Bilgi Bakkalı

Aristo; “İnsan doğuştan bilmek ister!” Demiş. Bilgi Bakkalı, ‘bilmek’ isteyenler için yapıldı. Paylaşmaya ve eleştiriye açık, küfür, hakaret ve nefret söylemine kapalıdır. Bu Bakkal’dan çıkarken; değişmiş olarak çıkarsanız ve bilgilerin kaynağı olan kitapları merak edip okursanız amacıma ulaşmış olacağım.

recent posts

about

  • TÜRKLERE VE TÜRK ŞİRKETLERİNE BİR AYRICALIK KANUNU

     19 Şubat 1340 (1924) tarihinde İçtima: 106, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    Belediyeler Kanunu

    Türkler ve Türk Şirketlerine Ayrıcalık Kanunu:

    Kanun teklifi; “Türkler ve Türk şirketleri tarafından iştirak olunan (katılınan) buharlı sefainin (buharlı gemi alınmasının) gümrük resminden istisnasına (gümrük vergisinin dışında bırakılmasına) dair Layihai Kanuniye (kanun tasarısı).” Sf. 47  

    Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 35 (16. 02.1924 / 28.02.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 106, Celse: 1, – Sf. 147 ile  arası) kitabından birebir alınmıştır.

    BAKKAL’IN NOTU (2022): 20 Şubat 1924 tarihli 107.İçtimada 1924 Bütçe Görüşmeleri var. 21.02.1924 tarihli 108. İçtimada Belediye Gelirleri Kanunu Görüşülüyor. Sf. 193  ve Hükümetin Teklif Ettiği Köy Kanunu Görüşülüyor.  23.02.1924 Tarihli 109. İçtimada Köy Kanunu Görüşülüyor. 24.02.1924 Tarihli 110. İçtimada 1924 Bütçesi Görüşülüyor.

     

  • BELEDİYELER KANUNU GÖRÜŞMELERİ

     16 Şubat 1340 (1924) tarihinde İçtima: 103, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    Her iki celsede de Ankara Şehremaneti Kanun’u görüşüldü.  (103, 104 ve 105. İçtimalarda Belediyeler Kanunu Görüşüldü)

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 35 (16. 02.1924 / 28.02.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 103, Celse: 1, – Sf.  ile  arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • İSTANBUL BAROSU BAŞKANI VE YAZAR LÜTFÜ FİKRİ BEY İÇİN AF ÇIKIYOR

     11 Şubat 1340 (1924) tarihinde İçtima: 99, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    İstanbul Barosu Başkanı Lütfi Fikri Beyin Affı Görüşülüyor; (İstanbul barosu Başkanı ve yazar, Lütfi Fikri Bey’in Meclis’e mektubu var kendisine uygulanan işlemin kanunsuz olduğunu anlatıyor.)

    Adliye Encümeni Mazbatası; … “Madde 1. İstanbul İstiklâl Mahkemesinden İstanbul Baro Reisi Lütfi Fikri Bey’in beş sene müddetle kürek cezasına mahkûmiyetini mutazammın (içeren) 27 kanunuevvel (Aralık) 1339 (1923) tarihli hüküm, netayici hukukiyesiyle (yasal sonuçlarıyla) beraber ref edilmiştir (ortadan kaldırılmıştır).” Sf. 687 

    Falih Rıfkı Bey; “Bu Meclis’ten rica bile etmiyor.” 

    Halis Turgut Bey (Sivas);” .. Lütfi Fikri Bey herkesçe malum olan bir zattır, hürriyet üstâdıdır, hürriyet esaslarını biz bu zattan öğrendik ve pek te büyük istifade ettik.”

    İstanbul’da Umum Amele (Genel İşçi) Konferansı Toplanmış. Sf. 698

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 34 (9.01.1924 / 12.02.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 99, Celse: 1, – Sf. 687 ile 698 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • “BASIN KANUNU’NU BİR MÜDDET KIVIRALIM”

    30 Kanunusani (Ocak) 1340 (1924) tarihinde İçtima: 92, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    İstanbul İstiklâl Mahkemesi Kendisini Tatil Ediyor: Mahkeme “Artık bizim işimiz bitti, suikast (rejime kastediliş) ortadan kalktı, tatil ediyoruz.” diyor.  

    3. Celse Hafidir (Gizlidir):

    İstanbul Matbuatından Rahatsız Olunuyor, Gizli Celse:

    Aşağıdaki notlar (TBMM GCZ IV – Sf.378-384 arası) kitabından birebir alınmıştır.

