Bilgi Bakkalı

Aristo; “İnsan doğuştan bilmek ister!” Demiş. Bilgi Bakkalı, ‘bilmek’ isteyenler için yapıldı. Paylaşmaya ve eleştiriye açık, küfür, hakaret ve nefret söylemine kapalıdır. Bu Bakkal’dan çıkarken; değişmiş olarak çıkarsanız ve bilgilerin kaynağı olan kitapları merak edip okursanız amacıma ulaşmış olacağım.

recent posts

about

  • ASKERLİK ŞUBELERİ AYNI ZAMANDA BİR İSTİHBARAT MERKEZİ

     12 Mart 1340 (1924) tarihinde İçtima: 10, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    1340 (1924) Yılı Dâhiliye Vekâleti Bütçesi;

    (Askerlik şubelerinin durumu tartışılıyor, çok adam çalışıyor, Nüfus Dairelerine bir şube verip Askerlik Şubelerini kapatalım diyorlar. Paşalar şiddetle karşı çıkıyorlar. Çünkü Askerlik Şubeleri aynı zamanda istihbarat da yapıyormuş.)

    Rüşdü (Rüştü) Paşa (Erzurum); “Ahzı asker (asker alma) şubeleri bilhassa hudutta bulunanlar harici istihbarat için çalışırlar,” Sf. 335

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 36 (1.03.1924 / 12.03.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 2, İçtima; 10, Celse: 1, – Sf. 345 ile 352 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • TEŞKİLÂTI ESÂSİYE (1924 ANAYASASI) 9/9; KABUL EDİLDİ

      20 Nisan 1340 (1924) tarihinde İçtima: 42, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    Teşkilâtı Esasiye Kanunu (1924 Anayasası) Görüşmeleri Yapıldı ve İttifaken (birlikte) Kabul Edildi. Sf. 924

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 38 (25.03.1924 / 19.04.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 2, İçtima; 42, Celse: 1, – Sf. 924) kitabından birebir alınmıştır.

  • TEŞKİLÂTI ESÂSİYE (1924 ANAYASASI) 8/9; BAŞKUMANDANLIK, MECLİS’İN TÜZEL KİŞİLİĞİNDE Mİ OLACAK

        7 Nisan 1340 (1924) tarihinde İçtima: 31, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    Teşkilâtı Esasiye Kanunu (1924 Anayasası): (Recep Peker’in teklifi ile Başkumandanlık ile ilgili bu madde biraz değişiyor;) 

    Madde 40; Başkumandanlık TBMM’nin şahsiyeti maneviyesinde mündemiç (manevi kişiliğinin, tüzel kişiliğinin içinde) olup Reisicumhur tarafından temsil olunur. Kuvayı harbiyenin (savaş kuvvetlerinin) emir ve kumandası hazarda (barışta) kanunu mahsusasına tevfikân (özel kanununa dayanarak) Erkânı Harbiyei Umumiye Riyasetine ve seferde (savaşta) İcra Vekilleri Heyetinin inhası (istemesi) ve Reisicumhur tarafından naspedilecek (seçilerek görevlendirilecek) zata (kişiye)  tevdi olunur (verilir).”

    156 kabul, 42 red. Kabul edildi.

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 38 (25.03.1924 / 19.04.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 2, İçtima; 31, Celse: 1, – Sf. ?) kitabından birebir alınmıştır.

  • TEŞLİLÂTI ESÂSİYE (1924 ANAYASASI) 7/9; AYICI ARİF REİSİCUMHUR’A BAŞKUMANDAN YETKİSİ VERİLMESİN DİYOR

     6 Nisan 1340 (1924) tarihinde İçtima: 30, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    Teşkilâtı Esasîye Görüşmeleri; Anayasadaki Başkumandanlık Maddesi Görüşülüyor.

    Madde 40; Berri (kara), bahri (deniz) ve havai bilcümle kuvvetlerin Başkumandanlığı, Reisicumhurda mevdudur (bırakılmıştır). 

