Bilgi Bakkalı

Aristo; “İnsan doğuştan bilmek ister!” Demiş. Bilgi Bakkalı, ‘bilmek’ isteyenler için yapıldı. Paylaşmaya ve eleştiriye açık, küfür, hakaret ve nefret söylemine kapalıdır. Bu Bakkal’dan çıkarken; değişmiş olarak çıkarsanız ve bilgilerin kaynağı olan kitapları merak edip okursanız amacıma ulaşmış olacağım.

recent posts

about

  • TEŞKİLATI ESASİYE KANUNU MECLİS’TEN GEÇTİ AMA UYGULAMIYORLAR

    4 Ağustos 1921 (1337) tarihinde 61. İçtima 1. Celse, Reisi Sâni Dr. Adnan Bey

    Müfettişi Umumilik (Genel Müfettişlik) Kurulması Hakkında Kanun Teklifi Görüşülüyor: (Cepheye incelemeye giden Mebuslar bu kanunu teklif ediyorlar.)

    Madde 1- Memleketin menabii maddiye ve maneviyesini (memleketin maddi ve manevi kaynaklarını) müdafai vatan icabatına (vatan savunması gereklerine) hüsnü surette tevcih esbabını (güzel bir şekilde yönlendirmenin sebeplerini) temin etmek üzere ikinci maddede muharrer menatıkla (yazılı mantıkla) muvakkaten (geçici olarak) BMM’ince, azası meyanından müntehap (üyeleri arasından seçilmiş) birer müfettiş izam olunur (gönderilir).

    (Sinop Mebusu Hakkı Hami Bey Meclisin yaptığı Teşkilatı Esasiye Kanunu’nda zaten vardı, o anayasayı yaşatalım yeter diyor. Ayrıca Besim Atalay Bey ve Maraş Mebusu Hasip Bey İstiklâl Mahkemeleri ve Müfettişliklerin Doğuya da gönderilmesini, orada da ihtiyaç olduğunu söylüyorlar.) Sf. 11

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 12 (4.08.1921 / 22.09.1921) (TBMM Matbaası 1958 yılı 2. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 60, Celse: 1, – Sf. 6 ile 12 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • SAKARYA SUBAYLARIN SAVAŞI

    19 Eylül 1921 (1337) tarihinde İçtima: 79, Celse:1, İkinci Reis Vekili Hasan Fehmi Beyefendi

    BMM Reisi ve Başkumandan Mustafa Kemal Paşa Hazretlerinin Beyanatı;

     Mustafa Kemal Paşa; (Kemal Paşa, Medit (sürekli) alkışlar arasında kürsüye gelerek Eskişehir – Kütahya savaşı meydan muharebesi değil küçük muharebedir dedi ve devam etti; 1-2-3 Eylül’den itibaren Yunan her gün taarruz etti, biz savunmada kaldık, 3 Eylül’de Yunan taarruzu toparlandı ve 4 Eylül’de tekrar taarruza başladı fakat yenildi. 5 Eylül’de son bir taarruz yaptı 6 -7 ve 8 Eylül’de de biz saldırıya geçtik, başarılı olduk 9 Eylülde hazırlık yaptık, 10 Eylül’de tekrar saldırdık ve Yunan kaçmaya başladı, 11 Eylül’de karşı saldırıda bulundu, 12 Eylül’de tekrar biz saldırdık diyor. Fevzi Paşa’ya büyük övgülerde bulundu ve İsmet Paşa’yı de övdü. Refet Paşa’ya teşekkür ediyor.) “-….Bu muharebe zabit (subay) muharebesi olmuştur.”

    Tunalı Hilmi; “-Yaşa Paşa, Yaşasın Büyük Kahraman!”

    Mustafa Kemal Paşa (Devamla); “-..Kral Konstantin’in arzusu Ehli Salip (Haçlı Ordusu) kahramanlarının arasına geçmek ve eski müstevli (istilacı) zalimleri taklit etmek idi. Avrupa bu serserilikleri uzaktan seyretti. … Biz cenk değil sulh (barış) istiyoruz. …”  Sf. 262

    Mustafa Kemal Paşa’ya Mareşallik Unvanı Verilmesi: (Fevzi Paşa ve İsmet Paşa’ya bir takdir, Mustafa Kemal Paşa’ya Müşirlik unvanı verilmesi isteniyor. Üç maddelik kanun teklifi alkışlarla kabul ediliyor.) Sf. 264

    Fethi (Okyar) ve Rıza Bey İstanbul Mebusu Olarak Kabul Ediliyorlar.

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 11 (23.06.1921 / 3.08.1921) (TBMM Matbaası 1958 yılı 2. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 79, Celse: 1, – Sf. 262 ile 264 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • İSTİKLÂL MAHKEMELERİ

    3 Ağustos 1921 (1337) tarihinde 60. İçtima 2. Celse: İkinci Reis Dr. Adnan Beyefendi

    Gizli Celseye geçildi , aşağıdaki notlar; Gizli Celse Zabıtları II 3. Celse: Sf. 154

    Mustafa Kemal Paşa’nın Hazırlattığı İstiklal Mahkemeleri Talimatnamesi;

    Mehmet Şükrü Bey; “- ..İstiklâl Mahkemelerinin müdafii (savunucusu) olduğumu bilirsiniz. İstiklâl Mahkemelerinin memleketimize çok faydası olmuştu. Hükümet onları geri çağırdı. Neden? Bize artık asayişi sağladık gelebilirler dediler. Peki 1 Nolu mahkeme Ankara’da niye kaldı?…İstiklâl Mahkemeleri hakkında, taşrada bulunan arkadaşlarımız memurin ve sairenin suiistimalini gördükçe ve ellerini, kahir darbelerini onların üzerine saldıkça ve üzerlerine gelmek istedikçe Hükümetin zihniyeti bunları (istiklâl mahkemelerini) buraya celp ettirmemeye sebep teşkil etmiştir. … eğer siz memurlarımıza ilişirseniz sizi geri getiririz gibi bir tehdit mahiyetinden başka bir şey değildir.”