    Hamdullah Suphi Bey (İstanbul); ” .. Karşımızda görüyoruz ki büyük bir asabiyetle, büyük bir titizlikle mütemadi (sürekli) BMM’ne, dolayısıyla onun hükümetine ve dolayısıyla onun kuvvetini teşkil eden zevata (kişilere) tariz eden (tavır koyan), tecavüz eden matbuat (saldıran bir basın) vardır.   Bir muhabir BMM azasını üçe taksim etti (ayırdı) ve imzasıyla da neşretti (yayımladı). Birincisi; Havassülhavas yani Gazi Paşa’nın candan gönülden kulları, uşakları olan bir kısım arkadaşlar.  İkincisi; Havas, yani pek o kadar yanına sokulamayanlar, uzaktan onun gönüllü kulları ve uşakları.  Üçüncüsü; hık-mıkçılar, yani sureta muhalefete mütemayil (görüntüde muhalefete meyilli, eğilimli) olanlar, fakat cesaretleri olmadığı için, çok korkak oldukları için ancak ağızlarının içinde hık mık gibi bir telaffuzu gevelemek suretiyle vaziyeti izah edilenler. Bunu okudum.”     

    Besim Atalay Bey (Aksaray); “Bendenizin iki teklifi vardır. Birisi memlekette irşat (akıllandırma) ve tenvir (aydınlatma) vazifesini İrşat Encümenimize yaptırtmak… İkinci teklifim de, her halde matbuat kanununu bir müddet kıvırmaktan başka çare yoktur. ” 

    (Basın Kanununun 18. Maddesinin değiştirilmesi ile ilgili önerge, hiçbir muhalif görüşe söz verilmeden kabul edildi.) (TBMM GCZ IV – Sf.378-384)

    Aşağıdaki notlar: (TBMM e- arşivinden)

    Besim Atalay Bey (Aksaray); “..  her halde Matbuat Kanununu bir müddet kıvırmaktan başka çare yoktur. Böyle ağzına gelen söylesin, eli kalem tutan yazsın, böyle bir şey yoktur, dedik mi, tekrar nazarı dikkati âlinize arz ediyorum (yüce dikkatinize sunuyorum), bu adamlar her gün bir vesile ile üzerimize hücum edeceklerdir. Vesile, bahane bulamazlarsa icat etmekten sıkılmıyorlar arkadaşlar. Bunları görmemek, bunlara sükût etmek – affedersiniz -biraz saf dilliktir.” sf;380 sf. 387 de Gizli Celse bitti.

    31 Kanunusani (Ocak) 1340 (1924) tarihinde İçtima: 93, Celse:1 Reis: Ali Fethi Bey

    Matbuat, (İstanbul Basını) Eleştiriye Devam Ediyor; (İstanbul’da Karagöz isimli dergide Mebus mu zorba mı isimli bir yazı çıkmış çok kızıyorlar.)

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 34 (9.01.1924 / 12.02.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 92 ve 93. – İçtima 92 Celse: 3 Hafidir: (TBMM GCZ IV – Sf.378-384 arası ve TBMM e- Arşivi) kaynaklarından birebir alınmıştır.

  • MECLİS’İN HOCA MEBUSLARI İSTANBUL BASININA KARŞILAR

    30 Kanunusani (Ocak) 1340 (1924) tarihinde İçtima: 92, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    Hocalar da Basın ve İfade Özgürlüğüne Karşı Cephe Açtılar;

    Yahya Galip Bey (Kırşehir); (Cumhuriyet aleyhinde yazılmasına kızıyor) ” .. Bunlar Osmanlı matbuatıdır. .. Türk matbuatı işte burada iki tane vardır, Hâkimiyeti Milliye ve Yenigün.” 

    Halis Turgut (Sivas); (Mülkiyeli, 1926’da idam edildi.) “Memleketin Matbuatına böyle söylenmez, .. sözünü geri al. Hepsi de Türk matbuatıdır.” 

    Yahya Galip Bey; “Bunların böyle ulu orta yürümelerine mani olmak lâzım.” 

    Rauf Bey matbuat (basın) özgürlüğünü savunuyor.

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 34 (9.01.1924 / 12.02.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 92, Celse: 1, – Sf. ? ) kitabından birebir alınmıştır.

  • İSTANBUL BASININDAN ŞİKÂYETÇİ OLANLAR DÜELLO İSTİYORLAR

     28 Kanunusani (Ocak) 1340 (1924) tarihinde İçtima: 91, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    İstanbul Matbuatından (basınından) Şikâyetler Var.

    Düello Kanunu Teklifi Var. (1)

    Ali Saib (Kozan); “… bu milletin ve erbabı namusun şerefiyle ne zamana kadar oynanacak? Bunun sonu çıkmaz, bunun sonu anarşidir, ihtilaldir, .. bunun için erbabı namusun şerefini muhafaza etmek için .. lüzumlu şey düellodur. ..” 

    Kılıç Ali Bey (Gaziantep); “.. şereflilere silah vermek lâzımdır. (Bravo sadaları) Takrir (kanun teklifi) layiha encümenine gitti. Sf. 407, 408

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 34 (9.01.1924 / 12.02.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 91, Celse: 1, – Sf. 407 ile 408 arası) kitabından birebir alınmıştır.