    Arif Bey (Eskişehir); (1926’da İzmir Suikastı nedeni ile idam edilen ve Gazi’nin çok eski arkadaşı olan Ayıcı Arif, Gazi Paşa gibi bir başkumandan gelemeyebilir diyor ve;) “Vakti hazarda (barış zamanında) hiç bir yerde Başkumandanlık yoktur. .. biz de ise bilakis Erkânı Harbiyei Umumiye Riyasetine (Genelkurmay Başkanlığına) çok büyük bir mevki verilmiş…. (Cumhurbaşkanlığı makamını kast ederek) .. mesuliyeti (sorumluluğu)olmayan bir zata Başkumandanlık tevdi edilemez (bırakılamaz). (Doğru sesleri) .. Ef’al (fiillerinden, yaptıklarından) ve harekâtından mesul (sorumlu) olmayan kumandanlar, ufak bir ihtirası için, ufak bir şöhreti için, ufak bir nâm için binlerce evlâdı vatanı (vatanın çocuğunu) kırdırmaktan çekinmezler ve çekinmemişlerdir. .. Başkumandanlık Heyeti Celile’nizin (yüce heyetinizin, meclisimizin) şahsiyeti maneviyesinde kalmalıdır.” Sf.330 (Birçok mebus Arif Bey’e karşı çıktı. Çok kızdılar.) 

    Arif Bey (Eskişehir); “.. yarın Reisicumhur her hangi bir akrabasını Başkumandan tayin ederse kabul etmeyecek misiniz?”  (Hâşâ sesleri)

    Bu Maddenin Görüşülmesi Sonraya Kaldı. Sf. 364 

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 38 (25.03.1924 / 19.04.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 2, İçtima; 30, Celse: 1, – Sf. 330 ile 364 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • TEŞKİLÂTI ESÂSİYE (1924 ANAYASASI) 6/9; “KUVVETLER AYRILIĞINI VE BİRLİĞİNİ ÇORBA ETTİK”

     30 Mart 1340 (1924) tarihinde İçtima: 24, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    Teşkilâtı Esasiye Kanunu;

    Madde 31; Reisicumhur seçimi ile ilgili madde; “Türkiye Reisicumhuru, BMM Heyeti Umumiyesi (Meclis genel kurulu) tarafından bir intihap (seçim) dönemi için kendi azası meyanından (üyeleri arasından) intihap olunur (seçilir). Tekrar intihap olunmak caizdir (tekrar seçilmek uygundur).” Sf. 110 (Kaç kere tekrar seçilebileceği yazılmamış)

    Madde 35: Reisicumhur’un kanunları veto etme hakkı ile ilgili.

    Refik Bey (Konya); “Dünyada denenmiş yollar var, tevhidi kuvva (kuvvetlerin birliği), tağyiri kuvva (kuvvetler ayrılığı), biz bunları çorba ettik. Gelin kuvvetler ayrılığına dayanalım. … İade hakkı veriyorsunuz, kendi tarafından yapılan bir kanunu kendi azasından olan bir zat yine size iade ediyor. Bu ne oluyor? .. ya tefriki kuvvayı kabul edeceksiniz yahut hiç bir surette hiç bir hakkınızı kimseye vermeyeceksiniz. .. Döneceksiniz, ricat edeceksiniz, yol yakın iken dönünüz, inkılâba meydan vermeyiniz.”    Sf. 116, 117

    (Bu 35 madde yaklaşık bu günkü haline geldi, bir defa geri gönderiyor ikincisinde Meclis kanunu ilan ediyor. 1997) Sf. 120

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 38 (25.03.1924 / 19.04.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 2, İçtima; 24, Celse: 1, – Sf. 110 ile 120 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • TEŞKİLÂTI ESÂSİYE (1924 ANAYASASI) 5/9; “ALLAH REİSİCUMHUR OLSA… FESİH SALAHİYETİNİ VEREMEYİZ”

        23 Mart 1340 (1924) tarihinde İçtima: 19, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    Teşkilâtı Esasiye Kanunu; (1924 Anayasası): Kanunu Esasî Encümeni Reisi Yunus Nadi:

    Madde 23; (mebusluk ile memuriyet bir kişi üzerinde içtima edilemez kabul oldu.) 

    2. Celse Reis Ali Fethi Bey. 

    Teşkilâtı Esasiye Kanunu: 1924 Anayasası): 25. Madde tartışılıyor,

    Meclisin Cumhurbaşkanınca feshi ve seçimin yenilenmesi konusu;

     Madde 25; Meclis; kendiliğinden intihabatına (seçimlerine) ve tecdidine (yenilenmesine) karar verebileceği gibi Reisicumhur da Hükümetin mütalaasını (görüşünü) aldıktan sonra esbabı mucibesini (sebebini, gerekçesini) Meclis ve millete bildirmek şartıyla buna karar verebilir.

