersoy) bir önerge veriyor: İstanbul’da İslam kadınları ecnebi subaylarla dans ediyorlarmış. BMM bir tamim ile bunların ve kocalarının ileride mesul tutulacaklarını duyursun istiyor.

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 15 (3.12.1921 / 5.01.1922) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 137, Celse: 1, – Sf. 267) kitabından birebir alınmıştır.

  • “OT YİYEREK GELSİNLER!”

    29 Kanunuevvel (Aralık)  1337 (1921) tarihinde İçtima: 136, Celse:1, İkinci Reis Vekili Dr. Adnan Beyefendi

    Tunalı Hilmi’nin Dâhiliye Vekili’nden Sorusu;

    Tunalı Hilmi Bey; “- .. Sakarya Harbi’nin en coşkun günlerinde… Kağnılar dört günde Samsun’dan cepheye cephane yetiştirmeye çalışırken, Yahşihan’da aç kalıyorlar. Oranın mübarek kumandanını makamı Vilâyetten telefonla istirham ediyor, diyor ki; … Ben elimdeki ekmekten onlara (öküzlere) tevzi edeyim, yarın ..mahsubunu rica ederiz. Makamı Vilâyet ne cevap verse beğenirsiniz? Ot yiyerek gelsinler.”  (gebersin, kahrolsun öyle adam sesleri) Sf. 257

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 15 (3.12.1921 / 5.01.1922) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 136, Celse: 1, – Sf. 257) kitabından birebir alınmıştır.

  • ELAZIĞ’DA YOLSUZLUK VE ZULÜM KOLKOLA  

    29 Kanunuevvel (Aralık)  1337 (1921) tarihinde İçtima: 136, Celse:1, İkinci Reis Vekili Dr. Adnan Beyefendi

    Elazığ Vali-İ Sabıkı (Eski Vâlisi) Abdülkadir Bey Hakkında, Dersim Mebusu Hasan Hayri Bey ve Arkadaşlarının İstizahı.

    Gensoru Takriri yani önergesi okunuyor.

    “Madde 1- 1336 (1920) da Dersimliler tarafından toplanan; Harput’un Miyadin (Miyadun Köyü) Çölemek vs. köy aşarlarında yolsuzluk yaptıkları için, Eski Elazığ Valisi Mazhar Müfit Bey ile birlikte azledilen Harput Kazası Kaymakamı Rüştü ve Dişidi Nahiyesi Müdürünü Vali Abdülkadir Bey tekrar aynı yerlerde istihdam etti. Neden?   

    Madde 2- Dişidi Nahiyesi Takım Kumandanı Mülâzım Abdülaziz Efendi, bir sahte evrak düzenleyerek Hozzik Köyü imamı İsmail Efendiyi Dersimlilerle muhabere ettin diye dövüyor ve 30 madeni lira istiyor. İmam bu talebi reddedince yegâne (tek olan) ve henüz bulûğa ermeyen çocuğunu celp ederek pederinin gözü önünde işkence ettiğinden, evlâdının acısına dayanamayan İsmail Efendi köyün kadınlarından topladığı 30 altını veriyor. Harput’a şikâyet ediyor.  Cürmü (suçu) sabit bulunduğu halde Alay Kumandanı Hamdi Bey olayı örtbas ediyor.” Sf. 247, 249 

    Takrir sahibi hazır bulunmadığından görüşülmesi ertelendi.

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 15 (3.12.1921 / 5.01.1922) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 136, Celse: 1, – Sf. 247 ile 249 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • “EFENDİM BİZİM MEMLEKET KÜRDİSTAN’DIR. ALTI YÜZ SENEDİR BU MEMLEKETE SAHİPSİNİZ, ADALETİNİZ YOK”

    29 Kanunuevvel (Aralık)  1337 (1921) tarihinde İçtima: 136, Celse:1, İkinci Reis Vekili Dr. Adnan Beyefendi

    Musa Kâzım Efendi Meclis Birinci Reis Vekilliğine Seçildi. (İkinci Reis Vekil Dr. Adnan Bey)

    Bayazıt (Doğubayazıt) Mebusu Şevket Bey Hakkını Arıyor, Dâhiliye Vekili Hakkında İstizah Yapıyor: (soru önergesi veriyor);