    BAKKAL’IN YORUMU (1) (1996): İstiklâl Mahkemelerinin acımasızlıklarıyla meşhur Üç Ali’si: Kılıç Ali, Kel Ali, Kürt Ali Saib. Kozan Mebusu Ali Saib şereften bahsediyor ve İstanbul basınından şikâyetçi.

  • EGE’NİN EFELERİ

     26 Kanunusani (Ocak) 1340 (1924) tarihinde İçtima: 90, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    1. Celse Hafidir (Gizlidir)

    Nazilli Askerlik Şubesi Reisi İzzet Binbaşının Yolsuzluğu Dolayısı İle Askerlikten Tekaüt (emekli) Edilmesi Hakkında Fezleke Görüşüldü 

    Esat Efendi (Menteşe);”…  Nazilli’de Şube Reisliği yapan bu adamın zamanı, hizmeti öyle bir zaman ki Umum Kuvayı milliye kumandanı Demirci Efe, bilmem Zurnacı Efe, Ali Efe, Çallı bilmem ne efe, Sökeli Dede Efe, Ödemiş’te bilmem ne efe… Bunların zamanı idaresinde bu adamcık orada Ahzı asker (askere alma) Şube Reisliğinde bulunarak vatanın en kara günlerinde boynu bükük, mazlum millete hizmet etmiştir.” Adam tekaüt ediliyor, bazı kişisel tezkereler var önemli bir şey yok.” Sf. 369

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 34 (9.01.1924 / 12.02.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 90, Celse: 1, – Sf. 369) kitabından birebir alınmıştır.

  • KEMAL PAŞA, BAKAN ATAMASI YAPIYOR, SEÇİLMİŞTİR DİYOR

     19 Kanunusani (Ocak) 1340 (1924) tarihinde İçtima: 86, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    Nafıa Vekili Muhtar Bey İstifa Etti Onun Yerine Reisicumhur Atama Yapıyor; (1)

                             “TBMM Riyaseti Celile’sine,

    Muhtar Bey’in vukuu istifasına mebni (istifa olayına dayanarak), Başvekâletçe (başbakanlık tarafından) Nafıa Vekâletine İstanbul Mebusu Süleyman Sırrı Bey intihâb olunmuştur (seçilmiştir). Berayı tasvip (onaylanmasını) arzı keyfiyet eylerim. 

                                    Reisicumhur Gazi Mustafa Kemal ” Sf.196

    Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 34 (9.01.1924 / 12.02.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 86, Celse: 1, – Sf. 196) kitabından birebir alınmıştır.

    BAKKAL’IN YORUMU (1) (1996) Oysa mevcut yasaya göre Başbakan Bakanları aday gösterecek Meclis seçecek. Paşa, atama yapmasına rağmen seçilmiştir diyor.

  • SANSÜR TARTIŞILIOR

     12 Şubat 1340 (1924) tarihinde İçtima: 100, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    Sansür; (İsmail Canbulat Bey Riyasete bir takrir veriyor ve bir süredir bazı mebusların ve kendisinin mektuplarının açıldığını tespit ettiğini söylüyor ve ” mektupların masuniyeti ve mahremiyetine riayet etmek hürriyetin eskimiş en tabii ve basit kavaidi sabitesindendir. ” diyor takrir görüşülmek üzere kabul ediliyor.  Sf. 734

    İsmail Canbulat Bey (İstanbul); “.. bunu yapanlar, rezil sefil insanlardır, ..” 

    Rauf Bey (İstanbul); (Mektupların açıldığını söylüyor ve elinde açılmış bir mektup zarfını gösteriyor. Bir tahkik heyeti oluşturulmalı diyor ve ekliyor.) “..  ve mebuslar hakkında bazı tarassudat (gözetlemeler) yapıldığına emare teşkil edecek vesika da (belge de) gösterebilirim.

    (Bu takriri (önergeyi) hükümete güvenoyuna dönüştürüyorlar ama takrir boğulup gidiyor.)

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 34 (9.01.1924 / 12.02.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 100, Celse: 1, – Sf. 734 ile 750 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • ANKARA BELEDİYESİ KANUNU

    13 Şubat 1340 (1924) tarihinde İçtima: 101, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    İstanbul Baro Reisi Lütfi Fikri Bey Affedildi: (Onunla birlikte Hafız İbrahim ve Ali Osman Kâhyanın da affı söz konusu.) Sf. 802

    Ankara Şehremaneti Kanunu: Hükümet İstanbul Şehremaneti Kanunu’nda değişiklik yaparak Ankara’yı da aynı statüye soktu. Kanun’un 3 Maddesinde Şehremini’ni Dâhiliye Vekâleti seçer diyor. Buna Karesi’den Vehbi Bey ve Ali Sururi Bey ile İsmail Canbulat Bey karşı çıkıyor. Sf. 820 , 826 

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 34 (9.01.1924 / 12.02.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 101, Celse: 1, – Sf. 802 ile 826 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • VAPUR VE TRAMVAYLARDAKİ PARAVANLARIN KALDIRILMASINA BAZI MEBUSLAR ÇOK KIZIYORLAR