    Reşad (Reşat) Bey (Saruhan); “… ve Gazi Paşa Hazretleri katiyen emin ve müsterih (rahat) olsunlar ki millet yine kendi tedbir ve tavsiyeleri veçhile (önermeleri sebebiyle) hakimiyetlerinden bir zerresini, ismi ve makamı her ne olursa olsun ve kim olursa olsun hiç bir makama hiç bir ferde tevdi ve teslim etmeyecektir. (yaşa sesleri) (alkışlar) … Halk, halkçılık bekliyor, iş bekliyor, hakikat bekliyor. Ferdi (kişisel) saltanat, ferdi hâkimiyet mülahazalarında (kişisel egemenlik değerlendirmelerinde) bulunanlar emin olunuz millet nazarında müttehimdir (itham edilmiştir, suçlanmıştır). (Bu arada Heyeti Vekile Reisi yani Başbakan İsmet Paşa ile tartışıyorlar.) .. kanaati katiyem (kesin kanaatim) şudur ki; farzı muhal olarak Allah Reisicumhur olsa .. melaikei kiram heyeti vekile (hükümet) olsa fesih salahiyetini verecek yoktur. (alkışlar)  Sf. 997

    (Reis kifayeti müzakere (bu kadar tartışma yeter) dedi, tartışmalı bir oylama yapıldı ve bu 25 madde 127 ret 2 kabul ile reddedildi. Sonra nisabı müzakere yani görüşme yeter sayısı yeterli değil denildi ve bu oylama sonraya bırakıldı.) Sf.1010

    20. İçtimada Cumhurbaşkanı’na Meclis’i fesih etme yetkisi veren 25. Madde Reddedildi.

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 37 (16.03.1924 / 23.03.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 2, İçtima; 19, Celse: 1, – Sf. 943 ile 1000 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • TEŞKİLÂTI ESÂSİYE (1924 ANAYASASI) 4/9; YAHYA KEMAL KADINLARIN DA SEÇİLEBİLMELERİ İÇİN ÖNERGE VERDİ, REDDEDİLDİ

        16 Mart 1340 (1924) tarihinde İçtima: 13, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    Seçim Bölümü, Kadınların Oy Hakkı Konuşuluyor;

    “Madde 11; Otuz yaşını ikmal eden her erkek Türk intihâb edilme (seçilme) hakkına haizdir (sahiptir).” 

    (Kabul ediliyor. Urfa Mebusu Yahya Kemal Beyatlı kadınların da seçilebilmeleri için önerge veriyor, alkışlarla reddediliyor. Kütahya Mebusu Recep Peker ve Gümüşhane Mebusu Zeki Bey de kadınlar lehine konuşuyorlar, reddediliyor.)

    2. Celse: Reis Ali Fethi Bey

    Teşkilâtı Esasiye Kanunu (1924 Anayasası) Görüşülüyor.

    (13. Madde Mebusların dört yılda bir seçilmeleri ile ilgili, demokratlar biz iki yıllığına seçildik, dört yıl görev yapamayız diyorlar ve bir geçici madde öneriyorlar, reddediliyor ve Gümüşhane Vekili Zeki Bey bağırıyor; ” Ne oldu hâkimiyeti milliye yahu!”)  Sf. 549

    Dokunulmazlık Meclis Kürsüsündeki Konuşmalar İçin Geçerli Olacak.

    (17 Madde de masuniyet yani dokunulmazlık görüşülüyor, milleti tahrik eden bir konuşma olmasın diye “Meclis Haricinde” ifadesini kaldıralım diyorlar, birisi istiklâl mahkemelerinin zorbası Kılıç Ali başarılı oluyor. Ahmet Süreyya Bey karşı çıkanlardan biri dokunulmazlık Meclis dışında da geçerli olsun diyor;) 

    Ahmet Süreyya Bey (Karesi); “…Eğer bir Mebus, Meclis dâhilinde ve hâricinde arz ettiğim gibi rey (oy) ve mütalaasından (açıklamasından, görüşlerinden) dolayı mesul (sorumlu) addedilecek olursa bir ekalliyet fırkasının (azınlık partisinin) teessüsüne (kurulmasına) imkân yoktur. Ekalliyet Fırkası (azınlıkların partisi) her vakit ekalliyette (azınlıkta) kalacak bir zümreyi (kesimi) istediği girdaba, istediği cürme sevk ve isal edebilir (ulaştırabilir). (pek doğru sesleri) … Türkiye’de Mebusların da hürriyeti efkârı (fikir hürriyeti), emniyeti istikbâli (gelecek güvencesi), emniyeti efkârı (düşünce güvenliği) kalmayacaktır ve Meclisten de hiç bir fayda hâsıl olmayacaktır.”  Sf. 562

    (17 Maddedeki “hariç” kelimesi çıktı. Dokunulmazlık sadece Meclis kürsüsüne münhasır kaldı.)  

    Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 37 (16.03.1924 / 23.03.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 2, İçtima; 13, Celse: 1, – Sf. 549 ile 562 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • TEŞKİLÂTI ESÂSİYE (1924 ANAYASASI) 3/9; CUMHURBAŞKANI’NIN KAÇ KERE SEÇİLECEĞİ BELLİ DEĞİL

        16 Mart 1340 (1924) tarihinde İçtima: 13, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    Teşkilâtı Esasiye Kanunu Görüşmeleri:

    Saraçoğlu Şükrü (İzmir); “.. Veto, tecdidi intihabat (seçimin yenilenmesi) kelimesi altında saklanan fesih hakkını büyük milletten başka her hangi bir başa veya bir kaç başa vermek… bu bir faciadır, Efendiler. (Bravo sesleri)  … Memleket ihtilâller, ihtilaçlar (çırpınmalar) ve anarşi içinde boğulacaktır. … Mütemadiyen (sürekli olarak) aynı fikri taşıyan eşhas (şahıslar, kişiler) mevkii iktidara getirilecektir. … Cumhurreisimizin tekrar intihâb edilebileceği söyleniyor. Fakat bu tekrârın kaça kadar şümullü olduğu (kapsadığı) sarahaten (açıklıkla) söylenmiyor.”    

    (Madde 1’in görüşülmesi sırasında Tunalı Hilmi “Türkiye Devleti bir Halk Cumhuriyetidir”  olsun diye takrir verdi reddedildi. Ayrıca bazı mebuslar bu maddede geçen Türkiye kelimesi yerine Türk veya Türkili kelimesinin kullanılmasını istiyorlar. Reddediliyor.)

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 37 (16.03.1924 / 23.03.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 2, İçtima; 13, Celse: 1, – Sf.  ile  arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • TEŞKİLÂTI ESÂSİYE (1924 ANAYASASI) 2/9; MECLİS’İN FESİH YETKİSİ REİSİCUMHUR’A VERİLMESİN DİYENLER VAR

      9 Mart 1340 (1924) tarihinde İçtima: 7, Celse: 2, Reis Ali Fethi Bey

    Teşkilâtıesasiye Kanunu Görüşmelerine Devam  

    (Bursa Mebusu Refet Bey Encümen üyesi, muhalefet şerhi koyanlardan, Senato istiyor, tek meclis demokratik bir usul değildir diyor.)  

    Reşit Ağa (Malatya); “… maalesef bazı maddelerinde saltanat ve hükümet-i sabıka (eski hükümetin) kokusu mevcut bulunmaktadır.”  

    Mahmut Esat (İzmir); (Mahmut Esat Bozkurt, hukuk eğitimli, Reisicumhurun Meclis’i fesih yetkisine şiddetle karşı çıkıyor.) “Meclislerin tahakkümü (baskıcılığı) bütün tarih içinde ancak bir veya iki misal irae olunabilir (iki örnek gösterilebilir). Fakat tahakküm ve istibdadın (hükmetme ve baskılama) membaı (kaynağı), tarihin başlangıcından, tarih, devlet mefhumunu tanıdığından bu güne kadar bütün, icra (yürütme) heyetlerinden gelmiştir. (Bravo sesleri, alkışlar) Tarih imhal edebilir (mehil verebilir, zaman tanıyabilir) fakat ihmal etmez.” Sf. 242 

    (Karesi Mebusu Süreyya Bey Mahmut Esat beye katılıyor, Feridun Fikri Bey katılmıyor. Sf. 243 Sivas Mebusu 1926 yılında idam edilmiş olan Halis Turgut Bey o da Mahmut beye katılıyor, “Vilayetler kendi vazifelerinde müstakil kalabilmelidir.” diyor.)

    (Bir İngiliz atasözü; Meclis sadece erkeği dişi ,dişiyi erkek yapamaz..)

    Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 36 (1.03.1924 / 12.03.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 2, İçtima; 7, Celse: 1, – Sf. 203 ile 243 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • TEŞKİLÂTI ESÂSİYE (1924 ANAYASASI) 1/9; “HER TÜRK HÜR DOĞAR, HÜR YAŞAR”

        9 Mart 1340 (1924) tarihinde İçtima: 7, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    Dr. Rıza Nur’un Kanun Teklifi Var; (Dolmabahçe Sarayı da Topkapı Sarayı gibi müze olup halkın ziyaretine açılsın diyor.) Sf. 203

    Teşkilâtı Esasiye Kanunu (1924 Anayasası) Görüşmeleri;

    (Kanunuesasî (anayasa) Encümeni (komisyonu) azalarından Bursa Mebusu Refet, Karesi Mebusu Ahmet Süreyya ve Niğde mebusu Hazım Bey senato istiyorlar, Seçim Kanunu ve kanunların vetosunun bir kişiye kalmasının doğru olmayacağını despotizme yol açacağını söylüyorlar, Esbabı mûcibeye (kanunun gerekçesine) şerh koymuşlar.) (Zabıtların 217 ila 223 sayfaların da bu görüşmeler var.)

