Aristo; “İnsan doğuştan bilmek ister!” Demiş. Bilgi Bakkalı, ‘bilmek’ isteyenler için yapıldı. Paylaşmaya ve eleştiriye açık, küfür, hakaret ve nefret söylemine kapalıdır. Bu Bakkal’dan çıkarken; değişmiş olarak çıkarsanız ve bilgilerin kaynağı olan kitapları merak edip okursanız amacıma ulaşmış olacağım.
1 Teşrinisani (Kasım) 1339 (1923) tarihinde İçtima: 46, Celse:1, İkinci Reis Vekili İsmet Bey
2. Celse; İkinci Reis Vekili İsmet Beyefendi ve Ali Fethi Beyefendi
Meclis Reisi Seçimi; 151 Rey ile Ali Fethi Bey seçildi. 158 mebusun ikisi Rauf Beye oy verdi, 5 oy çekimser kaldı.
Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 32 (24.10.1923 / 1.11.1923) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 46 – Celse: 1, – Sf. ile arası) kitabından birebir alınmıştır.
30 Ekim 1339 (1923) tarihinde İçtima: 44, Celse:1, İkinci Reis Vekili İsmet Bey
Heyeti Vekile’nin Tasvibi: Hükümetin Onaylanması;
Cumhuriyet’in İlk Hükümet’i:
TBMM Riyaseti Celilesine;
… Başvekâlete Malatya Mebusu İsmet Paşa Hazretleri intihâb olunmuştur…. Heyeti Umumiyesi Meclisi Âli’nin tasvibine arz olunur.
Başvekil; Malatya Mebusu İsmet Paşa.
Şeriye Vekili; Saruhan Mebusu Mustafa Fevzi Efendi.
Erkânı Harbiyei Umumiye Vekili; İstanbul Mebusu Müşir Fevzi Paşa.
Dâhiliye Vekili; Kütahya Mebusu Ferit Bey.
Maliye Vekili; Trabzon Mebusu Hasan Fehmi Bey.
Müdafai Milliye Vekili; Karesi Mebusu Kâzım Paşa.
İktisat Vekili; Trabzon Mebusu Hasan Bey.
Adliye Vekili; İzmir Mebusu Seyit Bey.
Maarif Vekili; Adana Mebusu Safa Bey.
Nafıa Vekili; Trabzon Mebusu Muhtar Bey.
Sıhhiye Vekili; İstanbul Mebusu Dr. Refik Bey.
Muhacerat ve İmar ve İskân Vekili; İzmir Mebusu Necati Bey.
30 Teşrinievvel 1339
Türkiye Reisicumhuru Gazi Mustafa Kemal
Hükümet ad okunarak oylandı, 166 mebusun tamamı kabul oyuverdi. Sf. 103
2. Celse: İkinci Reis Vekili İsmet Beyefendi
Seferberlik İlga Oldu. Yani seferberlik uygulaması kaldırıldı. Sf. 120
Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 32 (24.10.1923 / 1.11.1923) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 44, Celse: 1, – Sf. 103 ile 120 arası) kitabından birebir alınmıştır.
29 Ekim 1339 (1923) tarihinde İçtima: 43, Celse:1, İkinci Reis Vekili İsmet Bey
Cumhuriyet İlânı;
Reis; “-Efendim! Kanun-u Esasi Encümeni (Anayasa Komisyonu) , Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’nun (1921 Anayasasının) bazı maddelerini muadil (bazı maddelerini değiştiren) layihayı kanuniyenin (kanun tasarısının) müstacelen (acele) ve derakap (hemen) müzakeresini (görüşülmesini) teklif ediyor.”
Kabul Sesleri.
