Bilgi Bakkalı

(Moltke’nin Mektubundan; 20 Ekim 1836, Büyükdere, İstanbul)

Bizim taraflardaki şarap eksperleri nasıl tadarak şarabın bağını ve yılını keşfederlerse, bir Türk de bir içim suyu tadınca şu ya da bu, çok beğenilen pınardan geldiğini, Çamlıca’dan mı, Asya tarafındaki Bulgurlu’dan mı, Büyükdere yakınındaki Kestane suyundan mı, yoksa Beykoz’daki Sultan suyundan mı alındığını söyler. Bizim en başta saydığımla şart yani suyun duru ve şeffaf olması Türkler için hiç de önemli değildir. Fırat’ın meşhur suyu, mübarek Nil’in suyu kadar bulanıktır, hâlbuki Peygamber bunların, —Mekke’de susuz kalan oğluna içirmesi için Hacer’in ayakları altından kaynamış olan mukaddes Zemzem kuyusundan sonra— dünyanın en iyi suları olduğunu söylemiştir. Fakat Türklerin en kötü, hatta sağlığa zararlı ve hemen hemen içilmez saydıkları su, kuyu sularıdır. Sf. 70

Fakat Haliç’in kuzey tarafındaki semtler öylesine genişlemiştir ki bu çok önemli tesisatın verdiği su artık ihtiyaca kâfi gelmemektedir. Bu yıl olan (1836) büyük kuraklık su kıtlığını büsbütün acıklı bir hale koydu ve padişah da buna karşı alınacak tedbirleri tavsiye etmemi ve gerekiyorsa yeni bir bent için yer aramamı bana seraskerin aracılığı ile emretti. Böyle bir yer bulundu; fakat esasen var olan kıymetli bentlerin, verimini artırmak bana yenisini yaptırmaktan daha makul geldi. Sf. 75

Önce İstanbul’da mevcut sarnıçların asıl yapılış maksatlarına tahsis edilmesini, ikinci olarak bütün suyollarının tamir edilmesini, nihayet bentlerin arkasındaki göllerin kazılarak daha derinleştirilmesi ve genişletilmesini tavsiye ettim. Böylelikle duvarları takviyeye hiç lüzum kalmaksızın, çıkarılacak her 1.000 kulaç küp toprağa karşı 1.000 kulaç küp su kazanılacaktı. Fakat böyle gösterişsiz bir şey Türklerin zevkine uygun değildir. Onların padişaha bir şeyler göstermeleri lâzımdır; açılış töreni için bir köşk yaptırılması ve bir şenlik gerektirir. Çok muhtemeldir ki yeni bir bent yaptırmayı tercih edecekler, bu da yarım milyon talere mal olacak. Sf. 75

Alıntı; Türkiye Mektupları – Feldmareşal Helmuth Von Moltke, Çeviri; Hayrullah Örs (Remzi Kitabevi, 1969 – Sf. 70 ile 75 arası) kitabından birebir alınmıştır.