Bilgi Bakkalı

Aristo; “İnsan doğuştan bilmek ister!” Demiş. Bilgi Bakkalı, ‘bilmek’ isteyenler için yapıldı. Paylaşmaya ve eleştiriye açık, küfür, hakaret ve nefret söylemine kapalıdır. Bu Bakkal’dan çıkarken; değişmiş olarak çıkarsanız ve bilgilerin kaynağı olan kitapları merak edip okursanız amacıma ulaşmış olacağım.

recent posts

about

  • HAKKI HAMİ BEY: “İDAM CEZASI TAVUK ÖLDÜRMEK DEĞİLDİR, HAYAT ÇOK YÜCEDİR…”

    14 Kanunusani (Ocak) 1337 (1922) tarihinde İçtima: 144. Celse:2, Birinci Reis Vekili Musa Kâzım Efendi.

    Fevzi Bey; Nafıa Vekilliğine, Kâzım Paşa; Müdafa-i Milliye Vekâletine seçildiler.  İktisat Vekîli Mahmut Celâl Bey İstifa etti.

    İstifanın sebebi anlaşılamadı.

    2. Celsenin Mabadı (Sonrası) Hafidir (Gizlidir):

    İstiklâl Mahkemelerinin Lağvi Hakkında Hüseyin Avni Bey’in Takriri:

    Aşağıdaki notlar: TBMM GCZ II – Sf. 615, 619 arası) kitabından birebir alınmıştır.

    Hüseyin Avni Bey; “-.. bir zaman oldu ki Hükûmet bütün icraatı İstiklâl Mahkemelerine tevdi eder (yönlendirir) bir şekilde bize bir kanun kabul ettirdi….   daima Fevzi Paşa Hazretleri bize; maazallah (Allah korusun) ordu inhilâl eder (çöker), maazallah ilerisinde – gerisinde casus teşkilâtı ..  Artık İstiklâl Mahkemelerinin el uzatmadığı, vâz-ı yed etmediği  (el koymadığı) deavi (davalar) kalmadı ve bütün hükümetin icraatını eline aldı ve Meclis namına hükümler verdi .. Kanunun sükût ettiği (sustuğu) yerde mutlak veyahut arzu edildiği gibi hüküm verecek mahkemeler dünyada mevcut değildir. Bu mahkemelerin azalığına gerçekten meslekten olanlar girsin. … Efendiler! Siz memleketi kurtarmak istiyorsanız, siz mahkemeleri yaşatmak istiyorsanız, işte burada 350 mahkemeniz var, onun kudretini arttırın. .. Dört mahkeme, beş mahkeme devletin bütün teşkilâtını yürütemez. .. bunun lüzumu kalmamıştır. İhtilâlin de hukuku vardır. Fevkalâdenin de hukuku vardır. .. Dünyanın adaletine sığacak şeylerden değildir. ..” (Hüseyin Avni Bey Divan-ı Harpleri bile kaldıralım diyor.) (GCZ II – Sf. 615)

    Hakkı Hami Bey (Sinop); (İstiklâl mahkemelerinin kötü uygulamalarından bahsediyor.) “-… Bunlardan biri Konya’nın ilçelerinden 60 yaşında bir adam. Sorduklarında bu adamın rehin olduğunu söylüyorlar. .. Adamın oğlu asker kaçağı imiş, adamı yakalıyorlar, Hapsediyorlar… Mahkemenin beyannamesinde diyor ki; birisi askerden firar ederse akrabaları sıraya konulacak ve bunlara eziyet edilecek. Ve ayrıca köy ihtiyar heyetinden 300 lira para alıyorlar. .. Efendiler bu dünyanın hiçbir yerinde yoktur. Dokuz aydır yatıyor o zavallı vergi veriyor. .. sizi katiyetle temin ederim ki bizim zamanımızda yapılan fenalık 14 senelik meşrutiyet zamanında (1908 ile 1920 arası) (… boşluk var, itiraz sesleri var…) belgeleri dahi vardır. .. Köyleri baykuş yuvası yapmak için mi yoksa müreffeh bir devre açmak için mi çalışıyoruz? İstiklâl Mahkemelerine de ve hiçbir kimseye de adam asmak yetkisini vermeyiniz. İdam cezası tavuk öldürmek değildir, hayat çok yücedir… .. İnsan asmakta devam edilirse sonuç ne olacaktır? Sonuç yıkılmak olacaktır. Bu gibi şeyler memlekete felaketten başka bir şey getirmez. (1)  

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 16 (7.01.1922 / 12.02.1922) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 144, Celse: 2’nin Mabadı Hafidir, (TBMM GCZ II – Sf. 615, 619 arası), kitabından birebir alınmıştır.

    BAKKAL’IN NOTU (1) (1996): Hakkı Hami Bey muhalif 2. Gurubun önemli bir mebusu.

  • KEMAL PAŞA MECLİS’E TAM EGEMEN OLMAK İSTİYOR

    12 Kanunusani (Ocak) 1337 (1922) tarihinde İçtima: 143. Celse:1, Birinci Reis Vekili Musa Kâzım Efendi.

    Nafıa Vekili Hüseyin Rauf Bey ve Müdafai Milliye Vekili Refet Paşa Sağlık Durumunu Öne Sürerek Bakanlık Görevlerinden İstifa Ettiler:

    Mersin Mebusu Selahattin Bey ve 45 arkadaşı bir takrir vererek Refet Paşa’ya takdirname verilmesini istediler ve kabul edildi. Sf.16,17

    Mustafa Kemal Paşa Refet Paşa’ya Verilen Takdirnameye Karşı Çıkıyor;        

    “TBMM Riyaset-i Celile’sine;

    ….usul-ü taltif (taltif etme yöntemi, usulü) hakkındaki kanunun mevaddı (maddeleri) Meclis takdirnamesinin itası (verilmesi) için icap eden şerâiti (gereken şartları) tespit ve bunun yalnız meydan-ı muharebede (savaş alanında) ateş altında ifayı vazife edenlere (görev yapanlara), muharebenin mahal (yeri) ve tarihi vukuu (olay tarihi) zikredilmek (belirtilmek) şartiyle ve Başkumandanlık inhasıyla (teklifi ile) itası (verilmesi) kabul olacağını ifade eylemekte olmasına binaen Heyet-i Celile’nin bu baptaki kararını makam-ı Riyasetçe müşarünileyhe (belirtilen kişiye) bir kıta teşekkürnâme yazılması tarzında telakki edileceğini (anlaşılabileceğini) arz eylerim efendim.