    Şevket Bey (Bayazıt); (Şevket Bey Doğubayazıt’a giderken Dersimli eşkıyalar tarafından soyulduğunu anlatıyor ve başka bir meseleyi anlatmaya devam ediyor.) “..Ben gözümle gördüm, bu muhasebeci İran’dan dört bin koyun getirdi ve Erzurum’da sattı. Bu koyunların gümrük resmi (gümrük vergisi) 5 bin küsur liradır. .. bu para o livanın 5-6 aylık maaşını temin eder. .. Bu vakayı müteakip (olayda sonra) bu muhasebeci ertesi gün kaymakam oldu; oradan da bir ay sonra da Kağızman ve sonra Iğdır’a kaymakam oldu. Sf. 245 Hükûmet mevcuttur (vardır) ama meflûçtur (felçtir). .. Efendim bizim memleket Kürdistan’dır. Altı yüz senedir Kürtler size karşı katiyen zerre kadar bir rûy-u muhalefet (muhalefet yüzü) göstermemişlerdir. Altı yüz senedir bu memlekete sahipsiniz, adaletiniz yok. Rast geleni, buradan haydi tayin edip yolluyorsunuz. Bu böyle olmaz!” Sf. 245 

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 15 (3.12.1921 / 5.01.1922) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 136, Celse: 1, – Sf. 245) kitabından birebir alınmıştır.

  • YUNAN VAHŞETİ

    29 Kanunuevvel (Aralık)  1337 (1921) tarihinde İçtima: 136, Celse:1, İkinci Reisi Vekili Dr. Adnan Beyefendi

    Biga Mebusu Mehmet Bey’in Ankara’da Bir Şoför Mektebi Küşadına (açılmasına) Dair Kanun Teklifi Encümene Gönderildi. Sf. 237

    Malta’dan Gelen Mersin Mebusu Cemal Paşa’nın Meclise Takdimi (sunulması):

    Dâhiliye Vekili Ali Fethi Bey İstanbul’daki Yunan Mezâlimi Hakkında Bilgi Veriyor;

    Dâhiliye Vekili Ali Fethi Bey; “-Bekâret bozma; 192, esir ve kayıp; 314, yaralı; 151, şehit veya katledilmiş; 1.194, ırza geçme; 530, gayrimenkul; 63.603.250 TL., menkul; 92.350.840. TL.  Bunlar İzmit, Adapazarı, Karamürsel, Kandıra, Yalova, İznik, toplamıdır. Sf. 238… İngiliz zabitleri Samsun’a gelmişti. Bunlar alenen (açıkça) oradaki Rumları Hükümet aleyhine kışkırttılar .. Amasya ve Çarşamba taraflarında icrâ-i faaliyet eden çetelere Samsun’da alenen on bin silah tevzi ettiler (dağıttılar). Yunan tecavüzü ile birlikte bu Rumlar da ayağa kalkınca bunlardan 18 ile 50 yaş arası Rumları başka yerlere sevk ettik. .bu Hükümetin düşündüğü bir tedbirdi. .. En mühim merkez-i şekâvet (eşkıyalık merkezi) ve merkez-i faaliyet (etkinlik merkezi) Samsun şehri idi. Merzifon Amerikan mektebinde Zeki Bey isminde bir muallim bir talebesi tarafından öldürülmüş. Tahkikatını (araştırmasını) yaptırdık .. bunun bir Amerikan mektebi olmayıp Pontus Hükümeti için teşekkül eden (oluşan) mükemmel bir siyasi kulüp olduğu anlaşılmıştır. Birçok Pontus armaları, Yunan bayrakları ve vesaik (belgeler) elde edilmiştir. ..Bugün orada 1303 şehit ve cerh (yaralı) olunmak üzere  147 vaka vardır. Ve yıkılan hane miktarı üç bin üç yüz üçe baliğ olmaktadır (ulaşmaktadır).”  Sf. 241

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 15 (3.12.1921 / 5.01.1922) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 136, Celse: 1, – Sf. 237 ile 241 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • REFET PAŞA: “İSMET PAŞA’NIN KAFASI O BÜYÜK CEPHEYİ İDARE EDEMEDİ”

    27 Kanunuevvel (Aralık)  1337 (1921) tarihinde Hafi İçtima: 135, Hafi Celse:1, Reisi Sâni Dr. Adnan Beyefendi

    Hafi İçtima ve Hafi Celse:

    Büyük Afyon Yenilgisi Görüşülüyor:

    (Aşağıdaki notlar, TBMM GCZ II – Sf. 559 alınmıştır.)