    Teşkilâtı Esasiye Kanunu: (1924 Anayasası) (1)

    Madde 2– Türkiye Devleti’nin dini, Dini İslam’dır, resmi dili Türkçedir. ..        

    Madde 16; Mebus Yemini; “vatan ve milletin saadet ve selâmetine muğayir (aykırı) bir gâye takip etmeyeceğime ve Cumhuriyet esaslarına sadakatten ayrılmayacağıma vallahi… Sf. 218

    Madde 25; Meclis; kendiliğinden intihabatına (seçimlerine) ve tecdidine (yenilenmesine) karar verebileceği gibi Reisicumhur da Hükümetin mütalaasını (görüşünü) aldıktan sonra esbabı mucibesini (sebebini, gerekçesini) Meclis ve millete bildirmek şartıyla buna karar verebilir.

    (Türklerin Hukuku Kısım’ında; Madde; 69 da “Her Türk hür doğar, hür yaşar ifadesi var.) Sf. 219

    Madde 72; Şahsi masuniyet (kişisel dokunulmazlık), vicdan, tefekkür (düşünce), kelâm (konuşma, ifade etme), neşir (yayma, yayın), seyahat, akit (sözleşme yapma), sayüamel (çalışma), temellük (mülk edinme) ve tasarruf (biriktirme), içtima cemiyet (dernek olma, toplanma), şirket hak ve hürriyetleri Türklerin tabii hak ve hukuklarındandır. Sf. 221

    Madde 75; İşkence, eziyet, müsadere (devlet adına mala el koyma) ve angarya (zorla çalıştırma) memnudur (yasaktır). 

    Madde 77; Hiçbir kimse mensup olduğu din, mezhep, tarikat ve felsefi içtihadından (yorumlarından) dolayı muaheze edilemez (kınanamaz, azarlanamaz). Asayiş, adabı muaşereti umumiye (genel görgü kuraları) ve kavanine (kanunlara) muğayyir (aykırı) olmamak üzere her türlü ayinler serbesttir. Sf.222 

    Madde 79; Matbuat (basın; gazete, mecmua, dergi ve kitap) kanun dairesinde serbesttir ve neşredilmeden evvel teftiş ve muayeneye (kontrole) tabi değildir. 

    Madde 89; İptidai tahsil (ilköğretim), bütün Türkler için mecburi ve meccanidir (parasızdır).   

    Madde 90; Türkiye ahalisine din ve ırk farkı olmaksızın Türk ıtlak olunur (adlandırılır).

    Muvakkat Madde; “TBMM’ne intihâb edilen (seçilen) ve edilecek olan bilumum mensubini askeriyenin tabi (askeri personelin bağlı) olacakları şerait (şartlar) hakkındaki 19 Kânunuevvel (Aralık)1339 (1923)tarihli kanun ahkâmı bâkidir (hükümleri kalıcıdır).”   (19 Aralık 1923 tarihli kanun Asker mebusların askeri nizama tabi olduklarını vazediyor yani kişi hem asker hem de mebus olabiliyor, sadece asker mebuslar görevde oldukları müddetçe Meclis görüşmelerine katılamıyorlar, hükümete katılabiliyorlar.) Sf. 223

    (Yani Kemal Paşa hem Meclis’i hem icrayı ve hem de orduyu kontrol edebilecek.) 

    Celal Nuri Bey (Gelibolu) (Kanunu Esasî Encümeni Mazbata Muharriri); “Teşkilâtı Esasiye Kanunu lâyihasını getirmiş olmakla inkılabın kemâle (olgunluğa) ermiş olduğunu zannediyorum.” 

    Abidin Bey (Saruhan); (1926 yılında İzmir Suikastı davasında idam edildi.. Meclis’i fesih yetkisini Reisicumhura vermek doğru değil diyor, kanunları veto etme hakkı daha da önemli bir haktır bunu da vermek yanlıştır diyor.) Sf. 232

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 36 (1.03.1924 / 12.03.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 2, İçtima; 7, Celse: 1, – Sf. 203 ile 243 arası) kitabından birebir alınmıştır.

    BAKAL’IN YORUMU (1) (1996): 1921 Yılında Birinci Meclis’in kabul ettiği demokrat ve halkçı Teşkilâtı Esasiye Kanunu yani 1921 Anayasası uygulanmak istenmedi.