“Riyaset-i Celile’ye
.. hakimiyetin bilakaydüşart (egemenliğin kayıtsız şartsız) millete aidiyeti ve idare usûlünün (idari yöntemin, rejimin); mukadderat-ı milleti (milletin geleceğini) bizzat ve bilfiil (sürekli) idare etmek esasına müstenit bulunması (dayanıyor olması) zaten cumhuriyet demek olduğundan, saltanat-ı ferdîyeyi (kişisel saltanatı) katiyen defi olan (kesinlikle kovmak olan) bu kelimenin istimâli (kullanılması) ve Türkiye Devletinin şekl-i hükümeti (hükümet şeklinin) cumhûrî (kolektif, topluluksal) olması hakkında Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’nun madde-i mahsusasına (özel maddeler kısmına) bir fırka ile tavzih edilmesi (açıklanması) hakikate (gerçeğe) ve maslahata (dirlik ve düzenimize) münasip (uygun) görülmüştür. Bir cumhuriyet tesis kılındıktan sonra bu cumhuriyetin mümessili olan bir riyaset makamının da ihdası (başkanlık makamının da oluşturulması) tabiidir. Bundan başka, hükümeti teşkil edecek olan Başvekilin, Reisicumhur tarafından tayini, mesuliyetin (sorumluluğun) tespiti nokta-i nazarından (belirlenmesi açısından) umur-u zaruriyedendir (zorunlu bir iştir). .. Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’nun buna ait bir, üç, sekiz ve dokuzuncu maddeleri berveçhiâti (aşağıdaki gibi) tadil ve tevzih (değiştirilmiş ve açıklanmış) ve devletimizin dininin din-i İslam ve lisanı Türkçe olduğuna dair bir madde-i mahsusa tedvin edilmiştir (özel bir madde ilave edilmiştir)…..
Reis; Yunus Nadi, Mazbata Muharriri; Celal Nuri, Gelibolu. Kâtip; Feridun Fikri, Dersim. Refik Konya, İbrahim Süreyya, İzmit. Rasih; Antalya, İlyas Sami; Muş.”
Kanun-u Esasi Encümeni (Anayasa Komisyonu) Reisi Yunus Nâdi (İzmir); “-..Başvekil Reisicumhur tarafından ve diğer hükümet arkadaşlarını da Başvekil tarafından intihabatındaki (seçilmelerindeki) esası kabul ediyor.” Sf. 92 (Saruhan Mebusu Vasıf kabul ediyor. Oysa mevcut yasa başbakan ve bakanların tek tek Meclis tarafından seçilmesi şeklindeydi, değişti) Sf. 93
Eyup Sabri Efendi (Konya); “- …. Reisicumhur intihabını ve bunu da müteakip yüz bir pâre top atılmasını teklif ediyorum.” (Yaşa Hoca sesleri) (alkışlar) Sf.95
Teşkilâtı Esasiye (Anayasa) Kanunu:
Madde 1– Hâkimiyet bilâkaydüşart (egemenlik kayıtsız şartsız) milletindir. İdare usulü halkın, mukadderatı (kaderini, geleceğini) bizzat ve bilfiil idare etmesi esasına müstenittir (dayalıdır). Türkiye Devletinin şekli hükümeti cumhuriyettir.
(Şiddetli alkışlar ve Yaşasın Cumhuriyet sesleri arasında kabul edildi. Hiçbir müzakere (tartışma) veya teklif olmadı.)
Madde 2- Türkiye Devletinin dini, dini İslam’dır. Resmi lisanı Türkçedir.
Mehmet Emin Bey (Karahisarışarkî); “-… Cumhuriyetin ruhu önünde tâzimen kıyam ederek (saygıyla eğilerek) üç kere Yaşasın Cumhuriyet diye… Yaşasın Cumhuriyet diye üç defa bağırdılar.
(Şeyh Saffet Efendi, Cumhuriyeti ilan etmekle Hulefai Raşidin Efendimizin (doğru yola yönlendiren dört halife) devirlerine rücu etmiş (geri gitmiş) oluyorum Elhamdülillah (Tanrı’ya hamd olsun) diyor.) Sf. 97
Madde 10- Türkiye Reisicumhuru, Türkiye Büyük Millet Meclis’i heyeti umumiyesi (genel kurulu) tarafından ve kendi azası meyanından (kendi üyeleri arasından) bir intihap (seçim) devresi için intihap olunur (seçilir). Vazifei riyaset yeni Reisicumhurun intihabına kadar devam eder. Tekrar intihâb olunmak caizdir (tekrar seçilmek uygundur).