                          TBMM Reisi, Başkumandan Mustafa Kemal” Sf. 41

    Yusuf Ziya Bey (Bitlis); “- .. Meclis-i Ali takdirnameyi kabul etmiştir.”         

    Selahattin Bey; “-.. Meclis-i Âli vâz-ı kanundur (kanun yapıcıdır). .. Meclis âciz değildir.”

    Hüseyin Avni; “- .. tefsiri de (açıklaması da) Meclis’e aittir, Divan-ı Riyasete ait değildir. .. Bu tezkerenin reddini teklif ediyorum. Ve okunmasını Meclisin şerefiyle mütenasip (orantılı) görmüyorum.” (bravo sadaları)

    Şiddetli gürültülerden sonra diğer konuya geçiliyor:

    Müdafaa-i Milliye ve Nafıa Vekâletlerinin Seçimi;

    Müdafaa-i Milliye Vekâleti için, Karesi; Kâzım Paşa ve Mersin; Fahrettin Paşa, Nafıa için Diyarbekir; Fevzi, İzmit; Sırrı, Çorum; İsmet öneriliyor. Sf. 42 Seçimler sonraya kaldı.

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 16 (7.01.1922 / 12.02.1922) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 143, Celse: 1, – Sf. 16 ile 42 arası) kitabından birebir alınmıştır.

    BAKKAL’IN NOTU (1) (1996): Gerçek istifa sebepleri; günlerdir devam eden Harp Encümeni Kurulması hakkındaki görüşmelerde Mustafa Kemal Paşa ve İsmet Paşa aleyhinde tenkitlerde bulunmuş olmaları olabilir.

  • ORDUNUN VE CEPHENİN DURUMU İYİ DEĞİL

    9 Kanunusani (Ocak) 1337 (1922) tarihinde İçtima: 142. Celse:1, Birinci Reis Vekili Musa Kâzım Efendi.

    Server Bey’in Ardahan Mebusluğuna Kabulü Sf. 11

    1.Celsenin Sonu Hafidir (Gizlidir) Birinci Reis vekili Musa Kâzım Efendi

    Aşağıdaki Notlar (TBMM GCZ II – Sf. 610) kitabından birebir alınmıştır.

    Harp Encümeni Konusu Görüşülüyor: (Bol sansür var!)  

    Abidin Bey (Lazistan); “-..Arkadaşlar bu millet hukuk-u esasiye (anayasa) sadalarından, bu sahte şeylerden ziyade top ve tüfenk sadalarına alışıktır (yok, yok sadaları) (Sözünü geri al sesleri) .. İsmet Paşa ile Müdafaa-i Milliye Vekilinin arasını bulmak lâzımdır. (gürültüler) İstediğiniz kadar gürültü yapın vız gelir.”

    Refet Paşa (Müdafa-i Milliye Vekili (Milli Savunma Bakanı); “-..Harp komisyonla idare edilmez, demir bir elle idare olunur. .. Başkumandan Paşa Hazretleri de yedi senedir benim gibi harp içinde yorulmuştur. .. mutlaka onun da istirahate (dinlenmeye) ihtiyacı vardır. .. Kumandayı mümkün olduğu kadar bir elde toplamak ve vazifeyi taksim etmek lâzımdır. .. salahiyet (yetki) vermediniz ki vazife isteyesiniz !” 

    Hüseyin Avni Bey; “-.. bu kanunu kabul ederseniz iş berbat olacak .. Ben buradan iniyorum, vebali size aittir.”

    (Mustafa Kemal Paşa da bu kanuna karşı, ben idare ediyorum diyor, bundan daha iyisi olmaz diyor.)

    Mustafa Kemal Paşa; “-.. başka türlü bir teşkilat ile bir iş yapmak isteyen varsa, Başkumandanlıktan istifa ederim..”

    Hüseyin Avni Bey; “- .. ortada vazifenin yapılmadığına dair bazı dedikodular vardır.” 

    (Refet Paşa Heyet-i Vekile Reisliği ile Erkân-ı Harbiye-i Umumiye Reisliği aynı kişide yani Fevzi Paşa’da birleşmemeliydi bu yanlış oldu diyor. Fevzi Paşa mevcut durumu savunuyor. Selahattin Bey ise, Fevzi Paşa iki işten birini seçsin diyor.) (TBMM GCZ II – Sf. 610)

    Mustafa Kemal Paşa; “-…….. Meclisinizin Riyasetinden (Meclisinizin Başkanlığından) de Başkumandanlıktan da çekilmeye amadeyim (hazırım)! (Gürültüler) .. ve benim mevcudiyetim memleketimin menafiine zarar iras ediyorsa (yararlarına zarar veriyorsa),.. Isdar buyurulacak (değiştirilecek) karara bilaîtiraz ittiba edeceğim (itirazsız uyacağım). Şarta muallâk olarak (şarta bağlı olmadan). (gürültüler) ” 

    3. Celse Hafidir (Gizlidir) (Hiçbir bilgi yok. Tamamı sansüre uğramış olabilir.)

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 16 (7.01.1922 / 12.02.1922) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 142, Celse: 1. Celsenin sonu ve 2. Celse Hafidir. (TBMM GCZ II – Sf. 610) kitabından birebir alınmıştır.