  • “BİR İLÇEDEN DİĞER İLÇEYE KİMSE SİLAHSIZ GİDEMİYOR”   

      8 Mart 1340 (1924) tarihinde İçtima: 6, Celse:1, İkinci Reis Vekili Ali Süruri Bey

    Dâhiliye Vekâleti Bütçesi Görüşülüyor.

    Dâhiliye Vekili Ferit Bey; “… bugün memleketimizin içerisinde eşkıya çetesi kalmamıştır.” (bravo, Alkışlar)

    Rüşdü Paşa (Erzurum); “Beyefendi; bugün daha bir kazadan diğer kazaya kimse silahsız gidemiyor.”  Sf. 165  

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 36 (1.03.1924 / 12.03.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 2, İçtima; 6, Celse: 1, – Sf. 162 ile 165 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • ALİ SÜRURİ: “ANADOLU MÜSTEMLEKE HÂLİNDE İDARE OLUNAMAZ”

    8 Mart 1340 (1924) tarihinde İçtima: 6, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    Bütçe Görüşmeleri;

    Ali Süruri (Karesi); “-.. En iyi kanun; haddizatında (aslında) iyi olmadığı halde tatbikatına (uygulamasına) itina edilen (özenilen) kanundur, en kötü kanun haddizatında iyi olduğu halde tatbik edilemeyen kanundur.  … Anadolu müstemleke(sömürge) halinde idare olunamaz.” (İdarenin çok yetersiz insanlardan oluştuğunu söylüyor.)Sf. 162

    Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 36 (1.03.1924 / 12.03.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 2, İçtima; 6, Celse: 1, – Sf. 162) kitabından birebir alınmıştır.

     

  • CUMHURBAŞKANLIĞININ MAAŞ VE ÖDENEKLERİ; 1924 BÜTÇESİ  

     5 Mart 1340 (1924) tarihinde İçtima: 4, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    Bütçe Görüşmeleri:   

    Besim Atalay Bey (Aksaray); “… Nüfusumuza nispetle (oranla) kullandığımız memurların adedi dünyadaki devletlerin hiç birisinde yokmuş.”      

    Türkiye’nin 1924 Yılı Toplam gideri: 126 Milyon lira. Riyaseticumhur Bütçesi toplam; 208.770 TL/Yıl Bu Ödeneğin dağılımı: Tahsisatı Riyaseti Fevkalade (Örtülü Ödeneği); 84.000 TL/Yıl  Riyaseti Memurin maaşı; 10.500 TL, Riyaseti Müstahdem maaşı; 10.620 Lira. İki otomobil alımı; 16.000 lira, Karşılama masrafları; 15.675 Lira. Beş otomobil mevcut iki adet daha alınacak, Başkâtibin maaşı; 100 Lira/ay, Tabip 100 Lira, Seryâver (başyaver, mirliva) 50 lira, Özel Kalem Müdürü; 80 lira, Şoför; 75, Odacı 30 lira. Tartışmasız kabul edildi. Sf. 129

    Toplam Bütçe Gideri: 126 Milyon Lira

    6 Mart 1924 tarihinde yapılan 5 İçtimada İsmet Paşa Başvekâletten İstifa Etti ve Tekrar Yeni Hükümeti Kurdu.

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 36 (1.03.1924 / 12.03.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 2, İçtima; 4, Celse: 1, – Sf. 129 ile  arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • LAZİSTAN RİZE OLDU

     3 Mart 1340 (1924) tarihinde İçtima: 2, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    Lazistan Rize Oldu.

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 36 (1.03.1924 / 12.03.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 2, İçtima; 2, Celse: 1, – Sf. 24, 28 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • HİLAFETİN KALDIRILIYOR. MECLİS’TE TEK BAĞIMSIZ MEBUS ZEKİ BEY

    3 Mart 1340 (1924) tarihinde İçtima: 2, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    Hilâfetin İlgası Hakkındaki Kanun İle İlgili Görüşmeler;

    (Urfa Mebusu Şeyh Saffet Efendi ve 53 arkadaşının teklifi;)

                                    “Riyaseti Celile’ye;

    … aylardan beri Türk milletinin sebebi felâketi ve ilanihaye fiile ahdeden bir Türk imparatorluğunun vasıtai inkırazı olan (sonuna kadar Türk İmparatorluğunun çökmesinin âleti olan) hanedanın (Osmanlı yönetici ailesinin), Hilâfet kisvesi altında Türkiye’nin mevcudiyetine daha müessir (etkili) bir tehlike olacağı tecarübü mütehamilane (tahammülle tecrübe etmemiz) ile sabit olmuştur.  … hazır hükümeti İslâhiye’nin yanında ayrıca bir hilafetin sebebi mevcudiyeti yoktur (varlığına gerek yoktur) …

    Madde 1– Halife hal’ edilmiştir (makamından indirilmiştir). Hilâfet, hükümet ve cumhuriyet mana ve mefhumunda (anlam ve kavramında) esasen mündemiç olduğundan (kapsamında olduğundan) hilafet makamı mülgadır (kaldırılmıştır). 

