Bilgi Bakkalı

“Şeyh Sait evine dönerken, Cibranlı Halit’in yanına gönderdiği adamı Kerem, geri gelmiş ve Şeyh’e Cibranlı’nın şu haberini iletmiş: “Şeyh’in hemen isyan hareketinin başına geçerek Diyarbakır üzerinden Suriye ile temasa geçmesini ve her aşiretin kendi bölgesindeki Hükûmet merkezlerini işgal etmesini” bildirmiştir. Şeyh Sait bu haberi alınca, Hasananlı Halit’in, ilk fırsatta bütün kuvvetleri ile Malazgirt üzerinden Bitlis’e hücum edip Cibranlı Halit’i kurtarmasını bir mektupla bildirmiş ve kendisi de 27 Aralık 1924’de Kolhisar Köyünden ayrılıp Şuşar, Göloğlu Nahiyesinin Kırıkhan Köyüne gelmiştir. Ve Zirhan’lı Miralay Selim, bölgenin bütün şeyh ve ağaları, Karlıova’daki Cibranlı, Baba, Kamil ile Hattooğulları’nın yüzlerce silahlı adamları 4.1.1925 günü Şeyh Sait ile Konuşmuşlardır. Bu esnada, birkaç ay önce yirmi sürü koyun ile Suriye’ye giden Seçkinoğlu Ali Rıza (Bu isim Septioğlu olmalı) bir heybe dolusu altın ile Türkiye’ye giriyor. Ali Rıza Suriye’den dönüşünde, Ankara ve İstanbul’a uğrayarak bir çok muhalifle (Mustafa Kemal’in muhalifleri) görüştüğünü ve Doğu’da isyan çıkarsa bu muhaliflerin, işi Cemiyet-i Akvam’a (Birleşmiş Milletlere) haber vereceklerini, aslında Doğu’da hiçbir ilçede toplu bir askeri kuvvet olmadığından, her aşiretin kendi bölgesini işgal edebileceğini ancak, Şeyh Sait’in uğradığı yerlerde muhtarlardan birer mazbata alıp (toplantı tutanağı) bunları, Taşnak Huybun Cemiyet’i (Huybun, Hoybon Ermeni yurdu demek, Taşnak bir Ermeni terör örgütü) vasıtası (aracılığı) ile Cemiyet-i Akvam’a göndermesini, ve ilk isyan hareketinin Diyarbekir yakınında başlamasının daha muvafık (uygun) olacağını beyan etmiştir. Şeyh ve bütün meclis bu sözleri aynan kabul etmişlerdir. Ve Şeyh Sait hemen bir fetva (dini karar yazısı) hazırlamıştır.”

(Bu fetva Arapça yazılmış olup bazı önemli yerler şunlardır:)       

“Kurulduğu günden beri din-i mübin-i Ahmedi’nin (İslamiyet’in) temellerini yıkmaya çalışan Türk Cumhuriyet’i Reisi Mustafa Kemal’le arkadaşlarının, Kuran’ın ahkâmına (hükümlerine, kurallarına) aykırı hareket ederek, Allah ve Peygamberi inkâr ettikleri ve Halife-i İslamı (Müslümanların Halifesini) sürdükleri için gayrimeşru olan (yasal olmayan) bu idarenin yıkılmasının bütün İslamlar üzerinde farz olduğunu, Cumhuriyet’in başında bulunanların ve Cumhuriyet’e tabi olanların mal ve canlarının Şeriat-ı Gurra-i Ahmediye’ye (İslam şeriatı kurallarına) göre helal olduğunu….”

Şeyh Sait bu fetvayı yazdıktan sonra, yine dini bir konuşma yapıp bu ricali (ileri gelenleri) ağlatmış. .. Bu meclisteki ileri gelenler, Varto ve Hınıs civarındaki Alevi Aşiretlerinin bu cihada (Allah ve din yolunda savaşa) katılmayacaklarını, bilhassa Varto ve Kiğı’daki Hormek Aşireti’nin hükûmet yanlısı olduklarını söylemişlerdir. Şeyh Sait bu Hormek Aşiretinin ağalarına Türkçe mektup yazmış, onlar bu isyana şiddetle karşı çıkacaklarını söylemişler ve bu olayı Varto Kaymakamı Sırrı Bey’e de bildirmişler.”

Alıntı: Doğu İlleri ve Varto Tarihi – Mehmet Şerif Fırat (1993 – Sf. 166 ile 168 arası) kitabından birebir alınmıştır.

BAKKAL’IN NOTU (2022): Mehmet Şerif Fırat Doğu İlleri ve Varto Tarihi kitabını yazdıktan bir hafta sonra öldürüldü ve faili meçhul oldu.

BAKKAL’IN YORUMU (2007): Buraya kadar fetvada veya isyanın hiçbir yerinde Kürtlük davası yok. Bu isyan bir Hükûmet darbesi gibi görünüyor. Bir dış bağlantı da yok. Peki, neden sadece Kürtler isyan etmiş? Hatta Kürtler de değil Zazalar isyan etmiş. Şafii mezhebinden oldukları için daha dindar olmalarından dolayı yöneticilerin yaşam tarzlarına tepki göstermiş olabilirler, Aşiretler halinde yaşadıkları için ve ülkede de sisteme karşı çıkacak ordu ve caminin dışında üçüncü örgüt oldukları için ve Şeyh Sait gibi bir karizmatik Kürt liderine sahip oldukları için mi?. Ayrıca Mustafa Kemal’in Türkiye Milleti yerine Türk Milleti ve Türkçülüğü ön plana çıkarması, istiklâl savaşı yıllarında bu ülkeye sadık kalan Kürtleri incittiği ve hatta endişeye sevk ettiği için bu İsyan veya iç savaş Kürtlere dayatılmış mı? Ermenilerin başına gelenlerden kendilerine de uygulanacağından korktukları için mi? . Çok önemli; bu isyanda Kürt aşiretleri çok az, isyana katılanların çoğu, 23 Aşiretin 19’u Zaza. Nedense bu hiç konuşulmuyor.