  • CELALETTİN ARİF BEY UZAKLAŞTIRILDI

    7 Kanunusani (Ocak) 1337 (1922) tarihinde İçtima: 141. Celse:2 Hafidir, Birinci Reis Vekili Musa Kâzım Efendi.

    2. Celse Hafidir (Gizlidir)

    Aşağıdaki Notlar (TBMM GCZ II – Sf. 593) kitabından birebir alınmıştır.

    Celalettin Arif Bey Roma’ya Görevli Olarak Yollandı:

    Rauf Bey Sağlık Durumunu Öne Sürerek İstifa Etti.

    Harp Encümeni Kanun’u Görüşülüyor;

    Vehbi Efendi (Konya); “-… Harp Encümeni devam ettikçe efendiler, Heyeti Vekîle’nin mülga olduğuna (kaldırıldığına) dair bir madde lâzımdır. .”.

    Selahattin Bey (Mersin); (Başkumandanlıktan bahsederek;) “- .. İcraat yürümüyor, bundan kendileri de müştekidir (şikâyetçidir). Bizzat Fevzi Paşa Hazretleri çalışamıyoruz, bize yardım ediniz dedi.”

    Görüşmeler Ertelendi. (TBMM GCZ II – Sf. 593)

    Amasya İstiklal Mahkemeleri Hakkında Şikâyet Takrirleri Var:

    (Aydın Mebusu Tahsin Bey Amasya İstiklâl Mahkemesi azasından Bahri ve iki arkadaşını serian (süratle) derdestleri (ele geçirilerek) ile mahfuzen (gizlice) Ankara’ya izamları (getirilmeleri) diye takriri veriyor.) (TBMM GCZ II Sf. 594)

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 16 (7.01.1922 / 12.02.1922) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 141, Celse: 2 Hafidir , (TBMM GCZ II Sf. 593, 594) kitabından birebir alınmıştır.

  • İSTİKLÂL MAHKEMESİ MAĞDURLARINA AF ÇIKTI

    5 Kanunusani (Ocak) 1337 (1922) tarihinde İçtima: 140. Celse:1, Birinci Reis Vekili Musa Kâzım Efendi.

    Türkiye – Ukrayna Arasında Muhâdenet (yardımlaşma) ve Uhuvvet (birliktelik) Muahedesi (antlaşması).

    (Türkiye’den Hâriciye Vekili Yusuf Kemal Bey, Ukrayna’dan Mösyo Fronze Mişel imzalamışlar. Çok sıcak ve samimi bir belge.)

    Af Kanunu Çıktı. Sf. 330

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 15 (3.12.1921 / 5.01.1922) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 140, Celse: 1, – Sf. 329 ile 330 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • HÜSEYİN AVNİ: “BU DİKTATÖRLÜKTÜR EFENDİLER”

    3 Kanunusani (Ocak) 1337 (1922) tarihinde Hafi İçtima: 139. Celse:1 Hafidir (Gizlidir), Birinci Reis Vekili Musa Kâzım Efendi.

    Harp Encümeni Kurulması Hakkındaki Görüşmeler:

    Aşağıdaki notlar TBMM GCZ II – Sf. 578, 583) kitabından birebir alınmıştır.

    Hüseyin Avni (Erzurum); “- …  bu fevkalâde encümen (olağanüstü komisyon), BMM’nin bocalamasından başka bir şey değildir. (Bu kısım sansür edilmiş…) …   Programsız bir Hükümetin yapacağı iş budur.  Bugün siz yine gayet elastiki maddelerle salahiyet (yetki) veriyorsunuz. .. Meclis-i Âli’yi muattal (hareketsiz) bir halde bırakıyoruz ve o hâle geliyor ki Meclis yalnız dua ile meşguldür. (Gürültüler) (Aferin sadaları) .. Bu fevkalâdeliğe sâik (olağanüstü duruma sebep) ne idi? Erkân-ı Harbiye-i Umumiye Reisi (Genelkurmay Başkanı) Paşa Hazretlerinin .. uykusunu kaçıran bir mesele varmış! O da Ruslar bize kapılarını kapamışlar, silah vermeyecekler. .. Tekâlif-î Harbiye (özel bir harp vergisi) suretiyle evlâdını, karısını bile aldık. .. Karılarımız bütün erzak taşıyor. .. Tarih bunu kaydediyor, o istibdat aranacak! (burada sansür var) Osmanlı İmparatorluğu’nun kuralları, kanunları, idaresi bizim için yeterli görülmemiş, bir inkılâp meclisi ile millet kendi hakkını bizzat idare edecek… (Sansür !)  .. Ne bahtiyarlık!… Tarih bunu kaydediyor, o istibdat aranacak ve millet (Sansür!) o kralların yapmış olduğu haksızlıklardan daha büyüğünü görecek..  Meclis-i Âli evvelâ .. (Sansür!)  Kanunu Esasîsini (anayasasını) ve kendi hatt-ı hareket (hareket yolunu) ve vazifesini ve salahiyet tevdi edeceği (yetki vereceği) vekillerinin (bakanlarının) vazife ve salahiyetini tayin etmeli (belirlemeli), en birinci vazife budur. .. Daha biz kendimizin hatt-ı hareketini (bir türlü görüşülemeyen Meclis İçtüzüğünü kastediyor) tayin edemedik.  … bu diktatörlüktür efendiler, başka bir şey değildir. … Bütün milletler gibi biz de medeni bir hükümet kurmaya çalışalım.”  GCZ II – Sf. 579

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 15 (3.12.1921 / 5.01.1922) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre;1 Sene; 2, Hafi (Gizli) İçtima; 139, Celse: 1 Hafidir (gizlidir): (TBMM GCZ II – Sf. 578-583 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • ANTEP’İN ZORBA KAHRAMANI ŞAHİN BEY

    1 Kanunusani (Ocak) 1337 (1921) tarihinde İçtima: 138. Celse:2, Birinci Reis Vekili Musa Kâzım Efendi.

    Antep mebusu Şahin Bey’den Meclis’e Bir Telgraf:

    “TBMM Reisi Müşir Gazi Devletlû Mustafa Kemal Paşa Hazretleri; … ”  (1) Sf. 286, 287

    Malta’dan Gelen Diyarbakır Mebusu Fevzi Bey’in Meclis’e takdimi yapıldı.     