    16 Kanunusani (Ocak) 1340 (1924) tarihinde İçtima: 84, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey 

    Kadın Bölümlerinin Paravanlarının Kaldırılması: (İstanbul’da vapur ve tramvaylardaki kadın bölümlerini ayıran perdeleri Emniyet müdürü mikrop yuvası olmuş diye kaldırmış, Erzurum Mebusu Ziyaeddin Efendi kızıyor, Kırşehir Mebusu Yahya Galip “bok yemiş” diyor.) Sf.138, 139

    Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 34 (9.01.1924 / 12.02.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 84, Celse: 1, – Sf. 136 ile 139 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • CUMHURİYET HÜKÜMETİ CUMAYI RESMİ TATİL YAPTI. BU, ÇALIŞANLARIN YARARINA.   

    31 Kanunuevvel (Aralık) 1339 (1923) tarihinde İçtima: 77, Celse: 2, Birinci Reis Vekili Sabri Bey

    Cuma Günleri Resmi tatil Yapıldı. Çalışanlar lehine olan bu kanun kabul edildi. Sf. 502

    2 Ocak 1924’de Cuma tatili kabul edildi. 

    2 Kanunusani (Ocak) 1339 (1924) tarihinde İçtima: 78 Sabri Beyf. 

    Cuma günü resmi tatil oldu. Sf. 643

    Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 33 (3.12.1923 / 7.01.1924)   (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 77 ve 78- Celse: 1, – Sf. 498 ile 643 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • ASKERİN, EMİR ERİ OLMASINA KARŞI ÇIKAN YASA REDDEDİLDİ. GENEL AF ÇIKTI

     26 Kanunuevvel (Aralık) 1339 (1923) tarihinde İçtima: 74, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    Emirberlerin Kaldırılması İle İlgili Kanun Teklifi Reddediliyor:

    (Rüştü Paşa bu konuda; Muharip sınıf kadar emirber ve seyis var ve çok süfli işler yapıyorlar diyor. Hiçbir zata emirber neferi ve seyis verilmemesine yönelik takrir var. Müdafai Milliye Vekâleti reddediyor ve meclis de reddediyor.) Sf. 453

    2. Celse: Reis Ali Fethi Bey.

    Umumi Af Çıktı. (Genel Af Çıktı)

    İstiklâl Mahkemeleri Kanunu’nda Değişiklik Yapan Kanun Teklifi Yeniden Görüşüldü Bu Sefer Reddedildi.

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 33 (3.12.1923 / 7.01.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 74, Celse: 1, – Sf. 448 ile 453 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • RECEP PEKER; “UMUMİ VATANIN YARARI İCAP ETTİRİRSE HER ŞAHSIN… YÜZ BİNLERİN KATİYEN MAHVOLMASI TARAFTARIYIM”

    24 Kanunuevvel (Aralık) 1339 (1923) tarihinde İçtima: 73, Celse:1, Birinci Reis Vekili Sabri Bey

    İstiklâl Mahkemeleri Kanunu Değiştirilmek İsteniyor; Mahkemeye İdamları İnfaz Etme Yetkisi Vermek İstiyorlar:

    (İttihatçı İsmail Canbulat Bey, bilgili bir adam iyi konuşuyor, “yirmi beş mebus kanunun değişmesi için takrir vermiş kanunun mahkemeye verdiği idam uygulama yetkisini kısıtlamak istiyorlar, Başvekil İsmet Paşa, kanunun değişmemesi için Encümene baskı yapıyor” diyor. Hükümet sıkışıyor, Riyasete Ali Fethi Bey oturuyor.) Sf. 425        

    Feridun Fikri Bey (Dersim); …Sizin fikrinize muarız (karşıt) olanların da mütalaasını (değerlendirmesini) dinlemek lütfunda bulununuz.  … bir fikrin noktai mücadelesi (bir fikrin tartışılması gereken yer) Layiha Encümeni (dilekçe, başvuru komisyonu) değildir. (Bravo Sesleri) Lâyiha Encümeni Reisi Emin Bey (Tokat), İstiklâl Mahkemesi kanunu değişikliğinin Meclise gelebilmesi için İstiklâl Mahkemesi Müddeiumumisinin (savcısının) itiraz etmesi gerekir demiştir, buna hayret ediyorum…..  .. İhtilâl devrine hitam (son) verilerek teceddüt (yenilenme) devrinin başladığı, Halk Fırkası Programının birinci maddesinde cihana ilan edildikten sonra, idame etmek doğru mudur? (gürültüler) .. Sizden sizin vicdanlarınızı istiyoruz efendiler!”

    Rüştü Paşa (Sivas); “Bravo!”

    Feridun Fikri Bey (Dersim); “Böyle basit bir teklifi Adliye Encümeninin tetkikine bile lâyık görmemeniz sezayı insaf mıdır (insafa sığar mı)?”  

