21 Temmuz 1921 (1337) tarihinde 53. İçtima 1. Celse, Reisi Sâni Dr. Adnan Bey
Türkiye Sovyet Rusya Muahedenamesi (anlaşması):
Moskova Antlaşması. 16 Mart 1337 (1921) Türkiye adına imzalayanlar; İktisat Vekili Yusuf Kemal, Murahhas Dr. Rıza Nur, Sefiri Kebir (büyükelçi) Ali Fuat Paşa. Rusya Adına imza edenler; Hâriciye Komiseri George Çiçerin, İcra Merkezi Üyesi Celal Korkmazof.
Madde 1- ..Rusya TBMM Hükümeti tarafından kabul edilmeyen hiçbir uluslararası sözleşmeyi tanımayacak.. .. İşbu muahedede mezkur (zikredilen, belirtilen) Türkiye tabiriyle .. 28. Kânunusani 1920 tarihinde. Meclisi Mebusan tarafından tamim edilen (yayımlanan) Misakı Millinin ihtiva ettiği arazi kastedilmiştir. (Ve hudutlardan bahsediyor.)
Madde 2 – (Batum Limanından ticaret için Türkiye’ye gümrük kolaylıkları tanınıyor.) .. Batum Liman ve şehri üzerindeki hakkı metbuiyetini (kendi haklarını) Gürcistan’a terk’e rıza gösterir. Sf. 323
Madde 3- (Nahcivan başka bir devlete terk etmemesi koşulu ile Azerbaycan’a bırakılıyor.)
Madde 4- (Taraflar Şark Milletlerinin, istedikleri bir hükümet biçimi ile idare olunmalarına salâhiyettar (yetkili) olduklarını kabul eder.)
Madde 5- (Türkiye ve İstanbul’a hiçbir zarar vermeyecek bir biçimde Boğazlar sorunu, Karadeniz’e sahil ülkelerinin katılacağı bir konferansla kararlaştırılacak.) Sf; 323
Madde 6- (İki ülke arasındaki daha önceki antlaşmalar hükümsüzdür.)
Madde 7- (Kapitülasyonları Rusya da tanımıyor.)
Madde 8- (Taraflar, karşı ülkenin içişlerine müdahale etmek isteyen gurupları bünyelerinde barındırmayacaklar.) Sf;324
.. Madde 11- (Taraflar ülkelerinde bulunan tebaaları(vatandaşları) hakkında en çok naili müsaade (izine nail olan) millet muamelesine tabi olurlar. Rusya’daki Müslüman devletlerin halkı hariç.)
(Dr. Rıza Nur Bu muahedename daha önce de okunmuştu son tercümede hatalar var diyor. Hâriciye Vekili Yusuf Kemal Bey; Orijinali Fransızcadır, sorun çıkarsa aslına bakarız diyor. Ve 11 Maddeye açıklama getiriyor; Meselâ Türkiye’deki Rus tebaası en ziyade mazharı müsaade olan tebaa olacaktır. Türkiye başka bir ülke ile muahede yapmaya o ülke tebaasının tanıdığı müsaadeden fazlasını Rus tebaasına sağlayacaktır. Biz de Rusya’dan bunu isteyeceğiz. Ama meselâ Azerbaycan halkı için istemeyeceğiz. Diyor.)
Salih Efendi (Erzurum); “-.. Şimdi esasen BMM Hükümetinin mesleki (ideolojisi, sistemi) nedir? Demokrasi midir yahut kapitalizm midir, otokrasi midir? .. Bunu bir kere anlamak lâzımdır.”
(Yusuf Kemal Bey, bizim Rusya ile emperyalizme karşı birlikteliğimiz birlikte noktai nazarımız (bakış açımız) vardır diyor. Beş Batum Mebusu bu anlaşmayı protesto eden bir takrir veriyorlar ama reddediliyor. Ve muahede (anlaşma) kabul ediliyor.) Sf.333
2. Celse: İkinci Reis Dr. Adnan Beyefendi
Rusya İle Esir Mübadelesi (değişimi) Hakkındaki Kanun Görüşüldü: Kabul edildi.
Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 11 (23.06.1921 / 3.08.1921) (TBMM Matbaası 1958 yılı 2. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 53, Celse: 1, – Sf. 325 ile 333 arası) kitabından birebir alınmıştır.
Bilgi Bakkalı 
Yorum bırakın