    Kütahya Mebusu Besim Atalay Bey’in Ankara’da bir Mehterhâne Teşkili Hakkındaki Takriri Heyet-i Vekile’ye Sevk Edildi. Sf. 288  

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 15 (3.12.1921 / 5.01.1922) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 138, Celse: 1, – Sf. 286 ile 288 arası) kitabından birebir alınmıştır.

    BAKKAL’IN YORUMU (1) (1996): Bu Şahin Bey, Karayılan da denilen ve adına türküler yakılan adam Çerkez Ethem gibi bir mütegallibe. 1915 tehcirinde Ermenileri katletmiş, mallarını gasp etmiş daha sonra 1918’de ateşkes imzalanınca Fransızları Antep’e davet edip onlarla anlaşma yapmış bir büyük toprak ağası, eski deyimle mütegallibe yani zorba birisi. Fransızlar Ermeni askerlerinden oluşan askeri birliklerini Antep’e getirince ve Ermeniler de mülklerine dönmeye başlayınca, Ermenilerin en kıymetli mallarına çökmüş olan Şahin Bey bu sefer Fransızların Ermeni lejyonerleri ile çarpışıp onları yenmiş ve kahraman olmuş. Antep de Gaziayıntap olmuş.

  • İÇKİ YASAĞI KAÇAK İMALATA YOL AÇMIŞ

    31 Kanunuevvel (Aralık) 1337 (1921) tarihinde İçtima: 137. Celse:1, Birinci Reis Vekili Musa Kâzım Efendi.

    2. Celse Hafidir (Gizlidir). Birinci Reis vekili Musa Kâzım Efendi.

    Aşağıdaki notlar TBMM GCZ II – Sf. 567) kitabından birebir alınmıştır.

    Harp encümeni Teşkiline (savaş komisyonu oluşturulmasın) dair hâriciye encümeni mazbatasının görüşülmesi;

    Celalettin Arif Bey (Erzurum); “-Meclis-i Âli’nin haysiyetine mütecaviz (onuruna dokunacak) birkaç söz söylememe müsaade eder misiniz?   Efendiler biz Men-i Müskirat (alkollü içkilerin yasaklanması) Kanunu yaptık.  … Dışarıdan bir şey işitiyorum ve bunu Meclis-i Âliye yakıştıramıyorum. .. rakı istihsal ediyor (üretiyor) .. Bunun için Divân-ı Riyâseti (Meclis Başkanlık Divanını) ifayı vazifeye (görevini yapmaya) davet ediyorum.

    (Bir makamı mı yoksa şahısları mı kastediyor o kısmı sansürlü) (GCZ II – Sf. 567)

    Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 15 (3.12.1921 / 5.01.1922) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 137, Hafi Celse: 2, (TBMM GCZ II – Sf. 567) kitabından birebir alınmıştır.

     

  • MEHMET AKİF’İN TUHAF ÖNERGESİ

    31 Kanunuevvel (Aralık) 1337 (1921) tarihinde İçtima: 137. Celse:1, Birinci Reis Vekili Musa Kâzım Efendi.

    Mehmet Akif (Ersoy) bir önerge veriyor: İstanbul’da İslam kadınları ecnebi subaylarla dans ediyorlarmış. BMM bir tamim ile bunların ve kocalarının ileride mesul tutulacaklarını duyursun istiyor.

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 15 (3.12.1921 / 5.01.1922) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 137, Celse: 1, – Sf. 267) kitabından birebir alınmıştır.

  • “OT YİYEREK GELSİNLER!”

    29 Kanunuevvel (Aralık)  1337 (1921) tarihinde İçtima: 136, Celse:1, İkinci Reis Vekili Dr. Adnan Beyefendi

    Tunalı Hilmi’nin Dâhiliye Vekili’nden Sorusu;

    Tunalı Hilmi Bey; “- .. Sakarya Harbi’nin en coşkun günlerinde… Kağnılar dört günde Samsun’dan cepheye cephane yetiştirmeye çalışırken, Yahşihan’da aç kalıyorlar. Oranın mübarek kumandanını makamı Vilâyetten telefonla istirham ediyor, diyor ki; … Ben elimdeki ekmekten onlara (öküzlere) tevzi edeyim, yarın ..mahsubunu rica ederiz. Makamı Vilâyet ne cevap verse beğenirsiniz? Ot yiyerek gelsinler.”  (gebersin, kahrolsun öyle adam sesleri) Sf. 257

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 15 (3.12.1921 / 5.01.1922) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 136, Celse: 1, – Sf. 257) kitabından birebir alınmıştır.

  • ELAZIĞ’DA YOLSUZLUK VE ZULÜM KOLKOLA  

    29 Kanunuevvel (Aralık)  1337 (1921) tarihinde İçtima: 136, Celse:1, İkinci Reis Vekili Dr. Adnan Beyefendi

    Elazığ Vali-İ Sabıkı (Eski Vâlisi) Abdülkadir Bey Hakkında, Dersim Mebusu Hasan Hayri Bey ve Arkadaşlarının İstizahı.