(Eskişehir mebusu Emin Sazak Bey Reisicumhur, Amerika ve Fransa’daki gibi iki dönem seçilsin ve çoğunluk partisinden olmasın, halkın malı olsun diyor ama konuşturmuyorlar.)
Madde 11- Türkiye Reisicumhuru Devletin reisidir. Bu sıfatla lüzum gördükçe Meclis’e ve Heyeti Vekile’ye Riyaset (hükümete başkanlık) eder. Kabul Edildi. Sf. 98
Madde 12- Başvekil Reisicumhur tarafından ve Meclis azası meyanından (meclis üyeleri arasından) intihâb olunur (seçilir). Diğer vekiller Başvekil tarafından yine Meclis azası meyanından intihâb olunduktan sonra heyeti umumiyesi (hükümetin tamamı) Reisicumhur tarafından Meclis’in tasvibine arz olunur (onayına sunulur). Meclis hali içtimada (toplantı halinde) değilse keyfiyeti tasvip Meclis’in içtimaına talik olunur. (bu durumun onaylanması Meclisin toplanmasına bırakılır)
Reisicumhurun İntihabı;
Riyaseti Celile’ye;
Kabul olunan mevaddı kanuniyeye tevfikan (kanun maddelerine dayanarak) Reisicumhurun hemen şimdi intihabını teklif ediyorum. 29 Teşrinievvel Ekim 1339 (1923)
Ertuğrul Dr. Fikret
(Kabul edildi. Oylama başladı, aday yok. 158 mebusun tamamı Ankara Mebusu Gazi Mustafa Kemal Paşa Hazretlerini Reisicumhurluğa seçtiler. Sadece Gümüşhane Mebusu Zeki Bey red oyu vermiş.) Sf. 99
Paşa, teşekkür konuşması yaptı ve ilk defa Türkiye Cumhuriyeti ifadesini kullandı. Meclis dualarla kapandı. Sf. 100
Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 32 (24.10.1923 / 1.11.1923) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 43, Celse: 1, – Sf. 93 ile 100 arası) kitabından birebir alınmıştır.
21 Kasım 1339 (1923) tarihinde İçtima: 56, Celse:1, Birinci Reis Vekili Mehmet Sabri Bey
Gazi Kendisine Kırmızı Şeritli İstiklâl Madalyası Takıyor
“TBMM Riyaseti Celile’sine;
TBMM birinci devrei azasından (üyelerinden) oldukları halde cephede ve İzmir mıntıkası, şimal (kuzey) gurubunda asarı hamaset ve fedakâri (yararlılık ve fedakârlık eserleri) gösteren… İstiklâl Madalyası Kanununun ikinci ve beşinci maddelerine tevfikan nısfı (maddelerine dayanarak yarısı) yeşil ve nısfı diğeri (diğer yarısı) kırmızı şeritli İstiklâl Madalyası itasını (verilmesini) rica ederim, Efendim.
TBMM Reisi Gazi Mustafa Kemal.”
Gazi Mustafa Kemal Paşa (Ankara), Fevzi Paşa (Kozan), Kâzım Karabekir Paşa (Edirne), Ali Fuat Paşa (Ankara), Kâzım Paşa (Karesi), Refet Paşa (İzmir), Fahrettin Paşa (Mersin), Ali Bey (Karahisarı sahip), Avni Bey (Saruhan), Hüseyin Bey (Trabzon), Cavit Bey (Kars), Cafer Tayyar Paşa (Edirne), Hacı Şükrü Bey (Diyarbakır, Şeyh Sait İsyanında idam edildi), Hoca Esat Efendi (Aydın), Memduh Bey (Karahisarı Sahip), Ömer Lütfi Bey (Karahisarı Sahip), Selahattin Bey (Mersin), Mahmut Celal Bey (Saruhan), M. Necati Bey (Saruhan), Reşat Bey (Saruhan), Vehbi Bey (Karesi), Hamdi Bey (Ertuğrul), Hüseyin Bey (Elâziz), Rıza Bey. Kabul edildi. Sf. 494
Akçuraoğlu Yusuf Bey (İstanbul): (Maarif hakkında konuşuyor. Tarih kitaplarını çıkartalım diyor, eskiyi kötüleyelim yeniyi allayıp pullayalım diyor.) Sf. 497
Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 32 (24.10.1923 / 1.11.1923) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 56 Celse: 1, – Sf. 494 ile 497 arası) kitabından birebir alınmıştır.