    Yahya Galip (Kırşehir); “Çocuk değil mi? Şimdi ağlayacak” 

    Feridun Fikri Bey (Dersim); “Ne istersen söyle…. İstiklâl Mahkemesi Kanununun tadili değil ilgası (değiştirilmesi değil yürürlükten kaldırılması)  ihtimâli var. (Gürültüler)” Sf. 428         

    (Müthiş bir mücadele var. Reis Ali Fethi Bey Layiha Encümeni’nin (yasa komisyonunun) esbabı mucibesini okumakta direniyor ama Feridun Fikri Bey de diretiyor ve okundu.)  

    İstiklâl Mahkemeleri Kanununda Değişiklik İsteyen Takrir;

    (Kanunun 5 Maddesinde sadece idam cezası için Meclis onayı isteme şartı vardı bu değişiklik teklifi, bütün cezaların Meclis onayına sunulmasını istiyor. Takrir sahipleri; TBMM Gizli Celse Zab. Cilt 4 Sf. 122

    (Sabit Bey, Casim Bey Bu kanun değişikliğinin adaletin önemini vurgulayan konuşmalar yapıyorlar.) 

    Recep Bey (Kütahya); ” … Umumi vatanın menafii  (vatanın genel menfaatleri) icap ettirirse (gerektirirse) ona münkariz olan (onun çökmesine sebep olan) her tek şahsın, bir kütlenin, binlerin, yüz binlerin katiyen (kesinlikle) mahvolması taraftarıyım. (yaşa Recep Bey sesleri) Bu benim arzuyu zatım değildir, Bu hayat prensibidir. (hepimizin arzusu böyledir sesleri)” Sf. 439

    2. Celse: Reis: Ali Fethi Beyefendi.

    İstiklâl Mahkemeleri Kanunu Görüşmelerine Devam;

    Recep Bey (Kütahya); “Biz bu kanunu, daima elimizde, Devletin hayatına karşı taarruz edeceklere (saldıracak olanlara) karşı lüzumunda kullanılacak bir silah olarak tutmak mecburiyetindeyiz.”

    Oylama yapıldı ve 31 e karşı 100 oyla kabul edildi bu değişiklik. Ama tekrar oylanacak… Sf. 448

    Tekrar Oylandı 2. Celsede Reddedildi.

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 33 (3.12.1923 / 7.01.1924)   (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 73, Celse: 1, – Sf. 425 ile 448 arası) kitabından birebir alınmıştır.

    BAKKAL’IN NOTU (1) (1996): Recep Peker Türkiye’de Bakanlık hatta Başbakanlık yaptı. Eskişehir’de “Açız!” Diyen halka “Bok Yeyin!” diyen Başbakan.

  • DERNEKLERİN HÜRRİYETLERİ KISITLANDI

    22 Kanunuevvel (Aralık) 1339 (1923) tarihinde İçtima: 71, Celse:1, Birinci Reis Vekili Sabri Bey

    Cemiyetlerin Hürriyetleri:

    (3 Ağustos 1325 (1908) tarihli Cemiyetler Kanunu, Madde 18’e göre; Zabıta, ancak Zaptiye Nazırı veya Vilayetlerde müddeiumumilerce (savcılar tarafından) bir izin belgesi ile teftiş edilebilinir (denetlenebilir). Bu madde değişti; Hükümet her nevi cemiyetin (her türlü derneğin) muamelâtı idariye hesabiyesini (idari işlerinin hesaplarını) her zaman teftiş ve tetkik edebilir (denetleyip araştırabilir), şeklinde değiştirildi. Tartışmasız kabul edildi. Sf. 349

    2. Celse: Sabri Beyefendi.

    (Tanzimat’ta kurulan İl Özel İdareleri kaldırılmak isteniyor. Hükümet bastırıyor, tartışmaya devam…) Sf. 370, 380

    23 Kanunuevvel (Aralık) 1339 (1923) tarihinde İçtima: 72 Ali Fethi Bey.  Umumi Af Görüşülüyor.

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 33 (3.12.1923 / 7.01.1924)   (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 71 ve 72, – Celse: 1, – Sf. 349 ile 380 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • ZEKİ BEY; “İSMİMİZ DEMOKRAT OLDUĞU HALDE PAŞALAR SALTANATI KURUYORUZ”

     19 Kanunuevvel (Aralık) 1339 (1923) tarihinde İçtima: 70, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    Asker Mebuslar Hakkında Görüşme:

    Zeki Bey (Gümüşhane); (Zeki Kadirbeyoğlu, Kelkitli, sultani mezunu, tüccar, çiftçi.)  ” .. Meclisi Alimizin en büyük salahiyeti (yetkisi), en büyük kudreti, kanunu hâkim kılmak cihetine matuftur (tarafına yöneliktir).… BMM azalığı ile memuriyet bir kişide içtima edemez (toplanamaz).  ,,, müntahipler (seçmenler) bu paşalar hazerâtını (hazretlerini) ne suretle intihap etmişlerdir? (ne şekilde seçmişlerdir?) (Gelip Meclis’e oturdular diyor.) ... ufak ufak böyle kademe kademe yürüdükçe ismimiz demokrat olduğu halde Paşalar saltanatı kuruyoruz.” 