    Gensoru Takriri yani önergesi okunuyor.

    “Madde 1- 1336 (1920) da Dersimliler tarafından toplanan; Harput’un Miyadin (Miyadun Köyü) Çölemek vs. köy aşarlarında yolsuzluk yaptıkları için, Eski Elazığ Valisi Mazhar Müfit Bey ile birlikte azledilen Harput Kazası Kaymakamı Rüştü ve Dişidi Nahiyesi Müdürünü Vali Abdülkadir Bey tekrar aynı yerlerde istihdam etti. Neden?   

    Madde 2- Dişidi Nahiyesi Takım Kumandanı Mülâzım Abdülaziz Efendi, bir sahte evrak düzenleyerek Hozzik Köyü imamı İsmail Efendiyi Dersimlilerle muhabere ettin diye dövüyor ve 30 madeni lira istiyor. İmam bu talebi reddedince yegâne (tek olan) ve henüz bulûğa ermeyen çocuğunu celp ederek pederinin gözü önünde işkence ettiğinden, evlâdının acısına dayanamayan İsmail Efendi köyün kadınlarından topladığı 30 altını veriyor. Harput’a şikâyet ediyor.  Cürmü (suçu) sabit bulunduğu halde Alay Kumandanı Hamdi Bey olayı örtbas ediyor.” Sf. 247, 249 

    Takrir sahibi hazır bulunmadığından görüşülmesi ertelendi.

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 15 (3.12.1921 / 5.01.1922) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 136, Celse: 1, – Sf. 247 ile 249 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • “EFENDİM BİZİM MEMLEKET KÜRDİSTAN’DIR. ALTI YÜZ SENEDİR BU MEMLEKETE SAHİPSİNİZ, ADALETİNİZ YOK”

    29 Kanunuevvel (Aralık)  1337 (1921) tarihinde İçtima: 136, Celse:1, İkinci Reis Vekili Dr. Adnan Beyefendi

    Musa Kâzım Efendi Meclis Birinci Reis Vekilliğine Seçildi. (İkinci Reis Vekil Dr. Adnan Bey)

    Bayazıt (Doğubayazıt) Mebusu Şevket Bey Hakkını Arıyor, Dâhiliye Vekili Hakkında İstizah Yapıyor: (soru önergesi veriyor);

    Şevket Bey (Bayazıt); (Şevket Bey Doğubayazıt’a giderken Dersimli eşkıyalar tarafından soyulduğunu anlatıyor ve başka bir meseleyi anlatmaya devam ediyor.) “..Ben gözümle gördüm, bu muhasebeci İran’dan dört bin koyun getirdi ve Erzurum’da sattı. Bu koyunların gümrük resmi (gümrük vergisi) 5 bin küsur liradır. .. bu para o livanın 5-6 aylık maaşını temin eder. .. Bu vakayı müteakip (olayda sonra) bu muhasebeci ertesi gün kaymakam oldu; oradan da bir ay sonra da Kağızman ve sonra Iğdır’a kaymakam oldu. Sf. 245 Hükûmet mevcuttur (vardır) ama meflûçtur (felçtir). .. Efendim bizim memleket Kürdistan’dır. Altı yüz senedir Kürtler size karşı katiyen zerre kadar bir rûy-u muhalefet (muhalefet yüzü) göstermemişlerdir. Altı yüz senedir bu memlekete sahipsiniz, adaletiniz yok. Rast geleni, buradan haydi tayin edip yolluyorsunuz. Bu böyle olmaz!” Sf. 245 

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 15 (3.12.1921 / 5.01.1922) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 136, Celse: 1, – Sf. 245) kitabından birebir alınmıştır.

  • YUNAN VAHŞETİ

    29 Kanunuevvel (Aralık)  1337 (1921) tarihinde İçtima: 136, Celse:1, İkinci Reisi Vekili Dr. Adnan Beyefendi

    Biga Mebusu Mehmet Bey’in Ankara’da Bir Şoför Mektebi Küşadına (açılmasına) Dair Kanun Teklifi Encümene Gönderildi. Sf. 237

    Malta’dan Gelen Mersin Mebusu Cemal Paşa’nın Meclise Takdimi (sunulması):

    Dâhiliye Vekili Ali Fethi Bey İstanbul’daki Yunan Mezâlimi Hakkında Bilgi Veriyor;

    Dâhiliye Vekili Ali Fethi Bey; “-Bekâret bozma; 192, esir ve kayıp; 314, yaralı; 151, şehit veya katledilmiş; 1.194, ırza geçme; 530, gayrimenkul; 63.603.250 TL., menkul; 92.350.840. TL.  Bunlar İzmit, Adapazarı, Karamürsel, Kandıra, Yalova, İznik, toplamıdır. Sf. 238… İngiliz zabitleri Samsun’a gelmişti. Bunlar alenen (açıkça) oradaki Rumları Hükümet aleyhine kışkırttılar .. Amasya ve Çarşamba taraflarında icrâ-i faaliyet eden çetelere Samsun’da alenen on bin silah tevzi ettiler (dağıttılar). Yunan tecavüzü ile birlikte bu Rumlar da ayağa kalkınca bunlardan 18 ile 50 yaş arası Rumları başka yerlere sevk ettik. .bu Hükümetin düşündüğü bir tedbirdi. .. En mühim merkez-i şekâvet (eşkıyalık merkezi) ve merkez-i faaliyet (etkinlik merkezi) Samsun şehri idi. Merzifon Amerikan mektebinde Zeki Bey isminde bir muallim bir talebesi tarafından öldürülmüş. Tahkikatını (araştırmasını) yaptırdık .. bunun bir Amerikan mektebi olmayıp Pontus Hükümeti için teşekkül eden (oluşan) mükemmel bir siyasi kulüp olduğu anlaşılmıştır. Birçok Pontus armaları, Yunan bayrakları ve vesaik (belgeler) elde edilmiştir. ..Bugün orada 1303 şehit ve cerh (yaralı) olunmak üzere  147 vaka vardır. Ve yıkılan hane miktarı üç bin üç yüz üçe baliğ olmaktadır (ulaşmaktadır).”  Sf. 241

