Bilgi Bakkalı

“9 Mayıs 1876 günü, Fatih Camii Medreselerinde 250 softa (dini eğitim gören öğrenciler) dersleri bırakma kararı aldı. Çok kısa bir zaman içinde 5.000 softanın bir araya gelerek bir mitingi başlattıkları görüldü.    Öğrenciler hızla silahlanmaya başladılar.  O sırada Rusya’nın İstanbul Büyükelçisi olan Graf İgnatiyef, 1875-1877 yıllarına ilişkin anılarında, softalara silah ve para dağıtımını İngiliz Hükümetinin yaptığını ileri sürdü Bütün kaynaklar, softaların miting ve silahlanmasında doğrudan doğruya Mithat Paşa’nın eli bulunduğu konusunda en küçük bir kuşkuya bile yer bırakmıyorlar.  12 Mayıs tarihinde softalar Babı Ali’de “Sadrazamla Şeyhülislam’ı istemeyüz!” diye şiddetli slogan attılar. Olaylar burada durmuyor; Öğrencilerin aktif olarak harekete getirilmesiyle Mithat, önce Aziz’i (Padişah Abdülaziz’i) ve sonra da onun yerine tahta çıkarttığı Murat’ı tahttan indiriyor.

Hüseyin Avni Paşa 1875 yılında, kısa Avrupa seyahatinde, Londra’da yetkililerle Sultan Aziz’in (Abdülaziz’in) tahttan indirilmesi konusunda görüşmeler yaptı ve anlaşmaya vardı. İngiltere ilişkisi de Mithat’ın Hüseyin Avni ile işbirliği yapmasını kolaylaştırıyor.”

Alıntı: Aydın Üzerine Tezler II – Yalçın Küçük (Tekin Yayınevi 2. Basım 1985 – Sf. 292 ile 302 arası) kitabından birebir alınmıştır.

BAKKAL’IN NOTU (1995): Abdülhamit 1876’da Mithat Paşa’nın ihtilâli sayesinde tahta çıkınca, Namık Kemal, Ziya Paşa, Ebuzziya Tevfik ve Mithat Paşa gibi beş ihtilâlcinin de sürgününü yazıyor. Sonra vazgeçiyor Mithat Paşa’yı Edirne’ye vali yapacak iken sadrazam yapıyor. Daha sonra Hamit, Mithat Paşa’yı sürgün ederek amcası Abdülaziz’in intikamını alıyor. Mithat Paşa Sadrazam olunca da komiteci davranışlar gösteriyor, Ordu ile işbirliği yapmak gereği duyuyor.  Ve daha önce Sadrazam ve Seraskerlik yapmış olan Hüseyin Avni Paşa’yı seçiyor. Çok ilginç, Hüseyin Avni Paşa’ da İngiliz yanlısı.  

BAKKAL’IN YORUMU (1995): Bu Osmanlının ilk organize ihtilâlini, çok iyi bir komitacı (örgütçü) olan Mithat Paşa organize ediyor. Bunu yaparken İngiltere’ye dayanıyor. İngiltere Mithat Paşa gibi bir reformcuya bu desteği vererek Rus yayılmacılığına karşı Osmanlı’yı güçlendirmeyi hesaplamış olabilir, nitekim iki yıl sonra 1877’de çıkan ve tarihimizde 93 Harbi olarak bilinen, ağır yenilgi aldığımız Rus harbi de bu tahmini doğrulayan sonuçlar veriyor. Ancak, İngiltere Osmanlı devletini yıkmak için Mithat Paşa gibi akıllı ve hırslı bir taşeron ile çalışmayı da sever.