    Rüşdü Paşa; “Ne saltanatı saltanat yoktur!” (1927’de İzmir Suikastı davasında idam edildi)

    Zeki Bey (Gümüşhane); “… evet Efendiler askerlik istibdattır (baskılamadır, baskıcılıktır), .. (Hayret ediyorum diyor, Müdafai Milliye Vekilimiz ( Milli Savunma Bakanımız) varken Erkânı Harbiyei Umumiye Reisi’nin (Genelkurmay Başkanı’nın) kabinede ne işi var? Diyor) “Memurlukla kumandanlık bir arada içtima edemez!” diyor) Sf. 319

    Kanun kabul ediliyor: (Savunma Bakanı Refet Paşa’nın yerine hemen Kâzım Paşa geçiyor; Karabekir, Ali Fuat ve Cevat Paşa vs. izinli sayılıyorlar.) Sf. 324 (Asker mebusların askeri nizama tabi olduklarını vazediyor yani kişi hem asker hem de mebus olabiliyor, sadece asker mebuslar görevde oldukları müddetçe Meclis görüşmelerine katılamıyorlar, hükümete katılabiliyorlar.)

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 33 (3.12.1923 / 7.01.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 70, Celse: 1, – Sf. 319 ile 324 arası) kitabından birebir alınmıştır.

     

  • İSTANBUL BASININA İSTİKLÂL MAHKEMESİ GİDECEK

    13 Kanunuevvel (Aralık) 1339 (1923) tarihinde İçtima: 67, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey

    İstanbul İstiklâl Mahkemesinin Kokusu Çıktı:

    Rüştü Paşa; (İzmir suikastı davasında idam edildi.) “Reis Bey gazeteler bir şeyler yazıyorlar, bir çok şeyler cereyan ediyor, .. Vasıf Bey’in gazetelerde beyânâtı (açıklaması) var diyor ki; biz Meclis’e sormadan idam kararlarını icra edebiliriz. Bu, efkârı umumiyeye (kamuoyuna) fena tesir yapıyor, binaenaleyh (buna dayanarak) müstacelen (aciliyetle) müzakere edelim (görüşelim).” Sf. 206

    (İsmail Canbulat Bey de açık görüşmeyi zorluyor ama Hükümet gizli celse yaptırıyor.)

    2. ve 3. Celseler Hafidir (Gizlidir): Reis; Ali Fethi Beyefendi.

    Aşağıdaki Notlar (TBMM e-Arşiv) birebir alınmıştır.

    İstanbul İstiklâl Mahkemeleri Hakkında Görüşmeler;

    H. Rauf Bey (İstanbul); “…   Şimdi arkadaşlar, esbabı mûcibesi (gerekçesi) bu olan ve hâd devresinde sonuna kadar) bastırmak ve tahlil edilmesi icap eden Ağa Han ile İsmaililer Reisi Ağa Han ile Emir Mehmet Ali’nin mektubunu neşrini (yayımlanmasını) casusluğa teşmil etmek (yaymak, içine katmak), emniyeti dâhiliye ve hariciyeye (iç ve dış güvenliğe) teşmil etmek (içerisine katmak, şumulledirmek) ve hepsini bu mahkemeye vermek zıt teşkil eder (zıtlık, tezat oluşturur). Çünkü esas esbabı mucibe (esas gerekçeli sebep) bu idi. İki günde de ben zannediyorum; şiddet kesp etmemiştir ki (şiddet oluşturmamıştır ki) tevsi edelim (genişletelim, yayalım).

    Vehbi Bey (Karesi); “.. Diğer taraftan, ben ki bu memleketin öz evladıyım, arkamdan it gibi dolaşıyorlar da niçin bunları ve memleketin menfaatini takip etmiyorlar? Casusluk yok deniliyor.”

    Necati Bey (İzmir); “.. Efendiler, ben geçen devrede mebus geldiğim zaman 26 yaşında idim. Cepheden gelmiş içinize girmiştim ve kabul etmiştiniz. O vakit Meclis’in kararıyla İstiklâl Mahkemesine gittiğim zaman; cephede ordu kumandanları askerin firar ettiğini; memleketin, ordunun tehlikede kaldığını ifade etmişlerdi. Millet Meclis’i karar vermiş ve beni İstiklâl Mahkemesi’ne göndermişti. Ben de o genç yaşında hukuk müntesibi (hukukçu) bir adam idim. Memleketin tehlikesi karşısında gittim.   Memleket tehlikesi karşısında nasıl İstiklâl Mahkemesi gitmiş ve Meclisten vuku bulan talep üzerine, Konya, Kastamonu, Samsun’a İstiklâl Mahkemesi giderken Meclisi Âli şu madde ile bu madde ile mukayyet (kayıtlı, bağlı) olsun diye düşünmemiş, göndermiş ise bugün de İstanbul’a giden bir mahkeme için sizden salâhiyet (yetki) istemiştir. Sonra şu şekil, bu şekil mevzuu bahis (söz konusu) olmuştur.