    Madde 2– Mahlu’ (hal edilmiş, görevine son verilmiş) Halife ve Osmanlı Saltanatının… hanedanın erkek ve kadın bilcümle azası (bütün üyeleri) ve damatlar Türkiye Cumhuriyeti memaliki dâhiliyesinde (mülkü içerisinde) ikâmet etmek hakkından ebediyyen memnudurlar (onsuza kadar yasaklanmışlardır). Bu hanedana mensup (ait) kadınlardan mütevellit kimseler (doğmuş kişiler) de Ali Osmanî’den addedilirler. 

    Madde 3- … On gün zarfında TC arazisini terke mecburdurlar.

    (Gümüşhane Mebusu Zeki Bey hilafetin ilgası için zamanın erken olduğunu söylüyor, verdiğimiz söze uygun değil diyor çok kızıyorlar, terbiyesini bozmuyor. Zeki Bey, Cumhuriyet Halk Fırkasından olmayan tek mebus.)

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 36 (1.03.1924 / 12.03.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 2, İçtima; 2, Celse: 1, – Sf.  ile  arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • TEVHİDİ TEDRİSÂT YASASINDA İLÂHİYAT FAKÜLTESİ VE İMAM HATİPLERİN AÇILMASI DA VAR

    3 Mart 1340 (1924) tarihinde İçtima: 2, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    Tevhidi Tedrisat (Eğitimin Birleştirilmesi) Kanunu;

    “Riyaseti Celile’ye; … Tevhidi tedrisat (öğretimin birleştirilmesi) en doğru, en ilmi ve asri (modern) ve her yerde fevayit (faydaları, yararları) ve muhassenatı (iyilikleri) görülmüş bir umdedir (ilkedir). Bir millet efradı ancak bir terbiye görebilir iki türlü terbiye bir memlekette iki türlü insan yetiştirir. ..”

    Teklif tartışmasız kabul edildi maddelere geçildi.

    Madde 1. Türkiye dâhilindeki bütün müessasatı ilmiye ve tedrisiye (ilim ve öğretim kurumları)  Maarif Vekâletine merbuttur (bağlıdır). 

    Madde 2. Şer’iye ve Evkâf Vekâleti(vakıflar bakanlığı) veyahut hususi (özel) vakıflar tarafından idare olunan bilcümle medrese ve mektepler Maarif Vekâletine devir ve raptedilmiştir (bağlanmıştır)…..

    Madde 4-  Maarif Vekâleti yüksek diniyat mütehassısları (dini uzmanlar) yetiştirmek üzere Darülfünunda (üniversitede) bir İlâhiyat fakültesi tesis (kurulması) ve imamat (imamlık) ve hitabat (hatiplik) gibi hidamatı diniyenin ifası vazifeleri (dini hizmetlerin yapılması görevleri) ile mükellef (görevlendirilmiş) memurların yetiştirilmesi için de ayrı mektepler küşat edecektir (açılacaktır).”

    (Askeri idadi ve rüştiyeler (askeri ortaokul ve liseler) ve darüleytamlar da (yetimhaneler de) Maarife rapt olundu (bağlandı). Buna büyük bir itiraz var, bu maddeye Sanayi, sıhhiye ve ziraat mektepleri de dâhil olsun diyenler var bu istekleri kabul olmadı bu mektepler maarife bağlanmadı.) Sf. 26

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 36 (1.03.1924 / 12.03.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 2, İçtima; 2, Celse: 1, – Sf. 24 ile 28 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • ŞER’İYE VEKÂLETİ YERİNE DİYANET İŞLERİ REİSLİĞİ KURULDU

    3 Mart 1340 (1924) tarihinde İçtima: 2, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    Şer’iye ve Erkânı Harbiyei Umumiye Vekâletlerinin (Şeriye ve Genelkurmay Bakanlıklarının) İlgası (Kaldırılması) Görüşmeleri;

    (Din ve Ordunun siyaset cereyanlarına kapılması dolayısıyla Şer’iye Vekâleti yerine Diyanet İşleri Reisliği kurulması kanunlaştı. Sf. 23 ve Başkanlık ta Başbakana bağlandı.)

    Madde 8. Erkânı Harbiyei Umumiye Vekâleti (Genelkurmay bakanlığı) mülgadır (kaldırılmıştır).

