Önce, 15 Nisan 1915’te Van bölgesinde ayaklanma çıkarıp şehri ele geçirdiler. Van’ın Ermenilerin eline geçmesinden sonra, isyan dalgası Bitlis, Muş, Erzurum, Beyazıt, Zeytun ve Sivas bölgelerine yayılmaya başladı.
Ermeni milisler, Kafkas cephesinde Ruslarla savaşan Osmanlı ordusunu arkadan (cephe gerisinden) vuruyordu. Bunun üzerine 24 Nisan’da İstanbul hükümeti tehcir kararı aldı.
Yıllardır tartışılan bu karar neyi kapsıyordu?
Başta Kafkas cephe arkası olmak üzere, isyancı Ermeniler başka bölgelere gönderilecekti. Ermenilerden boşalan yerlere muhacirler yerleştirilecekti. Tehcir edilen Ermenilere mal ve mülklerinin bedeli ödenecek, yeni yerleşim bölgelerinde benzer yaşam kurmaları sağlanacak, maddi durumu iyi olmayanlara iskân imkânı sağlanacaktı. Taşınmaz malların bedelleri Evkaf Nezareti tarafından ödenecekti.
Ermeniler, haberleşmelerini Türkçe yapacaklardı. Yeni okullar açamayacaklardı. Çocukları devletin resmi okullarında eğitim görecekti. Vilayetlerde çıkarılan Ermeni gazeteleri kapatılacak, mahalli Ermeni komite merkezleri dağıtılacaktı. Hareket alanındaki zararlı kişiler başka bölgelere gönderilecekti. On altı-elli beş yaş arasındaki Ermeniler, ülke dışından içeriye giremeyecek, ülke içinden ise dışarıya çıkamayacaklardı.
Kâğıt üzerindeki yasanın, uygulaması ne yazık ki büyük acılara yol açtı. Tehcir yolculuğu sırasında korumasız kafilelere saldırılar oldu. Yağmacılık ve intikam hırsıyla binlerce Ermeni öldürüldü.
Alıntı; Efendi (Beyaz Türklerin Büyük Sırrı) – Soner Yalçın, (Doğan Kitap, 88. Baskı 2014 – Sf. 256) kitabından birebir alınmıştır.
Bilgi Bakkalı 
Yorum bırakın