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 15 (3.12.1921 / 5.01.1922) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 136, Celse: 1, – Sf. 237 ile 241 arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • REFET PAŞA: “İSMET PAŞA’NIN KAFASI O BÜYÜK CEPHEYİ İDARE EDEMEDİ”

    27 Kanunuevvel (Aralık)  1337 (1921) tarihinde Hafi İçtima: 135, Hafi Celse:1, Reisi Sâni Dr. Adnan Beyefendi

    Hafi İçtima ve Hafi Celse:

    Büyük Afyon Yenilgisi Görüşülüyor:

    (Aşağıdaki notlar, TBMM GCZ II – Sf. 559 alınmıştır.)

    Refet (Bele) Paşa (İzmir) (Milli Savunma Bakanı): “-.. Bendeniz Başkumandanlığı nasıl isterdim? Cephenin gerisinde çadırını kurmuş, gece gündüz ordunun halini düşünüyor… Başkumandanımızı bir gün Meclis’imizde, bir gün Ukrayna sefarethanesinde (büyükelçiliğinde), nutuk irat ediyor (nutuk veriyor), bir gün M. Briyon’un hututu esasiyesince düşünür… İsmet Paşa Hazretleri’nin kafası o büyük cepheyi idare edemedi….Sakarya Muharebesini kazandınız. Şu kadarcık bir cephe… ” (1)

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 15 (3.12.1921 / 5.01.1922) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre;1 Sene; 2, Hafi İçtima; 135, Hafi Celse: 1 ve 2, – TBMM GCZ II – Sf. 559) kitabından birebir alınmıştır.

    BAKKAL’IN YORUMU (1) (1996): Büyük Afyon meydan muharebesi yenilgisi Türk tarihinin en feci meyden muharebesi yenilgilerinden biridir. Sakarya Savaşı ise Yunan’ı ancak Polatlı civarında tutabilme savaşıdır. Milli Savunma Bakanı Refet Paşa: İsmetin kapasitesi bu savaşları kaldırmaya yetmez diyor.

  • “ASKERLER KAĞNI ARABASINA KOŞULMUŞ, HAYVAN GİBİ ARABA ÇEKİYORLAR”

    26 Kanunuevvel (Aralık)  1337 (1921) tarihinde Hafi (Gizli) İçtima: 134, Celse:1 Gizlidir, Reisi Sâni Dr. Adnan Beyefendi, Kâtip: Ziya Hurşit

    Aşağıdaki notlar TBMM GCZ II – Sf. 531, 543) kitabından birebir alınmıştır.

    Müdafai Milliye Vekili Hakkında İstizah (gensoru) Görüşmeleri.

    Salih Efendi (Erzurum): “-Vaktiyle bir muhbir (ihbar eden, haber veren) dabağhaneden (tabakhane, deri terbiye edilen yer) vâki (gerçekleşmiş) bir sirkati (hırsızlığı) haber vermişti. O meseleyi cürmümeşhut (suçüstü) halinde yakalattım 3.500 liralık emvali (malları) tutuldu (yakalandı). Bir mülâzım (Teğmen) sorumlu tutuldu İstiklâl Mahkemesi yerine Divanı Harbe verildi mesele kapandı. Sonra muhbir öğrenildi tehdit edildi. Sf. 531 Bu vesikayı Müdafai Milliye Vekili Refet Paşa’ya vereceğim. … Bir Alay Kumandanı diyor ki filan cephede bulunan Alay’ım yedi aydan beri çıplaktır.  gözlerimizle gördük, askerler kağnı arabasına koşulmuş, hayvan gibi araba çekiyorlar..  neferler boynunu boyunduruğa sokmuş eşya taşıyor.  Bu bir millet için zuldür, hakarettir, şindir (yüz karasıdır).” (Salih Efendi istizahıma yani gensoruma Mustafa Kemal Paşa’yı ve Fevzi Paşayı da ekliyorum diyor.) (TBMM GCZ II Sf. 532)

    2.Celse Gizlidir. İkinci Reis Dr. Adnan Beyefendi

    Mustafa Kemal Paşa (Başkumandan) (Ankara); “-Ordumuzu matlup (talep edilen, istenilen) dereceye îsâl etmek (vasıl, kavuşturma) için, teçhizatı, elbisesi ve silahı itibariyle 45-50 milyon liraya ihtiyaç vardır. Onun için behemehâl (mutlaka) dışarıdan temin etmek mecburiyetindeyiz. Ve mecburiyeti tatmin için de Fransızlarla bir şey yapmaya çalışıyoruz. Diğer taraftan Rus dostlarımızdan bazı ihtiyacı temin etmeye çalışıyoruz.”

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 15 (3.12.1921 / 5.01.1922) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre;1 Sene; 2, Hafi (Gizli) İçtima; 134, Celse: 1 ve 2 Hafidir (Gizlidir) (TBMM GCZ II Sf. 532) kitabından birebir alınmıştır.

  • KEMAL PAŞA: “ŞEHZADE ÖMER FARUK EFENDİ İNEBOLU’YA GELMİŞTİ, KENDİSİNİ İADE ETTİM!”

    24 Kanunuevvel (Aralık)  1337 (1921) tarihinde İçtima: 133, Celse: 3 Hafidir (Gizlidir), Reisi Sâni Dr. Adnan Beyefendi

    Gizli Celse: 3:

    Aşağıdaki notlar TBMM (GCZ II – Sf. 523) Kitabından birebir alınmıştır.