29 Ekim 1339 (1923) tarihinde İçtima: 43, Celse:1, İkinci Reis Vekili İsmet Bey
Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı Rıza Nur İstifa Etti: (Bir daha dönmemek üzere gitti)
“BMM Riyasetine,
Sıhhiye ve Muavenet-i İçtimaiye Vekâletinden istifa ettim. Yarın daire-i intihabiyeme (seçim bölgeme) gidiyorum. Mütemadi (sürekli) meşagil (meşguliyetler) ile yorgunluğum takdir buyurulur. Muhtaç olduğum istirahat için iki ay mezuniyet (izin) ita buyurulmasını rica eylerim. Efendim.
Rıza Nur.”
Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 32 (24.10.1923 / 1.11.1923) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 43, Celse: 1, – Sf. 83) kitabından birebir alınmıştır.
27 Ekim 1339 (1923) tarihinde İçtima: 42, Celse:1, İkinci Reis Vekili İsmet Bey
Ali Fethi Bey; Başkanlığındaki Hükümet İç ve Dış Şartlardan Dolayı Meclis’in İtimadına Daha Fazla Mazhar Olacak Bir Hükümetin İşbaşına Gelmesi İçin, İstifa Etti. Sf. 76
Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 32 (24.10.1923 / 1.11.1923) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 42, Celse: 1, – Sf. 76) kitabından birebir alınmıştır.
8 Teşrinisani (Kasım) 1339 (1923) tarihinde İçtima: 50, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey
İstanbul Belediyesinin Kaldırılmasına Dair Teklif:
Dâhiliye Vekili Ferit Bey’in İstanbul Şehremanetinin (İstanbul’a özel belediye teşkilâtı, başkanını hükümet tayin ediyor.) Vilâyetle tevhit edilmesini (birleştirilmesini) isteyen tezkeresi, kanun teklifi haline getirilmesi için vekâlete iade edildi. Sf. 347
3. Celse. Fehmi Beyefendi.
Temyiz Mahkemesi’nin Sivas’tan Eskişehir’e Gelmesi Kabul Ediliyor. Sf. 380
Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 32 (24.10.1923 / 1.11.1923) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 50, Celse: 1, – Sf. 347 ile 380 arası) kitabından birebir alınmıştır.
24 Ekim 1339 (1923) tarihinde İçtima: 41, Celse: 2, İkinci Reis Vekili İsmet Bey
Kastamonu Mebusu Miralay Halit Bey, İstiklal Madalyaları Dağıtılırken Ali Fuat Paşa Unutuldu Diyor ve Ona da Madalya Teklifi Yapıyor, Reddediliyor.
(Meclis Başkanı bu madalyaları Başkumandan takdir etti diyor, Ali Fuat Paşa’ya vermiyorlar.) Sf. 28
Başvekil Ali Fethi Bey Dâhiliye Vekâletinden İstifa Ediyor. Memnuniyetle kabul ediliyor. Sf. 39
Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 32 (24.10.1923 / 1.11.1923) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 41, Celse: 1, – Sf. 28 ile 39 arası) kitabından birebir alınmıştır
24 Ekim 1339 (1923) tarihinde İçtima: 41, Celse:1, İkinci Reis Vekili İsmet Bey
Ali Fuat Paşa Meclis’teki Görevinden İstifa Edip Askeriyedeki Görevine Döndü. Sf.11
Saltanatın Kaldırılma Tarihi Olan 1 Kasım Milli Bayram Olarak Kabul Edildi. (1) Takrir sahipleri Hüseyin Rauf, İsmail Suphi, Süleyman Sırrı. Sf.15
Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 32 (24.10.1923 / 1.11.1923) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 41, Celse: 1, – Sf. 11 ile 15 arası) kitabından birebir alınmıştır.
BAKKAL’IN NOTU (1) (1996): 1 Kasım 1922 Saltanatın Kaldırılması Milli Bayramı Kanunu kabul edildi. Bu bayram ne zaman kaldırıldı?