    (Kemal Paşa’nın bu teklifi reddedildi.) Sf. 413

    3. Celse Hafidir (gizlidir). İkinci Reis Dr. Adnan Beyefendi

    Mali Durum Hakkında Görüşmeler

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 11 (23.06.1921 / 3.08.1921) (TBMM Matbaası 1958 yılı 2. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 60, Celse: 1, 2. Celse Hafidir. – Sf. 415) kitabından birebir alınmıştır. (Gizli Celse Zabıtları II 3. Celse: Sf. 154)

  • ESKİŞEHİR BOZGUNUNDA SUBAYLARIMIZIN % 30’U ŞEHİT OLMUŞ

    2 Ağustos 1921 (1337) tarihinde 59. İçtima 1. Celse Gizlidir, Reis Mustafa Kemal Paşa Hazretleri

    Aşağıdaki notlar TBMM Gizli Celse Zabıtları II – Sf.132, 143 arası.

    Başkumandanlık Görüşmeleri;  

    Mustafa Durak Bey (Erzurum); “-.. Zatı âliniz bu hususta biraz fedakârlık gösterir misiniz?”

    Mustafa Kemal Paşa;“-.. beni Başkumandan yaptıktan sonra, ki Meclislerin zihniyeti pek tuhaftır, kumandan böyle yapmış, haydi çağırın! Denecektir.” 

    (İzmir Mebusu Mahmut Esat Bey zabitler % 30 telefat vermişler diyor.)

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 11 (23.06.1921 / 3.08.1921) (TBMM Matbaası 1958 yılı 2. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 59, Celse: 1, – Sf. 410) kitabından birebir alınmıştır. (TBMM Gizli Celse Zabıtları II – Sayfa; 132-143 arası)

     

  • RIZA NUR; “KITAAT VARDIR Kİ 24 SAATTE 84 KM YOL YÜRÜMÜŞ, ŞAYANI TAKDİRDİR”

    2 Ağustos 1921 (1337) tarihinde 59. İçtima 1. Celse, Reis Mustafa Kemal Paşa Hazretleri

    Cephede İnceleme Yapan Heyetin Beyanatı;

    (Konya Mebusu Vehbi Efendi ve karesi Mebusu Vehbi Bey ayrıca Mersin Mebusu Selahattin Beyler Ordunun durumu iyi vs. gibi laflar ettiler.)  

    2. Celse Hafidir: Reis Mustafa Kemal Paşa Hazretleri

    Bir inceleme heyeti Eskişehir’e inceleme için gitmiş, sonuçlar görüşülüyor, Rıza Nur da bu heyette:) (Rıza Nur çok önemli bilgiler veriyor.)

    Gizli Celseye geçildi, Gizli Celse Zabıtları II Cilt 132 il 140 arasından alıntı.

      Rıza Nur Bey (Sinop) “-…hakikaten zapturaptı yerinde mükemmel bir ordu bulduk. .. Maalesef ordu ricat esbabında bazı aksamını (kısımlarını) zayi eylemiştir. .. Kıtaat vardır ki 24 saat zarfında 84 km yol yürümüş, şayanı takdirdir. (Buna iyi kaçmışlar da denilebilir.) Subay zayiatı nefer zayiatından % 10 fazladır. Sf. 133 Müdafai Milliye uyku uyumuştur! Erkânı Harbiyei Umumiye de bu asara (sonuçlara) göre âdemi kifaye (yetersizlik) göstermiştir. Sf; 134 Ordunun nevakısını (eksiklerini) acilen ikmal dersek (tamamlarsak), bu ordu düşmanı Sakarya vadisinde parça parça yapar. .. İstanbul’dan gelen zabitler hemen ekseriyeti azamisi (büyük bir kısmı) pek iyi harp etmiştir. Şimdiye kadar, taarruzun iptidasına (başlangıcına) kadar İstanbul’dan 3.500 zabit celbedilmiş (getirilmiş) bu 3.500 zabitten 25 zabit mahkemeye tevdi edilmiştir. .. Diğerleri pek güzel harp etmişlerdir.    … Bu parayı Müdafai Milliye ne yapmıştır? Biz gezdik ordunun bütün levazımı eksiktir, vesaiti nakliyesi eksiktir.  Vesaiti nakleden bir şey varsa halktan cebren toplanmıştır. .. Müdafai Milliye bu paraları suiistimal mi etti?  Sf. 135 Cephane ve silah temininde bir aciz (çaresizlik) düşünülemez. .. Diğer taraftan da satın almak için kaynak ta vardır. İngiliz karargâhının kumandanının yaverleri, bilmem neleri, bol bol silah satıyorlar. Kumandan da demek müşterektir.  .. İşittim ki yüzlerce mitralyöz, binlerce silah satıyorlar. Ben Müdafai Milliye Vekili olsaydım her şeyden evvel bunu satın alırdım. .. Şimdi o adamlar teklif ediyorlar, parayı veriniz size istediğiniz noktada teslim edelim. Meselâ İnebolu’ya güzelce İngiliz gemisiyle almışlar, çok zaman bunlarla uğraşıyorlar. Son zamanlarda almışlar. Son zamanlarda sıkışınca yine alıyorlar.” Sf;136

    3. Celse Hafidir (Gizlidir) Reis Mustafa Kemal Paşa Hazretleri

    Vehbi Bey (Karesi); “-…Cephede dört aydır maaş alamamışlar...  Tütün yoktur, neferat (askerler) ot içiyor. Mektuplar gidip gelmiyor, yüzde sekseninde elbise yoktur.” Sf. 140

    (Zabıtlar çok saçma sapan. Çok büyük eksiklikler ve sansür var. Birden bire başkumandanlık meselesi gündeme geliyor.)

