Bilgi Bakkalı

M.Ö. XII asır: Beni İsrail, göçebe kabileler halinde Kenan memleketini Arzı-Kenan’ı zapta giriştiler ve bu suretle tarihe girdiler. Meselâ Kudüs Jerusalem ancak Davud tarafından zapt edilmiştir.

Dinî rabıtaları çok kuvvetlidir. Çünkü tek bir millî tanrıları yani Jahveh ve tek bir ibadet merkezleri Beytûllahm Bethel vardır ki sonradan bu Silo olmuştur

İ.Ö. 1100 tarihine doğru: Kadın peygamber Deborah ve onun kaymakamı Barak, Maggeddo’nün yanında bir Kenan anlaşması kurdular.

İ.Ö. 1150 tarihe doğru: Filistinliler Beni İsrail’le çarpıştılar ve onları vassal (köle) haline getirdiler.

İ.Ö. 1030-1020: Yahudilerin ilk kralı olan Saül Filistinlilere isyan etti mağlup edildi ve öldürüldü.

İ.Ö. 1000 tarihine doğru: Yahudilerin ikinci kralı olan Davud isyan etti Filistin hükümdarı Calût’la harp ve onu mağlûp etti, kavmini Filistin esaretinden kurtardı. Kudüs’ü hileyle ele geçirdi. Komşularını İtaat altına aldı ve mahvetti. Sur (Tyr) kralı birinci Hiram’la İttifak etti.

İ.Ö. 970 tarihine doğru: Davud’un oğlu ve halefi Süleyman, henüz daha hür olan Kenanîleri esir etti ve bu hususta Mısırlıların yardımını gördü. Ve Kudüs’te Finikeli mimarlar tarafından millî bir mabet kurdurdu.

İ.Ö. 930 a doğru: Filistin istilâsı ve Kudüs mâbedinin Firavun birinci Sheshonq tarafından yağma edilmesi (XXIl’inci sülâle).

İ.Ö. 890 a doğru: İç savaşlar başladı. İsrail kralı Omrl, yeni bir başkent kurdu ki bu da Samriyedir ve Sur (Tyr) kralı Ethbaal ile siyasî, dinî ve ailevî bir ittifak akdetti, bu suretle Şamlılara karşı kendini korudu. Bu ittifak peygamber Elie (İlyas) ın şiddetli itirazlarına uğradı.

İ.Ö. 850: İsrail ve Yahuda kralları, kendilerine mağlûp eden Mösa’nın merkezleri Beytûllahm Bethel vardır ki sonradan bu Silo olmuştur.

İ.Ö. 845-840: Elisee ve Jehu ile İsrail’de tezat hâkim bir hale geldi: Bunlar kıtalleriyle meşhurdur

İ.Ö. 790’a doğru: Yahuda kralı, Kudüs’ü zapt ve tahrip eden İsrail kralına meydan okudu.

İ.Ö. 740’a doğru: Asurîlerin bütün civar kavimlere üstünlüğü. Akdeniz havzasında da kabul edildi. Beni İsrail ve Yahuda devletleri Teglatphalazar’a vergi verdiler.

İ.Ö. 721: Samiriye Sargon tarafından zapt edildi. Halkın büyük bir kısmı yerlerinden çıkarıldı ve sürüldü, İsrail krallığına son verildi.

İ.Ö. 598: Peygamber Ezekhiel de beraber olmak üzere Babil’e ilk göç.

İ.Ö. 586: Nâbahtınasar Nabukhodonassor Kudüs’ü aldı ve mâbedi yaktı.

İ.Ö. 536: Keyhüsrev Babil’i zapt etti, Yahudilerin Kudüs’e dönmelerine ve orada mâbedi tekrar kurmalarına müsaade etti.

İ.Ö. 457-456: Kudüs Yahudi cemaatinde reform yapmak ve mâbedi yeniden kurmak gayesiyle Esdras mücadele etti. Onları Samirilerin yabancıların tesirinden kurtarmağa çalıştı. Yahudi olmayan zevceler sürüldü. Bunun neticesi: Samirî rafiziliği, Schisme doğdu.

İ.Ö. 445-444: Nöhömle’nln peygamberliği. Nehemie ve Esdras tarafından Thora (Tevrat)’ın kat’î ve muhteşem yazılışı ve tebliği. İbadet ve âyin İçin şahsî bir verginin kurulması.

İ.Ö. 332: Iran hâkimiyetinin son bulması. Yahudiler Sur ve Gazze’yi zapt eden İskender’e tâbi oldular.

İ.Ö. 323-203: Lagide’ler ve Seleucide’ler Yahudilerin memleketi üzerinde mücadele ve münazaaya girdiler. Fakat bunların Muhtariyetlerini bir dereceye kadar tasdik ettiler. Yunan medeniyetinin Yahudiler üzerinde tesiri. Diasporanın başlangıcı: İskenderiye’de bir Yahudi sömürgesi meydana geldi. Orada Yunanca konuşmağa boşladılar. «Arzı Kenan» da kalan Yahudiler İbraniceyi terk ederek onun yerine Aramice konuştular.

İ.Ö. 176-165: Dördüncü Antiochus, Epiphone’un zulümleri ve Mocchabö’nln Judas isyanı.

İ.Ö. 165: Kudüs mâbedinin muhteşem tasfiyesi.

İ.Ö. 139: Simon para bastırdı (bu bastırılan ilk Yahudi parasıdır).

İ.Ö. 133: VII’nci Antiochus Sidete Kudüs’ü aldı.

İ.Ö. 105: Yahudi krallığına Süleyman’ın zamanındaki hudutlarını vermeğe muvaffak olan Jean Hyrcan öldü.

İ.Ö. 59: Çiçeron Roma’da vatandaş olan Yahudilerin siyasî nüfuzlarından şikâyet ediyordu.

İ.Ö. 37: Roma’ya dayanarak Judee hükümdarı olan büyük Herode Kudüs’ü ele geçirdi.

Alıntı; Yahudilik ve Dönmeler – Yesevizâde Alparslan Yasa, (Özyılmaz Matbaası – Sf. 107 ile 122 arası) kitabından birebir alınmıştır.