8 Teşrinisani (Kasım) 1339 (1923) tarihinde İçtima: 50, Celse:1, Reis Ali Fethi Bey
Asker Olan Mebusların Vaziyeti Hukukiyeleri (yasal durumları) Görüşülüyor: 22 Ekim 1922 tarihli ve Hüseyin Rauf imzalı bir hükümet tezkeresi bu işin açıklığa kavuşturulmasını istiyor.
Müdafai Milliye Encümeni Mazbatası;
“… Ordunun siyasi teşkilât ve temavvücuttan (siyasi kurum ve yapıdan) azami derecede uzak kalması istihdaf edilmiş (hedef edinilmiş)… TBMM’ne intihâb edilen ve edilecek olan bilumum mensubini askeriyenin tabi olacakları şerait hakkında kanun;
Madde 1– (İstifa etmeyen, emekli olmayan, seçim ilanından on gün içinde istifa veya emekliliklerini talep etmeyenler TBMM azalığına intihâb olunamazlar (seçilemezler)
Tezkere, Kanunu Esasi Encümenine (Anayasa Komisyonuna) gitti. Sf. 310
10 Teşrinisani (Kasım) 1339 (1923) tarihinde İçtima: 51, 1. Celse. Reis Ali Fethi Beyefendi
Batı Trakya’daki Yunan Mezalimini Menteşe Mebusu Esat Efendi anlatıyor. Sf. 318
Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 32 (24.10.1923 / 1.11.1923) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 50 ve 51 Celse: 1, – Sf. 310 ile 318 arası) kitabından birebir alınmıştır.
24 Ekim 1339 (1923) tarihinde İçtima: 41, Celse:1, İkinci Reis Vekili İsmet Bey
Mustafa Kemal Paşa Madalya Dağıtıyor
(TBMM Birinci devre âzâsı olup cephede ve bilfiil kıtaatta hizmet gören Bozok Mebusu Süleyman Sırrı, Kozan Mebusu Ali Saip, Antep Mebusu Kılıç Ali Beylere kırmızı şeritli İstiklâl Madalyası verilmesi münakaşasız kabul edildi.) Sf.10
Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 32 (24.10.1923 / 1.11.1923) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 41, Celse: 1, – Sf. 10) kitabından birebir alınmıştır
21 Teşrinievvel (Ekim) 1339 (1923) tarihinde İçtima: 40, Celse:1, Reisisani Ali Fuat Paşa
Ordu Personeline % 300’e Varan Zam Kanunu Teklifi Görüşülüyor
(Zam miktarını Gazi Paşa Hazretleri encümene bildirmiş. Müşir maaşı 300, yüzbaşının maaşı 50 lira. ) Sf. 846
Gazi Mustafa Kemal Paşa Hazretleri; “-… Muhterem efendiler! Heyet-i Celileniz ki, Başkumandansınız, Başkumandanlığı şahsiyet-i maneviyenizde temerküz ettiriyorsunuz (manevi kişiliğinizde topluyorsunuz), ben sizin muvakkat (geçici) bir vekilinizim. Size karşı maruzatta bulunduğum için beni mazur göreceksiniz ve bu teklifi kabul ederek orduya karşı kadirşinaslığınızı göstereceksiniz. (hay hay sesleri) (Alkışlar)
… Süleyman Sırrı (Bozok); “-Teklifi okumaya bile hacet (ihtiyaç) yok.” Sf. 853
… Muhtar Bey (Trabzon); (Zamların yüksekliğinden şikâyet ediyor.) “-..jandarma Kumandanının maaşı Vali’nin maaşından ziyade (fazla) olacak.“
Kanun kabul edildi. Sf. 859
Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 31 (9.09.1923 / 21.10.1923) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 40, Celse: 1, – Sf. 846 ile 859 arası) kitabından birebir alınmıştır
15 Teşrinievvel (Ekim) 1339 (1923) tarihinde İçtima: 36, Celse:1, Reisisani Ali Fuat Paşa
Türkiye Komünist Partisi Genel Sekreteri Şefik Hüsnü’den İstanbul’un Kurtuluşundan Dolayı Bir Tebrik Telgrafı Yollanmış; İmza; İşçi ve Çiftçi Sosyalist Partisi Namına (adına) Kâtibi Umumi (Genel Sekreter) Şefik Hüsnü.