    Refet (Bele) Paşa (İzmir) (Milli Savunma Bakanı): “-.. Bendeniz Başkumandanlığı nasıl isterdim? Cephenin gerisinde çadırını kurmuş, gece gündüz ordunun halini düşünüyor… Başkumandanımızı bir gün Meclis’imizde, bir gün Ukrayna sefarethanesinde (büyükelçiliğinde), nutuk irat ediyor (nutuk veriyor), bir gün M. Briyon’un hututu esasiyesince düşünür… İsmet Paşa Hazretleri’nin kafası o büyük cepheyi idare edemedi….Sakarya Muharebesini kazandınız. Şu kadarcık bir cephe… ” (1)

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 15 (3.12.1921 / 5.01.1922) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre;1 Sene; 2, Hafi İçtima; 135, Hafi Celse: 1 ve 2, – TBMM GCZ II – Sf. 559) kitabından birebir alınmıştır.

    BAKKAL’IN YORUMU (1) (1996): Büyük Afyon meydan muharebesi yenilgisi Türk tarihinin en feci meyden muharebesi yenilgilerinden biridir. Sakarya Savaşı ise Yunan’ı ancak Polatlı civarında tutabilme savaşıdır. Milli Savunma Bakanı Refet Paşa: İsmetin kapasitesi bu savaşları kaldırmaya yetmez diyor.

  • “ASKERLER KAĞNI ARABASINA KOŞULMUŞ, HAYVAN GİBİ ARABA ÇEKİYORLAR”

    26 Kanunuevvel (Aralık)  1337 (1921) tarihinde Hafi (Gizli) İçtima: 134, Celse:1 Gizlidir, Reisi Sâni Dr. Adnan Beyefendi, Kâtip: Ziya Hurşit

    Aşağıdaki notlar TBMM GCZ II – Sf. 531, 543) kitabından birebir alınmıştır.

    Müdafai Milliye Vekili Hakkında İstizah (gensoru) Görüşmeleri.

    Salih Efendi (Erzurum): “-Vaktiyle bir muhbir (ihbar eden, haber veren) dabağhaneden (tabakhane, deri terbiye edilen yer) vâki (gerçekleşmiş) bir sirkati (hırsızlığı) haber vermişti. O meseleyi cürmümeşhut (suçüstü) halinde yakalattım 3.500 liralık emvali (malları) tutuldu (yakalandı). Bir mülâzım (Teğmen) sorumlu tutuldu İstiklâl Mahkemesi yerine Divanı Harbe verildi mesele kapandı. Sonra muhbir öğrenildi tehdit edildi. Sf. 531 Bu vesikayı Müdafai Milliye Vekili Refet Paşa’ya vereceğim. … Bir Alay Kumandanı diyor ki filan cephede bulunan Alay’ım yedi aydan beri çıplaktır.  gözlerimizle gördük, askerler kağnı arabasına koşulmuş, hayvan gibi araba çekiyorlar..  neferler boynunu boyunduruğa sokmuş eşya taşıyor.  Bu bir millet için zuldür, hakarettir, şindir (yüz karasıdır).” (Salih Efendi istizahıma yani gensoruma Mustafa Kemal Paşa’yı ve Fevzi Paşayı da ekliyorum diyor.) (TBMM GCZ II Sf. 532)

    2.Celse Gizlidir. İkinci Reis Dr. Adnan Beyefendi

    Mustafa Kemal Paşa (Başkumandan) (Ankara); “-Ordumuzu matlup (talep edilen, istenilen) dereceye îsâl etmek (vasıl, kavuşturma) için, teçhizatı, elbisesi ve silahı itibariyle 45-50 milyon liraya ihtiyaç vardır. Onun için behemehâl (mutlaka) dışarıdan temin etmek mecburiyetindeyiz. Ve mecburiyeti tatmin için de Fransızlarla bir şey yapmaya çalışıyoruz. Diğer taraftan Rus dostlarımızdan bazı ihtiyacı temin etmeye çalışıyoruz.”

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 15 (3.12.1921 / 5.01.1922) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre;1 Sene; 2, Hafi (Gizli) İçtima; 134, Celse: 1 ve 2 Hafidir (Gizlidir) (TBMM GCZ II Sf. 532) kitabından birebir alınmıştır.