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 11 (23.06.1921 / 3.08.1921) (TBMM Matbaası 1958 yılı 2. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 59, Celse: 2. ve 3. Celseler Hafidir (Gizli Celse Zabıtları II Cilt 132 ile 140 arasından) Celse 1: Sf. 410) kitaplarından birebir ve notlar hâlinde alınmıştır.

    BAKKAL’IN NOTU (1996): Rıza Nur’un konuşmasında İngilizlerden silah ve cephane alımları açıkça anlatılıyor. İtiraz eden yok. Emperyalist İngiltere’den silah alıp da emperyalizmle savaş yapmışız demek ki.

  • SİGARA VE KİBRİT İNHİSARI (TEKELİ) HAKKINDA KANUN

    1 Ağustos 1921 (1337) tarihinde 58. İçtima 1. Celse, Reisi Sâni Dr. Adnan Bey

    İhracat Gümrüğü Vergisine Zam Yapan Kanun İptal Edildi.

    Sigara Kâğıdı, Kibrit vs. İnhisarı (Tekeli) Hakkında Görüşmeler.

    (Maliye Vekili bu işten bir milyon kar bekliyor.) 

    Salih Efendi (Erzurum); “-…Hükûmet tüccar değildir!” 

    Tütün 30 yıldır inhisar (tekel idaresi) elinde:

    Faik Bey (Edirne); “-..hükümet fabrikatör de değildir. .. Kibrit inhisarı (tekeli) sadece Fransa’da mevuttur. … Sigara kâğıdı inhisarı mileli mütemeddinenin (medeni milletlerin) hiçbirinde yoktur. Yalnız tütün inhisarı Macaristan ve İtalya’da vardır. Bu inhisarı kabul etmeyiniz, onun yerine iki misli vergi koyunuz.”

    Lütfü Bey (Malatya); “-..biz vaktiyle tütünler için bir inhisar (tekel) vaz’ettik (koyduk). Sadrazam Sait Paşa zamanında vazedilen bu inhisarı (tekel’i), tarih lanetle yâd etti. … Hükümet şimdiye kadar bütün vezaifini hüsnü surette (güzel biçimde) ifa etti de şimdi de ticaret ve sanatla iştigal edecek (uğraşacak) ha! … Hükûmet sanatla iştigal edemez. Çünkü memurlar vasıtasıyla idare edecek, o memurlara da nezaret etmek üzere diğer bir memur tayin edecek, onu da teftiş etmek için diğer memurlara lüzum görülecek, bunu hükümet yapamaz. Bu sırf şirketlere mahsus işlerdir. .. ve bu kanunun temelinden reddini teklif ederim.”  Sf. 381

    Maliye Vekili Hasan Bey (Trabzon); “- ..Hükümetin fabrikatörlük yapması doğru mudur, değil midir diye, şimdiye kadar kokmuş bir liberalizm nazariyesini (görüşünü) tekrar ettiler, mateessüf bendeniz o mektebi iktisadiye mensubu (o ekonomik görüşe bağlı) değilim. Hükümetin muvaffakiyetle işlettiği birçok sanayii cesime (büyük sanayi) vardır ve bizim memleketimiz bu sahai iktisadiyatta, bu mesleki (siyasi yolu) tutmadıkça hiçbir zaman Avrupa’nın esareti iktisadiyesi (ekonomik esareti) altından kurtulmak imkânı yoktur.”

    (Uzun zamandır sesi çıkmayan belki de izinli olan Mehmet Şükrü konuşuyor.)

    Mehmet Şükrü (Karahisarı sahip); “-..Maliye Vekili’nin kendisine mahsus bir malî siyaseti yoktur. … Bir gün devlet sosyalizmini tesis etmek için böyle bir kanun getirir; inhisar (tekel) yapar. Bir gün serbest yapmak için liberalizm esasına müstenit (dayanan) bir kanun tesis eder. … Doğrudan doğruya bütçe açığını kapatmak için yapılmış bir kanundur. .. Reji (tekeller idaresi) için; biz elimizden gelirse onu kökünden keseceğiz. … Bu, Hükümeti Milliyenin ilk işi olacaktır.”

    İktisat Vekili Mahmut Celal Bey (Saruhan); (Reji (tekel idaresi) hem üretimi hem de tüketimi baltaladı, kaçakçılığı artırdı diyor. Rejiye karşı çıkıyor ama bu kanuna taraftarım diyor.)