      Bir Ses; Konya’ya giden İstiklâl Mahkemesi sormadan binlerce Mehmetçik idam etti. Sf. 363

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 33 (3.12.1923 / 7.01.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 67, – İçtima 67 de Celse: 2 ve 3 Hafidir: (TBMM e-Arşiv) , – Celse 1 Aleni: Sf. 206 ile 291 arası) kitaplarından birebir alınmıştır.

  • İSTİKLÂL MAHKEMESİ TEKLİF EDİLİYOR: “HANGİ CUMHURİYET KANSIZ OLMUŞTUR?”

     8 Kanunuevvel (Aralık) 1339 (1923) tarihinde İçtima: 64, Celse:2 ve 3 Hafidir, Reis Ali Fethi Bey

     İkinci Meclis’in ikinci gizli celsesi; İkinci Meclisin ilk gizli celsesi 20 Eylül 1923’de yapılmış.

    Aşağıdaki Notlar (TBMM GCZ IV – Sf.314 ile 336) kitabından birebir alınmıştır.

    İsmet Paşa Hazretleri (Başvekil) (Edirne); “Huzzarı kiram (değerli hazır olanlar, burada bulunanlar) çarşamba günü  İstanbul’un iki gazetesinde intişar eden (neşredilen, yayımlanan) iki mektubu görmüşlerdir.. (Bu mektuplar Gazi ve İsmet Paşa’ya hitaben yazılmış ve 1 Kasım 1923 Saltanatın kaldırılması kararlarına karşı çıkıyorlar diyor)  Hilafet’e Türkiye üzerinde vazifei idariye (idari görev), vazifei siyasiye (siyasi görev), vazifei dünyeviye (dünyevi görev) vermek esasını müdafaa ediyor (savunuyor). İngiliz Ağa Han ve Emir Ali imzasıyla yazılmıştır. (Sf. 314, 315,316) .. İngiliz devleti kendi adamları vasıtasıyla teşebbüs olarak (girişim olarak) memlekette hıyaneti vataniye ceraimini (vatan hainliği suçlarını, cürümlerini) tahrik ve telkin (ikna) edecek tertip (düzen) almışlardır. Bu tertibat her tarafta vardır. Rodos’ta birçok kâğıtlar basıyorlar memlekete neşrediyorlar (yayımlıyorlar). Şarkta Kürt meselesi, diğer muhtelif mesaili (çeşitli meseleleri) tahrik etmek için tertibat (düzen) alıyorlar. .. Memleketin içerisinde meşrutiyeti (Padişah ve parlamentonun birlikte yönettiği düzeni) telkin (ikna) ederek bu esas üzerinde ittifak (birliktelik) telkin etmektedir. … Cumhuriyetin hayatına ve bünyei esasiyemize (esas yapımıza) bir kasıt vardır ki bu kasıt hariçten (dışarıdan, dış güçlerden!) geliyor ve dâhilde zemin (yer) buluyor. Vatanın herhangi bir köşesinde, haricin telkinâtına (telkinlerine) herhangi bir suretle müsaade gösteren muhite (çevreye), BMM derakap (hemen) vaz’ıyed eder (el koyar) ve re’sen (direkt) mahkeme gönderir. Bu kanaati yerleştirmek lazımdır.  .. İstanbul’a bir İstiklâl Mahkemesi’nin gönderilmesi..”           

    Ekrem Bey (Lazistan); “Hükümet bu teklifte çok geç kaldı. Memleketin her tarafında kanlı ihtilaller başladıktan sonra mı bu teklif yapılacaktı? Tabiidir ki bu ihtilaller başlamamıştır, fakat başlayabilir. .. Hangi Cumhuriyet kansız olmuştur? .. bunun için de bir takım hazırlıklar yapılmak icap eder. Bilâmerhâmet (merhametsizce, acımasızca) hareket etmek ve bu irticaın (gericiliğin) önüne geçmek üzere hemen İstiklal Mahkemeleri bu işe başlamalıdır.

