Patrikhane’nin devlet aleyhindeki çalışmalarının Dâhiliye Nazırlığına rapor edildiği 1881 ve 1882 yıllarına ait şifreli yazıla Sivas Valisi Hakkı Paşa aşağıdaki hususlara dikkati çekmektedir;
1.Patrikhane, piskoposlara, ihtilal ve isyan hazırlıklarını gösteren genelgeler göndermeye başlamıştır.
2.Patrikhane, aklı başında, yaşlı, ihtilal ve isyanın Ermeni için çıkar yol olmadığını, Ermeni milletinin bundan zarar göreceğini kavrayan ve Patrikhane’nin emirlerine uymayan piskoposlar ile papazları işlerinden atarak (bunların bazılarını öldürtmüştür) yerlerine genç ve ihtilalci piskopos ve papazları tayin etmiştir.
3.Patrikhane, gönderdiği gizli genelgeler ile devletin işi olan nüfus sayımına girişerek, Avrupa devletlerine “Altı Vilayet” te çoğunlukta olduklarını gösterme yolunda çalışmalara başlamıştır.
4.Patrikhane, çeşitli adlar altında (Kıtlıktaki Ermenilere Yardımı Kudüs-ü Şerif Borçlarının Ödenmesi, vb.), Ermenilerden vergiler alarak, Avrupa basınında Ermeniler lehine ve Türkler aleyhine geniş ölçüde propagandaya girişmiştir. Bunun için adi cinayet olaylarını Ermenilerin katli gibi göstermeye çalışmış, gerçekle ilgisi olmayan cinayet haberleri çıkarmıştır. Kısaca, olayları tersyüz ederek yalan ve iftiraya dayalı bir kampanya başlatmıştır.
5.Patrikhane’nin Ermenilerden “yardım” adı altında topladığı yüz binlerce lirası (altını) bulunmaktadır. Bu paranın bir bölümüyle Rusya’dan Doğu Anadolu’nun her tarafına sızdırılan silahlı çeteler, yerli fedailer ile birlikte terör hareketlerini başlatmışlardır. Sf. 234
Nerses Varjabedyan’ın 1884’te ölümünden sonra 1885’te yerine Erzurum Piskoposu Harutyun Vehabedyan (1885-1888) Patrik seçilmiştir. Vehabedyan, Mıgırdiç Hırimyan ve Nerses Varjabedyan’ın takip ettikleri politikayı tasvip etmemiş ve Türkiye Ermenilerinin durumunun ıslahı için Avrupa’dan umut ve medet beklemenin faydasızlığına inanmıştı. Sf. 234, 235
Alıntı; İç İsyanlar ve Şeyh Said İsyanı – Mehmet Aydoğan, (Nokta Kitap, Ekim 2012, Sf. 234, 235) kitabından birebir alınmıştır.
Bilgi Bakkalı 
Yorum bırakın