    (Reji; tütünde bir nevi tekel demek, tütün paketlerine devletin mühürü vurularak satılıyor, dolayısı ile izin alınıp vergisi verilmiş oluyor. İnhisardan farklı. Sigaranın şimdiki durumuna benziyor.) Sf. 385

    2. Celse. İkinci Reis vekili Dr. Adnan Beyefendi

    Sigara Kâğıdı, Kibrit ve. İnhisarı (Tekeli) Hakkında Görüşmelere Devam;

      Hasan Basri Bey (Karesi); “-..son zamanlarda Rusya’da her şeye hükümet vaziyet etmiş (el koymuş) ve her şey hükümet tarafından verilmeye başlanmıştır. Fakat zannediyorum ki bu bir ifrattır (aşırılıktır). Zaman bu hâli bu vaziyeti tadil edecektir (değiştirecektir). Çünkü tekâmül (gelişme) kanununa mugayirdir (aykırıdır). … Efendiler Hükümetin vezaifi esasiyesi asayişi temin, adaleti tevziden (dağıtmaktan) ibarettir. Bunun haricinde kalan şeyler Hükümetin vezaifi esasiyesinden hariçte (esas görevinin dışında) demektir.”

    Tunalı Hilmi Bey; ” Asla!”

    Sigara Kâğıdı, Kibrit Vs. İnhisarı (Tekeli) Hakkında Kanun:

    Madde 1- Memaliki ecnebiyeden (yabancı ülkelerden) veyahut işgali ecnebi altında bulunan aksamı memleketten (yabancı işgali altında bulunan kesimlerimizden) sigara kâğıdı ve kibrit ile bunların imaline mahsus olan âlât ve edevat ve levazımın ithal, imal ve füruhtu (satışı) Hükümetin tahtı inhisarındadır (tekeli altındadır).”

    Hasan Basri Bey; “- ..bizde her türlü teşkilât (kurumlar, bürokrasi) katrelerden başlamış ummanlar olmuş ve bu milleti boğmuştur.” 

    1. madde kabul edildi. 

    Maliye Vekili Hasan Bey; “-Yani biz aşikâr söyledik ki, vekilleriniz serbesti (liberalizm) taraftaranından (yandaşlığından) değildir.”

    Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 11 (23.06.1921 / 3.08.1921) (TBMM Matbaası 1958 yılı 2. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 58, Celse: 1, – Sf. 385 ile 388 arası) kitabından birebir alınmıştır.

    BAKKAL’IN NOTU (1996): Salih Efendi 21.7.1921 günü sormuştu: “-.. Şimdi esasen BMM Hükümetinin mesleki (ideolojisi, sistemi) nedir? Demokrasi midir yahut kapitalizm midir, otokrasi midir? ..  Bunu bir kere anlamak lâzımdır.”

  • HİLMİ BEY ARDAHAN MEBUSU OLDU

    30 Temmuz 1921 (1337) tarihinde 57. İçtima 1. Celse, Reisi Sâni Dr. Adnan Bey

    Hilmi Bey Ardahan Mebusu Oldu; (1926 yılında İzmir Suikastı davasında asıldı. Filibeli.) Sf. 368 

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 11 (23.06.1921 / 3.08.1921) (TBMM Matbaası 1958 yılı 2. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 57, Celse: 1, – Sf. 368) kitabından birebir alınmıştır.

  • İSTİKLAL MAHKEMELERİNE ÜYE SEÇİMİ

    30 Temmuz 1921 (1337) tarihinde 57. İçtima 2. Celse Hafidir. , Reis Mustafa Kemal Paşa Hazretleri

    Hâriciye Nazırı Yusuf Kemal Bey Fransa ile Yapılan Anlaşmanın Metnini Okuyor ama zabıtlarda yok. Sf;130 (TBMM Gizli Celse Zabıtları II- Sayfa; 120-130 kadar alındı.)

    3. Celse: Reis Mustafa Kemal Paşa Hazretleri

    İstiklal Mahkemelerine Aza Seçimi:

    Canik Mebusu Emin Bey (önceden de seçilmişti istifa etmişti), Burdur Mebusu Veli Bey, İzmir Mebusu Mahmut Esat Bey, Denizli Mebusu Yusuf Bey, Bursa Mebusu Necati Bey, Saruhan Mustafa Necati Bey, Canik Mebusu Hamdi Bey, Kangırı Mebusu Neşet Bey, Sinop Mebusu Şevket Bey, Urfa Mebusu Ali Saip Bey, Karesi Mebusu Hacim Muhittin Bey, Bursa Mebusu Muhittin Baha Bey.)

    3. Celse: Reis Mustafa Kemal Paşa Hazretleri

    Fevzi Paşa’dan Kısa Bir İzahat

    Heyeti Vekile Reisi Ve Müdafai Milliye Vekili Fevzi Paşa; “-.. Ve ordumuz düşmanın arzu ettiği yerde değil, bizim arzu etiğimiz yerde düşmanı kat’i muharebeye çekecek ve orada darbei katiyeyi vuracaktır.” (İnşallah sadaları, alkışlar, yaşasınlar sesleri)

    (Kısa bir açıklama idi. Celseler kısa sürüyor artık.) 

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 11 (23.06.1921 / 3.08.1921) (TBMM Matbaası 1958 yılı 2. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 57, Celse: 1, – Sf. 365 ile 368 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • EMİN BEY, İSTİKLAL MAHKEMESİ ÜYELİĞİNDEN İSTİFA ETTİ: “LEKELENMEK İSTEMİYORUM”

    28 Temmuz 1921 (1337) tarihinde 56. İçtima 1. Celse, Reisi Sâni Dr. Adnan Bey

    İstiklâl Mahkemeleri Azası Seçimi;

    (Canik Mebusu Emin Bey en fazla oyu aldı ama istifa etti. Meclis ısrar edince sebebini açıklıyor; Memurların suiistimaline vakıf olup bir şey yapamıyoruz, ayrıca lekelenmek istemiyorum diyor. Çok fazla ısrara dayanamayarak istifasını geri alıyor.) Sf. 364

    Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 11 (23.06.1921 / 3.08.1921) (TBMM Matbaası 1958 yılı 2. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 56, Celse: 1, – Sf. 364) kitabından birebir alınmıştır.