    Madde 9. Reisicumhura niyabeten (yerine bakmak üzere) ordunun hazarda (barışta) emrü kumandasına (emir komutayla) memur en yüksek makamı askeri olmak üzere Erkânı Harbiyei Umumiye Riyaseti (Genelkurmay Başkanlığı) tesis olunmuştur (kurulmuştur). Erkânı Harbiyei Umumiye Riyâseti vazaifinde müstakildir (görevinde bağımsızdır).

    Madde 10. Erkânı Harbiyei Umumiye Reisi Başvekilin inhası (teklifi) ve Reisicumhurun tasdikiyle tayin olunur (onayı ile atanır). 

    Madde 11 Erkânı Harbiyei Umumiye Reisi vazaifine müteallik (görevlerini ilgilendiren) hususta her vekâlet (bakanlık) ile muhabere eder (haberleşir).

    Madde 12. TBMM muvacehesinde umum askeri bütçenin mesuliyeti Müdafai Milliye Vekâletine aittir.

    Kanun tartışmasız kabul edildi Sf. 24

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 36 (1.03.1924 / 12.03.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 2, İçtima; 2, Celse: 1, – Sf. 24 ile 28 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • MECLİS’İN 2. DEVRESİNİN 2. SENESİNİN AÇILIŞI

    1 Mart 1340 (1924) tarihinde İçtima: 1, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    Reis Reisicumhur Gazi Mustafa Kemal Paşa Hazretleri; (Kemal Paşa, Meclis’in açılış konuşmasını yapıyor. Millet Cumhuriyeti çok sevdi, onun her türlü saldırıdan korunmasını istiyor diyor.) Sf. 5

    Reis seçimi yapıldı; Fethi Bey 217 Mebusun tamamının oyunu aldı, İkinci Reis Vekilliği’ne Karahisarı Şarki mebusu Ali Sururi Bey Birinci Reis Vekili ise Çorum Mebusu İsmet bey yeniden seçildi. Sf. 21

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 36 (1.03.1924 / 12.03.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 2, İçtima; 1, Celse: 1, – Sf. 5 ile 21 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • MEMUR SAYISI: 64.977, EMEKLİ SAYISI: 349.000 MESAİ: 6,5 SAAT

    27 Şubat 1340 (1924) tarihinde İçtima: 113, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    Bütçe Görüşmeleri; Çalışanların Durumu

    Müstahdem memur sayısı; 64.977 kişi, ücretli müstahdem sanırım işçi sayısı; 10,047 kişi, Bu sayıya jandarma ve ordu mensupları dâhil değil, Sf. 405 memur çalışma saati günde 6,5 saat ve 349 bin emekli var. Sf. 410

    2. Celse: Reis Ali Fethi Bey

    Bütçeye devam: (Hilafet Bütçesi görüşülüyor, Mazhar Müfit Hilafete gerek yok vs. diyor hafif bir tartışma var.) Sf. 431 

    Meclis’in İkinci Devresinin Birinci Senesinin Son İçtiması: 28 Şubat 1924 Tarihli 114. içtima.

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 35 (16. 02.1924 / 28.02.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 113, Celse: 1, – Sf. 410 ile 500 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • “DEVLETÇİLİK FİKRİNİN HAMDOLSUN BİZDE DE BAŞLADIĞINI GÖSTERİYOR”

    25 Şubat 1340 (1924) tarihinde İçtima: 111, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    1340 (1924) Bütçe Kanunu Görüşmeleri:

    Şükrü Saraçoğlu Bey; “- .. Şeriye Vekâletine gelince; .. siyasetle dini karıştırmayız diye beraber bağırıyoruz ve sonra dinimizin en büyük reisini alıp getiriyoruz, kıp kızıl bir siyaset sandalyesi olan Vekâlet sandalyesine oturtuyoruz.… Avrupa’da papalar halka okuma – yazma öğrenmeleri için baskı yaparlarken, halk okuma yazma öğrendi, biz neden öğrenemedik, Efendiler bunun yegâne kabahati harflerdir. Arap hurufatı Türk lisanı yazmaya müsait değildir.” Sf.336

    2. Celse: Reis Ali Fethi Bey.

    Bütçe Görüşmelerine devam

    Yusuf Akçura Bey; “… Devlet inhisarları (tekelleri), devlet idareleri, şimendiferlerin alınması vesair iktisatta devletçilik fikrinin hamdolsun bizde de başladığını gösteriyor.”  Sf. 347  

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 35 (16. 02.1924 / 28.02.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 111, Celse: 1, – Sf. 336 ile 347 arası) kitabından birebir alınmıştır.