    Veliaht Abdülmecit Efendi’nin Meclis Başkanlığına Yazdığı Mektup Görüşülüyor: (Mustafa Kemal Paşa konu hakkında açıklama yapıyor. Abdülmecit Efendi daha önce de benim şahsıma bir iki mektup göndermişti ben de ona, Meclis’i tanımasını, Meclis’e göndermesini söyledim diyor. Muş Mebusu İlyas Sami Bey Meclis’e davet edelim diyor.)     

    Besim Atalay Bey; “-Devamlı şahıslardan medet umduk. Millet yaşamak yollarını, istiklâlini şahıslarda değil, kendi azim ve iradesinde aramalıdır.” Sf. 523

    Mustafa Kemal Paşa; “- .. Efendi Hazretleri’nin beş altı defa kendileri ile görüştüm.  .. Anadolu’ya gelmesini teklif ettim. Bazı siyasi teşebbüslerim var onun sonucunu bekliyorum dedi.  .. bunların mahdumu (kardeşi) Ömer Faruk Efendi İnebolu’ya gelmişti; Ben kendisini iade ettim (geri gönderdim).  .. Şahsen Ömer Faruk Efendiyi tanırım. Bana bazı mektuplar yazmıştı. .. diyor ki; Ben oraya geliyorum. Ben oraya gelir gelmez benim şeraitimi (şatlarımı) şimdiden tespit ediniz ve ben buradan birtakım insanlar getireceğim… Doğrudan doğruya istihdaf ettiği (hedeflediği) gaye Halife ve Padişah olmak. .. En iyi vazifenizi İstanbul’da görürsünüz demiştim. .. Yani caizse Padişah yahut babasının muvafakati ile gelmiştir.” 

    (Bu mektuba cevap verilmemesi kararlaştırıldı.)

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 15 (3.12.1921 / 5.01.1922) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 133, Celse: 3 Hafidir (TBMM GCZ II – Sf. 523) kitabından birebir alınmıştır.

  • “DÜNYADA EN BAŞARILI TELLİ TELGRAF İŞLETEN TÜRKİYE’DİR”

    24 Kanunuevvel (Aralık)  1337 (1921) tarihinde İçtima: 133, Celse:2, Reisi Sâni Dr. Adnan Beyefendi

    Telsiz Telgraf İstasyonu Hakkında Kanun Teklifi: Konya Mebusu Vehbi Efendi 120 bin liraya mal olacak bu projeye, şimdi sırası değildir diye karşı çıkıyor. Dr. Tevfik Rüştü, Tunalı Hilmi lehinde konuşuyor. Sf. 224

    Posta ve Telgraf Müdürü Umumisi (Genel Müdürü) Sabri Bey; “-.. dünyada en büyük muvaffakiyetle telli telgraf işleten Türkiye’dir. .. Sultan Hamit devrinde Trablusgarp ile olan muhaberatı telsiz – telgrafla icra ettik. Ve İngiliz kablolarından muhaberemizi kurtardık. … Türkiye Telsiz Telgraf İşletmeleri rüştünü (büyüklüğünü) daha 1905 senesinde yani bundan 15 sene evvel ispat etmiştir.” 

    (Bütçeye 100 bin lira zam konularak bu kanun kabul edildi.)

    Dr. Rıza Nur Sağlık Bakanı Oldu.

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 15 (3.12.1921 / 5.01.1922) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 133, Celse: 1, – Sf. 224) kitabından birebir alınmıştır.

  • ADANA VE MERSİN’İ ALIRKEN AYRIM YAPILMADIĞI İÇİN AZINLIKLAR TEŞEKKÜR EDİYOR

    22 Kanunuevvel (Aralık)  1337 (1921) tarihinde İçtima: 132, Celse:1, Reisi Sâni Dr. Adnan Beyefendi

    Adana ve Mersin’den İlginç Bir Kutlama Telgrafı; Türklerin Adana ve Mersin’i teslim almalarında ayrım gözetilmediği için azınlıkların teşekkür telgrafı var. İmzalar çok ilginç.  Arap Reisi Mehmet Kâmil, Rum Vasili, Rum Huri Pulsmatar, Ermeni Artin, Marûnî; Hûri Yusuf, Protestan Hamparsom, Hahambaşı Namına Vetyal, Eşraftan Agop Harcetyan, Zelveyan, Toma.

    2 Celse: İkinci Reis vekili Dr. Adnan Beyefendi

    Sıhhiye Vekâleti için Aday Gösteriliyor: En başta Rıza Nur Bey var. 

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 15 (3.12.1921 / 5.01.1922) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 132, Celse: 1, – Sf.  ile  arası) kitabından birebir alınmıştır.

  • TEKALİFİ MİLLİYE; KÖYLÜNÜN ELİNDEN HAYVANINI ALDIK BAKAMADIK ÖLDÜLER

    20 Kanunuevvel (Aralık) 1337 (1921) tarihinde İçtima: 131. Celse:1, İkinci Reis Vekili Hasan Fehmi Beyefendi

    Sıhhiye ve Muaveneti İçtima Vekîli (Sağlık ve Sosyal Yardımlaşma Bakanı) Dr. Refik Bey Sağlık Durumu Nedeni İle İstifa Etti. Sf. 162-163

    Fronze’nin Veda Beyanatı: Ukrayna Orduları Başkumandanı ve Türkiye fevkalâde Sefiri Fronze Meclis’e çok övücü bir beyanname göndermiş. Okundu, derin dostluk bildiriyor. Cevabı verilecek Sf.166

    Askeriyede Bulunan Bakımsız Hayvanların Vatandaşa Verilmesi Hakkında Kanun Teklifi Görüşmeleri;