  • KEMAL PAŞA: “DÜŞMAN ESKİŞEHİR YAKINLARINDA DURMUŞTUR”

    28 Temmuz 1921 (1337) tarihinde 57. İçtima 1. Celse, Reisi Sâni Dr. Adnan Bey

    Mustafa Kemal Paşa Cepheden Bir Telgraf Gönderiyor:

    (Düşman Eskişehir yakınlarında durmuştur diyor.  26.7.1337 TBMM Reisi Mustafa Kemal imzalı telgrafta.)

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 11 (23.06.1921 / 3.08.1921) (TBMM Matbaası 1958 yılı 2. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 57, Celse: 1, – Sf.  ile  arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • ORDUYA MORAL VERMEK İÇİN CEPHEYE MEBUSLAR GİDİYOR

    24 Temmuz 1921 (1337) tarihinde 55. İçtima 1. Celse, İkinci Reis Vekili Faik Beyefendi

    Orduya Şükran ve Selam Götürecek Bir Mebus Heyeti Seçiliyor.

    İstiklal Mahkemeleri Azalıkları İntihabı Tartışmalarla Sonraya Kaldı.

    Prens Sabahattin’in Tebrik Telgrafı Okundu:

    (Savunmanızı ve direnişinizi kutlar başarılar dilerim diyor. Tunalı Hilmi tebrike şayandır diyor, Mecliste gürültüler çıkıyor, Karesi Mebusu Vehbi Bey de teşekkürle mukabele edelim diyor) Sf. 358

    2. Celse: İkinci Reis vekili Dr. Adnan Beyefendi

    Orduya Şükran ve Selam Götürecek Bir Mebus Heyet Seçildi:

    Mersin Mebusu Selahattin Bey 139 oy, Karesi Mebusu Vehbi Bey 131, Dr. Rıza Nur Bey, Erzurum Mebusu Nusret Efendi, Karesi Mebusu Abdulgaffur Efendi, Edirne Mebusu Şeref Bey, Erzurum Mustafa Durak Bey, Eskişehir Abdullah Azmi Efendi, İzmir Mahmut Esat Bey, Konya Vehbi Efendi, Ankara Hacı Müfit Efendi, Trabzon Hüsrev Bey, Karahisarı sahip Ömer Lütfi Bey, İzmit Sırrı Bey, Dersim Mustafa Ağa.

    Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 11 (23.06.1921 / 3.08.1921) (TBMM Matbaası 1958 yılı 2. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 55, Celse: 1, – Sf. 358) kitabından birebir alınmıştır.

     

  • ESKİŞEHİR BOZGUNU, “BAŞKENTİN KAYSERİYE ALINMASINI HÜKÜMET KARARLAŞTIRDI”

    23 Temmuz 1921 (1337) tarihinde 54. İçtima Hafidir. 1. Celse Hafidir. , Reisi Sâni Dr. Adnan Bey

    (Aşağıdaki notlar, TBMM Gizli Celse Zabıtları II- Sf. 102-116 kadar olan sayfalardan alındı. Gizli celse tutanaklarını derleyen Mustafa Nuri Ünver’ in notu; “-1., 2. ve 3. celselerden oluşan, 23 Temmuz 1921 tarihli bu toplantının tutanakları o tarihteki tutanak memurları tarafından da belirtildiği üzere, maalesef tam toplanamamış ve kalanlar da bu zamana intikal etmemiş (naklolmamış, ulaşmamış)  bulunduğundan, tutanaklar, kısım kısım ve her kısmın baş tarafları çizgilerle ayrılmak suretiyle hepsi bir araya konmuş ve celselerini ayırmak mümkün olamamıştır. “diyor. Çok acı ve düşündürücü bir durum! Bu oturumun bütün celseleri neredeyse yarı yarıya eksiktir.)

    (Fevzi Paşa Bakanlar Kurulu Başkanı Meclis’e bilgi veriyor; Yunan; Bursa, Eskişehir ve Afyon hattından ilerliyor. Konya tarafına taktik bir saldırı yapıyor, İnönü’de galibiyeti var burada muharebeyi düşman kazandı diyor ve devam ediyor; Eskişehir’de de büyük bir meydan muharebesi hezimeti var. Ordumuz yorgun olduğundan Yunan ordusu, ordumuzu çevirmek ve cephanesine el koymak üzere iken şarka çekildik diyor. Savaş devam ediyor, Afyon hattında da direnmeler var. Geriden gelen kuvvetlerle, dinlenen ordumuzla düşmanı bir meydan muharebesinde yeneceğimizi ümit ediyoruz, diyor.) 

    Fevzi Paşa (Heyeti Vekile Reisi): “-.. biz Ankara’da bulundukça, ordu daima Ankara’yı göz önüne almak zorundadır. Ordu Ankara’yı göz önüne aldıkça, düşman da manevrasını ona göre yapacaktır. .. Herhalde hükümet merkezinin değiştirilmesi zorundayız. Bunun için Bakanlar Kurulu yaptığı görüşmede Kayseri’yi uygun görmüştür. .  Cephane ve esliha (silahlar) zayiatımız az bir şeydir. .. İnsan zayiatımız 5-6 binden aşağı olmayacağına kaniim. Düşmanın can kaybı 10 bin vardır.” 