    Hüseyin Rauf Bey ( İstanbul); .. İstiklal Mahkemelerinin hariçteki ismi İhtilal Mahkemesidir. ”    

    Vehbi Bey (Karesi); (Vehbi Bey ikinci meclise gelen bir kaç demokrattan biri, diğeri de Dersim Mebusu Feridun Fikri Bey.) “İstanbul’da bizim zabıtamız, binlerce polisimiz, binlerce siyasi memurlarımız, sivil memurlarımız var. Seni ve beni takip ile mi meşgul idiler? Niçin memleketin hayatını takip etmediler?  Diğer taraftan, ben ki bu memleketin öz evladıyım, arkamdan it gibi dolaşıyorlar da niçin bunları ve memleketin menfaatini takip etmiyorlar?” (TBMM GCZ IV – Sf. 314 ile 336 arası)

    4. Celse: Reis Ali Fethi Bey; 

    (Muş Mebusu İlyas Sami Bey gizli celsede verilen kararı okuyalım diyor, Kütahya Mebusu Recep Bey gerek yok diyor.) Sf. 121

    İstanbul İstiklâl Mahkemesi reis ve üyelerinin intihabı (seçimi);  Reis; Cebelibereket Mebusu Topçu İhsan Bey, Aza; Refik Bey (Konya), Asaf Bey (Hakkâri), Cevat Bey (Kütahya)  Sf. 121   

    Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 33 (3.12.1923 / 7.01.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 64, (64. İçtimada Celse: 2 Hafidir: (TBMM GCZ IV – Sf. 314 ile 336 arası) ve Aleni Celse 4: Sf. 21) kitaplarından birebir alınmıştır.

     

  • KEMAL PAŞA’NIN MAAŞI 4.000, ÖRTÜLÜ ÖDENEĞİ AYDA: 5.000, BİNBAŞININ MAAŞI 100 LİRA

    3 Kanunuevvel (Aralık) 1339 (1923) tarihinde İçtima: 61, Celse:1, Birinci Reis Vekili Sabri Bey

    Vefat; 1. ve 2. Meclis’in Genç Mebusu Dr. Ali Haydar Bey Vefat Etti.

    Reisicumhur Bütçesine Ödenek Tahsisi Görüşmeleri: (İdare Memuru Asaf Bey’in hazırladığı yazı ekindeki cetvelde, istenen yıllık: 103 bin lira, Encümenin verdiği 74 bin lira. Bu bütçe dört aylık, bütçe başlangıç ayı olan Mart ayına kadar, Reisicumhur’un aylık maaşı 5 bin lira tahsisatı fevkaladesi ise aylık beş bin lira. Miralay yani Yarbay maaşı ayda 150 lira, binbaşı maaşı 100 lira.) Sf. 9 

    Sabit Bey (Erzincan); “Cumhurreisi’ne vereceğimiz tahsisat (ödenek) Türklerin şerefiyle mütenasip (orantılı, uyumlu) olmalı muhterem Maliye Encümeninin (komisyonunun) değil, idarenin teklifini verelim.” diyor.  

    Süleyman Sırrı Bey (Bozok); “Bu, haysiyetiyle ve şerefiyle mütenasip değildir bile…” 

    Tunalı Hilmi Bey (Zonguldak); ” …ikinci maddedeki şu teklifimin kabulünü rica ederim.” (Konuşmasına dalga geçerek başlıyor.) “Madde 2- Türkiye Cumhurluğunun ilk reisi Gazi Mustafa Kemal Paşa Hazretlerine vatan hizmeti tertibinden ömrünce, ayda on bin lira verilir….  nereye gidiyoruz arkadaşlar? … Arkadaşlar saltanata doğru mu gidiyoruz? Demokrasiye doğru mu? (Anlamıyoruz Türkçe söyle sesleri) … Arkadaşlar ben katiyen bin liradan fazla olarak bir para verilmesine razı değilim.” 

    Reisicumhur’un maaşı yıllık 20 + 28 = 48 bin lira oldu. Sf. 13

    (1923 yılı bütçesi de; 82.440.000 lira.)  Sf. 14

      2. Celse: M. Sabri Beyefendi:

    Reisicumhur Bütçesi oylandı; 157 aza 151 kabul, 1 çekimser, 5 ret. Reddedenler; Cavit Paşa (Canik), Ali Sururi Bey (Karesi), Ethem Bey (Saruhan), Şefik Bey (Trabzon), Tunalı Hilmi Bey (Zonguldak)  Sf. 40 

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 33 (3.12.1923 / 7.01.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 61, Celse: 1, – Sf. 9 ile 41 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • TUNALI HİLMİ TÜRKÇEYE HİZMET ETMEK İÇİN ÇIRPINIYOR

    29 Kasım 1339 (1923) tarihinde İçtima: 59, Celse:1, Birinci Reis Vekili Mehmet Sabri Bey

    2. Celse: Sabri Beyefendi.

    Türkçenin geliştirilmesi ile ilgili görüşmeler;

    (Tunalı Hilmi Bey ve Mehmet Emin Beyler bu konuda önemli destek veriyorlar.) Sf. 667  

    1 Aralık (kanunuevvel) 1339 (1923) tarihinde İçtima: 60, Celse:1 Birinci Reis Vekili Mehmet Sabri Bey  Sf. 720

    Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 32 (24.10.1923 / 1.11.1923)  (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 59 ve 60, Celse: 1, – Sf. 667 – 720) kitabından birebir alınmıştır.