(Bu telgrafa Mebuslar kızıyorlar ve cevap verilmesin diyorlar.) Sf. 675
Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 31 (9.09.1923 / 21.10.1923) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 36, Celse: 1, – Sf. 675) kitabından birebir alınmıştır.
13 Teşrinievvel (Ekim) 1339 (1923) tarihinde İçtima: 35, Celse:1, Reisisani Ali Fuat Paşa
Ankara Başkent Oluyor
İsmet Paşa ve bir gurup mebus verdikleri 9.10.1339 tarihli takrirde (yasa teklifinde Boğazların durumunun belirsizliği, coğrafi ve askeri nedenler öne sürerek Ankara’nın başkent olmasını teklif etmişlerdi, büyük bir ekseriyetle kabul edildi.
Zeki Bey (Gümüşhane) “-Zavallı İstanbul şehrine olan iğbirarınız (kırılmanız, alınganlığınız) nedendir bilmem.” Sf. 670
Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 31 (9.09.1923 / 21.10.1923) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 35, Celse: 1, – Sf. 670) kitabından birebir alınmıştır.
8 Ekim 1339 (1923) tarihinde İçtima: 33, Celse:1, Reisisani Ali Fuat Paşa
Men’i Şekâvet Kanununun Maddeleri Hakkında Görüşme.
2. Celse: İkinci Reis Vekili İsmet Beyefendi
İstanbul’a Giden Mebus Heyetine Gereken İlginin Gösterilmediğine Dair 90 İmzalı Bir Takrir
(Kütahya Mebusu Recep Peker, bu konuda söz alarak Şekâvetin Men’i Kanunu görüşmelerini sulandırıyor. Başvekil Ali Fethi Bey de konuşuyor; İstanbul Müdafai Hukuk Cemiyeti, İstanbul’un kurtuluş günü için Meclis’ten bir heyet istemiş, giden heyeti Haydarpaşa’da karşılayan yokmuş. Onlar herhalde Cumartesi günü Ordu ile birlikte gideceklerini bekliyorlardı diyor. Ve Vali Haydar Bey hakkında methü senada (övgüde) bulunuyor. İstanbul’da bir Vali bir de Vali gibi atanmış Şehremini bulunmakta idi. Sadece İstanbul’a has bir durumdur bu; belediyeye şehremaneti, başkanına da şehremini denirdi.) Sf.565
(Saruhan Mebusu Vasıf Bey Vali Haydar Bey’in haberi olmasına rağmen bizi karşılamadı diyor. Resmigeçitte Valinin sağında Şükrü Naili solunda ve arkasında ise Meclis Reis Vekili Sabri Bey vardı, Vakit Gazetesindeki resime bakın diyor.) Sf.570
Murat Bey (Antalya); “-..Cuma günü olduğu için Vali kendi istirahatini, feda edip gelmemiştir. Mesele bundan ibarettir.” Sf. 572
(Yahya Galip Bey, öyle bir kıvırıyor ki, in aşağıya diyorlar, şiddetli tepki alıyor.)
Reşat Bey (Saruhan); “-İstanbul’a giden heyete saygısızlık vs. ne derseniz deyin olmuştur. Zırva tevil götürmez. (saçma söz ne kadar yorum yapılsa da sonuç değişmez.)” Sf. 575
(Aydın Mebusu Dr. Mazhar Bey büyük dahi vs. sözleri ile başlayarak, bu heyet karşılanmalıydı diyor ve Büyük Dâhiden büyük fırça yiyor.)
Gazi Mustafa Kemal Paşa Hazretleri; “-Böyle heyetlere istikbal (karşılama) için bir kanun mu var? Böyle şeyleri nereden çıkarıyorsunuz? Behemehâl (her durumda) her memur, her heyetin istikbaline (karşılamasına) mecbur mudur? Bunu nereden çıkarıyorsunuz?” Sf. 576
(Dr. Mazhar Bey geri adım atmıyor, bu arada Fethi Bey’in sözlü saldırısına da uğruyor. Görüşmeler sonraki içtimaya kaldı.) Sf. 583
Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 31 (9.09.1923 / 21.10.1923) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 33, Celse: 1, – Sf. 565 ile 583 arası) kitabından birebir alınmıştır.