    Mustafa Durak Bey (Erzurum); “-…diyorum ki ordu kendisine serbest bir program çizsin, biz müdahale etmeyelim. Ordu şehir bekçisi değil, ordu istiklâl (bağımsızlık) bekçisidir. Nerede canı isterse orada harbini yapar.” 

    Hakkı Hami Bey (Sinop): “-Hâlâ Hükümet, memurlarımızı emekliye ayırarak onların yerine kendi yârân ve ahbaplarını kayırmakla meşguldür.

    (Mustafa Kemal Paşa da konuşuyor ve tutanaklarda bazı sahifeler eksik diyor.) Sf. 114 (Yukarıdaki notlar TBMM Gizli Celse Zabıtları II- Sayfa; 102-116 arası alındı) 

    4. Celse Aleni; İkinci Reis Dr. Adnan Beyefendi

    Fevzi Paşa’nın Yunan Yenilgisi İle İlgili Beyanatı.

    (Düşmanın şiddeti azalmıştır, henüz Eskişehir elimizde diyor. Bir takım ifsadatlara (fesatlıklara), karşı Kastamonu ve Konya’ya bir İstiklâl mahkemesi gönderilmesini istiyor. Samsun, Konya ve Kastamonu’ya İstiklâl Mahkemesi gönderilmesine karar verildi.)

    Nadir Bey (Isparta); “-Orada artık koyun sürüleri kalmadı!”

    (Çok ilginç bir espri: Denizli Mebusu Yusuf Bey, Denizli, Aydın, Muğla, Antalya, Isparta ve Burdur’a da bir İstiklâl Mahkemesi gitsin diye takrir veriyor. Ve Isparta Mebusu Nadir Bey espriyi patlatıyor. Daha önce Burdur’dan 7.200 koyunun İstiklâl Mahkemesi tarafından alındığı görüşülmüştü.)

    (Hakkı Hami Bey, yeniden görevlendirilen İstiklâl Mahkemelerinde eski üyelerin görev yapmasını istiyor. Hukuken doğrusu budur diyor ama kızıyorlar ve daha şahin adamları seçip gönderelim diyorlar. istiklâl Mahkemelerine üye seçimi sonraki celselere kalıyor.)

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 11 (23.06.1921 / 3.08.1921) (TBMM Matbaası 1958 yılı 2. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 54, Celse: (1, 2, 3 Celseler Hafidir: TBMM Gizli Celse Zabıtları II Sf. 102 ile 112 arası alıntıdır) – 4. Celse Aleni, Sf. 340 ile 352 arası) kitaplarından birebir ve notlar hâlinde alınmıştır.

  • TÜRKİYE – RUSYA ANLAŞMASINI MECLİS ONAYLADI

    21 Temmuz 1921 (1337) tarihinde 53. İçtima 1. Celse, Reisi Sâni Dr. Adnan Bey

    Türkiye Sovyet Rusya Muahedenamesi (anlaşması):

    Moskova Antlaşması. 16 Mart 1337 (1921) Türkiye adına imzalayanlar; İktisat Vekili Yusuf Kemal, Murahhas Dr. Rıza Nur, Sefiri Kebir (büyükelçi) Ali Fuat Paşa.  Rusya Adına imza edenler; Hâriciye Komiseri George Çiçerin, İcra Merkezi Üyesi Celal Korkmazof. 

    Madde 1- ..Rusya TBMM Hükümeti tarafından kabul edilmeyen hiçbir uluslararası sözleşmeyi tanımayacak.. .. İşbu muahedede mezkur (zikredilen, belirtilen) Türkiye tabiriyle .. 28. Kânunusani 1920 tarihinde. Meclisi Mebusan tarafından tamim edilen (yayımlanan) Misakı Millinin ihtiva ettiği arazi kastedilmiştir. (Ve hudutlardan bahsediyor.) 

    Madde 2 – (Batum Limanından ticaret için Türkiye’ye gümrük kolaylıkları tanınıyor.) .. Batum Liman ve şehri üzerindeki hakkı metbuiyetini (kendi haklarını) Gürcistan’a terk’e rıza gösterir. Sf. 323   

    Madde 3- (Nahcivan başka bir devlete terk etmemesi koşulu ile Azerbaycan’a bırakılıyor.) 

    Madde 4- (Taraflar Şark Milletlerinin, istedikleri bir hükümet biçimi ile idare olunmalarına salâhiyettar (yetkili) olduklarını kabul eder.)

    Madde 5- (Türkiye ve İstanbul’a hiçbir zarar vermeyecek bir biçimde Boğazlar sorunu, Karadeniz’e sahil ülkelerinin katılacağı bir konferansla kararlaştırılacak.) Sf; 323

    Madde 6- (İki ülke arasındaki daha önceki antlaşmalar hükümsüzdür.) 

    Madde 7- (Kapitülasyonları Rusya da tanımıyor.) 

    Madde 8- (Taraflar, karşı ülkenin içişlerine müdahale etmek isteyen gurupları bünyelerinde barındırmayacaklar.)  Sf;324 

    .. Madde 11- (Taraflar ülkelerinde bulunan tebaaları(vatandaşları) hakkında en çok naili müsaade (izine nail olan) millet muamelesine tabi olurlar. Rusya’daki Müslüman devletlerin halkı hariç.)