    Takrir (kanun teklifi) Sahibi Besim Atalay Bey (Kütahya); “- .. Günlerce bağırdım çağırdım. Nihayet elde öküz kalmadı. Ondan sonra kanunun müzakeresi kabul edildi.  .. (Tekalifi Milliye uygulamasını kastediyor) (1) Köylünün elinden öküzünü aldık, bakamadık, imha ettik. … Gözümüzün önünde ölen öküzleri ölmekten men edemeyen bizler acaba dünyada hangi İnkılâbı yapacağız? .. Çok atmayalım! .. Ben utanıyorum!”  Sf. 174 

    Ragıp Bey (Kütahya); “- ..Tahminime göre yirmi bin çift hayvan fuzûlen (boş yere) öldürülmüştür. .. müsebbiplerinden (sebep olanlarından) hiç değilse birkaç tanesini tâyin ettirilerek Meclis’in kapısı önüne asılmalıdır! (Bravo sadaları)

    Ragıp Bey (Devamla); “-…308 öküz Sivrihisar’a gönderiliyor .. gidinceye kadar 161 hayvan kalıyor. .. Mihalıççık kazasına teslim edilmek üzere 30 hayvan ayırtıyorlar ve Sevkî Hayvanat Riyasetine (hayvanların nakledilmesi ile ilgili başkanlığa).. Malumat (bilgi) veriyorlar. Sevkî Hayvanat Dairesi on bir gün tesellüm (teslim alma) ve sevk memurunu intihap ve tayin etmiyor (seçme ve tayin işini yapamıyor). .. Ve hayvanat (hayvanlar) kâmilen (tamamen) telef oluyor. .. depodan yine 300 hayvan ayrılıyor. Artık o ikinci 300 hayvanın ne olup olmadığını bilmiyorum. . 30 Teşrinisanide burada depoda 405 hayvan mevcuttu. .. 215 hayvan da Çorum’dan ve Kırşehir’den o gün gelmiş, dört beş günden beri bunlar açtır. .. Çünkü bu işin başında bulunan adamlar öküzden daha öküz ve zerre kadar da merhametleri yok. Gözlerinin önünde arabalarda saman geçiyor, bir araba saman alıp ta orada ölmek üzere olan hayvanların önüne dökmüyorlar.”

      Cemil Bey (Kütahya); “-Anana, babana rahmet.” Sf.183

      Ragıp Bey (Kütahya); “- … Müdafai Milliye’nin kafasına vurarak “Al! Böyle tevzi ve teslim ettir.” demelidir.” Sf.184  

    1. Celsenin Sonu Hafidir: Bu celse ile ilgili hiçbir bilgi yok.

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 15 (3.12.1921 / 5.01.1922) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 131, Celse: 1, – Sf. 162 ile 184 arası) kitabından birebir alınmıştır.

    BAKKAL’IN NOTU (1) 1996): Tekâlif; Osmanlı da bir tür vergi, ne amaçla alınırsa o amaca harcanma ve vatandaşa iade edilme şartı var.

  • “FİRAR EDEN ERLERİN ÇOLUK ÇOCUĞU İLE HAPİSHANELER DOLUDUR”

    19 Kanunuevvel (Aralık) 1337 (1921) tarihinde İçtima: 130. Celse:1’in sonu ve 2.Celse Hafidir (Gizlidir), İkinci Reis Vekili Hasan Fehmi Beyefendi

    Aşağıdaki notlar TBMM GCZ II – Sf. 517 ile 519 arası) kitabından birebir alınmıştır.

    Konya Mebusu Abdülhalim Çelebinin Evinde Yakalanan Casuslarla İlgili Bir Tezkere; Oğlu Bakır Çelebi’nin ifadesi alınmış, Çelebi de 5. Şubeye davet edilmiş. Bunlar Mevlana Celalettin Rumi’nin torunları.

    Koçgiri Hadisesi Görüşmeleri; Gizli Celse

    Hüseyin Avni; “-… İstiklâl Mahkemesi kâfi gelmemiş gibi bir de aile tağrip (sürgün, gurbete gönderme) ediliyor. ..Firar eden neferin çoluk – çocuğu ile … hapishaneler doludur. Hürriyeti şahsiye nerededir? … Ordu mukaddestir; onun kutsiyeti adalet ile olur. Ordu, kendisinin (milletin) ırzının, şerefinin muhafazası için ordudur. (1)  .. BMM şahısların kanaat ve içtihadının (görüşlerinin) arkasından gitmeye mecbur kaldı. .. Her şey kanuna rücu etmeli (dönmeli), herkesin salahiyeti malum (bilinir) olmalıdır. .. BMM’nin iki sene evvelki mevkii (itibarı anlamında yeri) ile şimdiki mevkii arasında fark vardır. Bugün mevkii (BMM’nin yeri) günden güne azalıyor. (gürültüler) .. İtimat cebir götürmez (güven, zor kullanmayla bağdaşmaz)! (Hüseyin Avni Bey yolsuzlukları anlatıyor, cepheden küçük bir subayın gönderdiği mektubu okuyor.) ..Belki de birkaç tanesi geberir diye, kıtaat (Cephedeki birliklerin) maaşatını tehir ediyorlar (maaşlarını erteliyorlar). … hülasa (kısacası); küçük kıta kumandanları ve efrat (askerler) esirdirler..” GCZ II – Sf. 517, 519

     Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 15 (3.12.1921 / 5.01.1922) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 130, Celse: 1’in sonu ve 2. Celse Hafidir: (TBMM GCZ II – Sf. 517 ile 519 arası) kitabından birebir alınmıştır.

    BAKKAL’IN NOTU (1) (1996): Hüseyin Avni Bey muhtemeldir ki bu konuşmasında çok önemli, tarihi sözler sarf etmiş. Ama maalesef sansür bunları öğrenmemize engel oluyor. Çok sık kesilmiş cümleler var.