10 Ekim 1339 (1923) tarihinde İçtima: 34, Celse:1, İkinci Reis Vekili İsmet Bey
İstanbul’a Giden Mebus Heyetine Gereken İlginin Gösterilmediğine Dair 90 İmzalı Bir Takrir Görüşülmeye Devam Ediliyor.
Birinci Reis Vekili Sabri Bey: (Kemal Paşa’nın fırçasından sonra, Paşa’nın Ulu Telgrafına cevaben:)
“-TBMM Reisi Gazi Mustafa Kemal Paşa Hazretlerine;
8 Teşrinievvel 1339 tarihli telgrafları celilesine (ulu telgraflarına) cevaptır. Meclis-i Ali mümessilleri (temsilcileri) İstanbul’un sine-i tahassüründe (üzgün sinesinde), samimiyet ve hürmetin zengin tezahüratını âşikâr surette (açık biçimde) görmüştür. İstasyondaki karşılamama olayı ehemmiyetsizdir (önemsizdir). Sabri.”
(Vali Haydar Bey de Ali Fuat Paşa’ya telgraf çekiyor, çok iyi karşıladık ve uğurladık diyor. Ali Fuat Paşa ise Sabri Bey’e olayın mahiyetini açık bir biçimde soruyor. Sabri Bey’in bir telgrafı daha var, Mustafa Kemal’e Reisi Mübeccel (Yüceltilmiş Reis) diyor!. )
“Gazi Paşa Hazretlerine; İstanbul’dan gördüğümüz hürmet-i fevkaladeye (olağanüstü saygıya) rağmen .. avdet-i acizânemize kadar (dönünceye kadar) bu meseleye müteferri (ayrı) bir karar ittihaz buyurulmamasını mübarek ellerinizden öperek rica eyleriz.”
Lazistan Fuat, Bolu Cevat Abbas” Sf.591
Rasih Efendi (Antalya); “-Meclis’e herkes hürmet etmek zorundadır, aksi halde memleketi anarşiye götürürüz.” Sf. 592
İstanbul’daki Sivil ve Asker Amirlerinin Görevden El Çektirilmesini İsteyen Takrir;
Saruhan; Vasıf, Aydın; Dr. Mazhar, Denizli; Haydar Rüştü, Antalya; Rasih Efendi, Dersim; Feridun Fikri, İzmir; Mustafa Necati, Bursa; Necati, Eskişehir; Mehmet Arif, Kütahya; Cevdet, Antalya; Ahmet Saki, Bir takrir Vererek Tüm Sivil ve Askeri Rüesanın derhal Görevden El Çektirilmelerini İstiyorlar.
(Meclis Başkan’ı bunu oylamaya sunmuyor. Kütahya mebusu Recep ve İzmir Mebusu Safvet bir takrir veriyorlar ve bu bir sehivdir (bu takrir bir hatadır) diyorlar, kabul ediliyor mesele örtbas ediliyor.) Sf. 595, 596
2. Celse: İkinci Reis Vekili İsmet Beyefendi
İsmet Paşa Ankara’nın Başkent Olması İçin Takrir (yasa teklifi) Veriyor; (1) Sf. 599
Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 31 (9.09.1923 / 21.10.1923) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 34, Celse: 1, – Sf. 591 ile 599 arası) kitabından birebir alınmıştır.
BAKKAL’IN YORUMU (1) (1996): İlginç bir zamanlama, durumdan vazife çıkartılıyor, İstanbul olaylarının dumanı tüterken İsmet Paşa devreye giriyor ve takriri veriyor.
17 Ekim 1339 (1923) tarihinde İçtima: 37, Celse:1, Birinci Reis Vekili Mehmet Sabri Bey
Müdafa-i Hukuk Cemiyet’i Reislerinin Suçlarının Affı Hakkındaki Kanun Teklifi Görüşülüyor.
Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 31 (9.09.1923 / 21.10.1923) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 37, Celse: 1, – Sf. ile arası) kitabından birebir alınmıştır.