    (Dr. Rıza Nur Bu muahedename daha önce de okunmuştu son tercümede hatalar var diyor. Hâriciye Vekili Yusuf Kemal Bey; Orijinali Fransızcadır, sorun çıkarsa aslına bakarız diyor. Ve 11 Maddeye açıklama getiriyor; Meselâ Türkiye’deki Rus tebaası en ziyade mazharı müsaade olan tebaa olacaktır. Türkiye başka bir ülke ile muahede yapmaya o ülke tebaasının tanıdığı müsaadeden fazlasını Rus tebaasına sağlayacaktır. Biz de Rusya’dan bunu isteyeceğiz. Ama meselâ Azerbaycan halkı için istemeyeceğiz. Diyor.) 

    Salih Efendi (Erzurum); “-.. Şimdi esasen BMM Hükümetinin mesleki (ideolojisi, sistemi) nedir? Demokrasi midir yahut kapitalizm midir, otokrasi midir? ..  Bunu bir kere anlamak lâzımdır.” 

    (Yusuf Kemal Bey, bizim Rusya ile emperyalizme karşı birlikteliğimiz birlikte noktai nazarımız (bakış açımız) vardır diyor.  Beş Batum Mebusu bu anlaşmayı protesto eden bir takrir veriyorlar ama reddediliyor. Ve muahede (anlaşma) kabul ediliyor.) Sf.333

    2. Celse: İkinci Reis Dr. Adnan Beyefendi

    Rusya İle Esir Mübadelesi (değişimi) Hakkındaki Kanun Görüşüldü: Kabul edildi.

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 11 (23.06.1921 / 3.08.1921) (TBMM Matbaası 1958 yılı 2. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 53, Celse: 1, – Sf. 325 ile 333 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • BEDELİ NAKDİ (BEDELLİ ASKERLİK) KABUL EDİLDİ

    21 Temmuz 1921 (1337) tarihinde 53. İçtima 1. Celse, Reisi Sâni Dr. Adnan Bey

    Bedeli Nakdi Kabul Edildi. Sf. 317

    Türkiye Afganistan Muahedenamesi (Anlaşması) Kabul Edildi.

    (1 Mart 1337, 21 Cemaziyellevvel 1337’de imzalanan bir anlaşma. Türk tarafından Rıza Nur ve Yusuf Kemal imzaladı. Yusuf Kemal Bey; Bu anlaşmayı Rıza Nur hazırladı, bir kelimesi bile değiştirilmeden taraflarca imzalandı, Afganlılar bu anlaşmayı dualar ve gözyaşları ile okudular diyor.) Sf. 321

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 11 (23.06.1921 / 3.08.1921) (TBMM Matbaası 1958 yılı 2. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 53, Celse: 1, – Sf. 321) kitabından birebir alınmıştır.

  • BÜYÜK BOZGUNLAR YAŞIYORUZ

    18 Temmuz 1921 (1337) tarihinde 52. İçtima 1. Celse, İkinci Reis Vekili Faik Beyefendi

    Çoğunluk sağlanamadı.

    Moraller bozuk.

    Büyük askeri bozgunlar yaşanıyor.   

    Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 11 (23.06.1921 / 3.08.1921) (TBMM Matbaası 1958 yılı 2. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 52, Celse: 1, – Sf. 310) kitabından birebir alınmıştır.

  • BEDELİ NAKDİ REDDEDİLMİŞTİ YENİ İSMİ ASKERLİKTEN MUAFİYET VERGİSİ OLDU

    16 Temmuz 1921 (1337) tarihinde 51. İçtima 1. Celse, Reisi Sâni Dr. Adnan Bey

    Kütahya Mebusu Cemil Bey’in Teklif Ettiği Bedeli Nakdi Diğer, Yani Muafiyeti Askeriye Vergisi Kanunu Görüşülüyor.  

    (Kavanini Maliye (mali kanunlar) Encümeni Reisi Hüseyin Avni Bey, kanun hakkında bilgi veriyor.) Sf. 298 

    Encümen Reisi Hüseyin Avni Bey (Erzurum): “-Muafiyeti Askeriye Vergisi Hakkında Kanun;

    Madde 1- Hemtevellütlüleri (çağdaşları, tertipleri, aynı tevellütte olanları) hizmeti askeriyeye alınan anasırı gayri Müslime’den (Müslüman olmayan unsurlardan) bedeli nakdi itasına (alınmasına) talip olanlara, amali milliyenin husulüne (Milli amaca ulaşılıncaya) kadar mücerret (somut) bir müsadei mahsusa (özel izin) olmak üzere bervechiâtide (aşağıda) recat ve şeraitle (şartlarla) bedeli nakdi kabul olunmuştur. Bedeli nakdi itasına talip (bedelli askerlik parası vermeye talip) olanların Hükümetçe aşar ve ağnam (küçükbaş hayvan vergisi) ve emlak ve arazi ve temettü (kâr) ve ticaret kuyudu veya emsali ahval ile mütahakkık istitaati (tahakkuk etmiş …) maliyesine göre üç dereceden ibarettir. Senevî birinci derece bin, ikinci derece altı yüz. Üçüncü derece üç yüz liradır. Derecatı mezküre (söz konusu dereceler)  her şahıs için mahalli mecâlisi idaresi (mahalli idari meclisleri) ve ticaret ve ziraat odaları ve ticaret odası olmayan yerlerde Belediye Meclisi taraflarından tayin ve mal sandıklarınca istifa olunur (kesilir).

    Madde 2- Maliye Vekâleti bedelâtı mezkûreyi (söz konusu bedeli) her sene hizmeti muvazzafaya (silahaltına) alınan sınıf için iki, diğerleri için dört taksitle olmak üzere tayin edeceği tertip dairesinde istifaya (almaya) mecburdur. 