18 Ekim 1339 (1923) tarihinde İçtima: 38, Celse:2, Birinci Reis Vekili Mehmet Sabri Bey
Men’i Şekâvet Kanunu’nun Tamamı Görüşülerek Kabul Edildi (Bu kanunun ismini İzale’i Şekâvet yani eşkıyalığı giderme kanunu olarak ta yazıyorlar.)
(Çok sert ve sürgün cezası da içeren bir kanun.) Sf. 702
20 Ekim 1339 (1923) tarihinde İçtima: 39, Celse:2, Reis-i Sani Ali Fuat Paşa.
2. Celse: Reis-i Sani Ali Fuat Paşa.
İzmir Mebusu Mustafa Necati Bey İmar, İskân ve Mübadele Vekili Seçildi. Sf. 826
Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 31 (9.09.1923 / 21.10.1923) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 38 ve 39 Celse: 1, – Sf. 702 ile 826) kitabından birebir alınmıştır.
15 Teşrinievvel (Ekim) 1339 (1923) tarihinde İçtima: 36, Celse:3, Reisisani Ali Fuat Paşa
Men’i Şekâvet, Eşkıyalığın Men’i Kanunu Görüşülüyor:
Madde1 – İsim ve şöhret ve hüviyet ve fiillerinin ve mahkûmiyet-i sabıkaları (sabıkaları), varsa mahkûmiyetlerinin tayin ve teşrihiyle (belirlenmesi ve açıklanması ile) şâkî (eşkıya) oldukları Dâhiliye Vekâletince ilan olunan eşhasın (şahısların), üçüncü maddede muharrer(yazılı olan) mehlin (sürenin) inkisasından (tamamlanmasından) sonra ve hükümetçe derdestlerinden(tutuklanmalarından) evvel, her kim tarafından olursa olsun cerh (yaralanma) ve katlleri (katledilmeleri, öldürülmeleri) cürüm (suç) addolunmaz. Carih (yaralayanlar) ve katiller hakkında takibat dahi icra edilemez. (soruşturma bile yapılamaz)” (1)
Kabul Edildi. Sf. 701
(Karesi Mebusu ve İstiklal Mahkemelerinin meşhur üyelerinden Ahmet Süreyya Özgeevren kendi hukukçuluğunu öven ve Kütahya Mebusu Ragıp Bey’e sataşan bir konuşma yapıyor, tarihi cevabı alıyor.)
Ragıp Bey (Kütahya); “-Efendim! Sen hukukun (ha) sı kadar boşsun, boş!”
(Osmanlıca alfabesindeki h harfi ح şeklindedir.) Sf. 702
Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 31 (9.09.1923 / 21.10.1923) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 36, Celse: 1, – Sf. 701, 702) kitabından birebir alınmıştır.
BAKKAL’IN YORUMU (1) (1996): Bu yasaya ‘iti ite kırdırma anlayışının kanunu’ denilebilir. Öldürme veya yaralamanın suç sayılmayacağı bir yasa.
6 Ekim 1339 (1923) tarihinde İçtima: 32, Celse:1, Reisisani Ali Fuat Paşa
(Nevâhi kanununu görüşelim diyenler var ama 90 maddelik bu kanunun encümende 40 maddelik kısmı görüşülmüş henüz.) Sf. 516
2. Celse Reis-i Sani Ali Fuat Paşa
Men’i Şekâvet Kanunu Lâyihası (Eşkıyalığı Yasaklama) Kanunu’nun Maddeleri Görüşülüyor:
Halis Turgut Bey (Sivas); (Men’i Şekâvet Kanununun 1.2.3, Maddeleri kabul edildi. 4. Maddesi Eşkıyaya yataklık edenler hakkında. O madde konuşuluyor.) “-.. Köylünün Jandarmadan çektiklerini unutmuşsunuz da ilaveten onlara daha ziyade salahiyet (yetki) bahşediyorsunuz.” Sf. 545
Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 31 (9.09.1923 / 21.10.1923) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 32, Celse: 1, – Sf. 516 ile 545 arası) kitabından birebir alınmıştır.
Bilgi Bakkalı 