    Madde 3- Bedel ödeyecek olanların firarı halinde Tahsili emval kanununa göre kendisinin veya kefilinin malından tahsil edilir. Bu kanun 1337’den itibaren muteberdir (geçerlidir).” Sf. 305

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 11 (23.06.1921 / 3.08.1921) (TBMM Matbaası 1958 yılı 2. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 51, Celse: 1, – Sf. 280 ile 305 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • YUNAN’IN İŞGALİ SÜRÜYOR

    16 Temmuz 1921 (1337) tarihinde 51. İçtima 1. Celse, Reisi Sâni Dr. Adnan Bey

    Meclisteki Asker Kökenli Mebusların Cepheye Gitmeleri Hakkında Bir Takrir Kabul Edildi.

    Nüfus Vukuatına İki Ay Süresince Af Getiren Kanun Teklifi Kabul Edildi. Sf. 280

    Gemi ve Yolcularından Alınacak Vergiler Hakkında Kanun Teklifi:

    (Yabancı limanlardan gelen yolcu ve yük için vergi tarh ediliyor.)

    Kabul edildi. Sf. 280

    Bedeli Nakdi (Bedelli Askerlik) Kanununun Görüşülmesi Ertelendi. Sf. 287 

    2. Celse: İkinci Reis Dr. Adnan Beyefendi

    Garp Cephesinde Aşarın Acilen Toplanması Hakkında Kanun Teklifi Görüşülüyor:

    (Düşman işgal etmeden üç kişilik bir komisyonla hemen vatandaşın 1337 (1921)  vergisini alalım diyorlar. Erzurum Mebusu Salih Efendi bu iş zaten yapılıyor, bu bir emri vakidir, oldu bittidir diyor. Kanunun oylanması sonraya kalıyor.)

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 11 (23.06.1921 / 3.08.1921) (TBMM Matbaası 1958 yılı 2. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 51, Celse: 1, – Sf. 280 ile 305 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • YUNAN İŞGALİ VE ZULMÜ BÜYÜYOR

    14 Temmuz 1921 (1337) tarihinde 50. İçtima 1. Celse, Reisi Sâni Dr. Adnan Bey

    İşgal Edilen Yerler Hakkında Bir Hükûmet Teklifi;

    (Yunanın işgal ettiği yerlerde aşar vergisi ürün harmanda iken Ordu Kumandanları tarafından işgal olunmadan alınsın.)

    Yahya Galip Bey (Kırşehir); “- ..Askerin karıştığı işte  cebir (zor kullanımı) çıkar.”

    Teklif encümene gitti.  Sf. 258

    2. Celse: İkinci Reis Dr. Adnan Beyefendi.

    Hâkimi Münferit Kanununda Değişiklik Yapan Kanun Kabul Edildi.

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 11 (23.06.1921 / 3.08.1921) (TBMM Matbaası 1958 yılı 2. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 50, Celse: 1, – Sf. 245 ile 258 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • YUNAN SALDIRISI BAŞLADI FEVZİ PAŞA SÜKÛNET TAVSİYE ETTİ

    11 Temmuz 1921 (1337) tarihinde 49. İçtima 1. Celse, Reisi Sâni Dr. Adnan Bey

    Büyük Yunan Saldırısı Başlamış, Mecliste Dualar Okundu.        

    Mahkeme Usul Kanunu Görüşmelerine Devam Edildi. 

    2.Celse: İkinci Reis Dr. Adnan Beyefendi

    Büyük Yunan Saldırısı Başlamış;

    Heyeti Vekile Reisi (Başbakan) Fevzi Paşa (Kozan):   “-…itilaf devletlerinin (İngiltere, Fransa, İtalya, Rusya) tavassut (aracılık) teklifi Yunanlılar tarafından reddedildikten sonra, kati olarak taarruz etmeleri gerekir idi. On beş gündür de buna intizar olunuyordu (bekleniyordu) . .. 7 Temmuzda Kral hanedanı ile birlikte İzmir’den Uşak’a hareket ediyor. 8 Temmuzda Bursa’da taarruz başlıyor ve yayılıyor. … Heyeti Aliye’nizden istirham ederim; düşmanlarımızın derekesine (seviyesine) inmeyelim.” (Bravo sadaları) (Şiddetli Alkışlar) Sf. 238  

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 11 (23.06.1921 / 3.08.1921) (TBMM Matbaası 1958 yılı 2. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 49, Celse: 1, – Sf. 225 ile 238 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • YUNAN, BURSA’DA DA VAHŞET YAPMIŞ

    9 Temmuz 1921 (1337) tarihinde 48. İçtima 1. Celse, İkinci Reis Vekili Faik Beyefendi

    Yunan Mezalimi Konuşuluyor, Bir Mebus Salondan Atılıyor.

    (Bursa Mebusu Muhittin Baha Bey Bursa’da yapılan Yunan mezalimini ağlamaklı ifadelerle anlatıyor. Bu sırada Çorum Mebusu Dursun Bey: Bu anlatılanlardan maksat ne? Deyince kıyamet koptu.)

    Bir Mebus Bey; “-Bursa için ağlamayanın burada yeri yoktur. (çık dışarı sadaları)

    Neşet Bey (İstanbul): “-Hissiyatı milliyesi (milli duyguları) olmayanın burada yeri yoktur. Hep beraber ağlayacağız.”  Sf.188

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 11 (23.06.1921 / 3.08.1921) (TBMM Matbaası 1958 yılı 2. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 48, Celse: 1, – Sf. 188 ile 216 arası) kitabından birebir alınmıştır.