Bilgi Bakkalı

1 Aralık 1921 (1337) tarihinde İçtima: 120. Celse:1, İkinci Reis Vekili Hasan Fehmi Beyefendi

Heyeti Vekile’nin Vazife ve Mesuliyetine Dair Kanun; Hükümetin Görev ve Sorumluluğuna Ait Kanun;

Madde 1- Esbabı Mûcibesi (Gerekçesi);

“Ahvali hâzırada (mevcut durumda) millet, hukuk ve hâkimiyeti asliyesini (asli egemenliğini) bizatihi istimale (bizzat kullanmaya) mecburiyet ve ıstırar (zarar) görmüş ve hukuku âliyei saltanat ve hilafeti (yüce saltanat ve hilâfet hukuku), intihap ettiği (seçtiği) BMM’nin şahsiyeti maneviyesinde (manevi kişiliğinde) istimale (kullanmaya) karar vermiş olduğundan muaddel (değiştirilmiş) 7 Maddede makamı mezkure mufavvaz (söz konusu makama yapılmış) olan hukuk ve vezâif (hak ve görevler) halen Meclisi Milliye ait olarak tayin ve irae olunur (belirlenir ve gösterilir). Bu meyanda (bunun yanında) devairi Hükümetin (hükümet işlerinin) muamelatına (muamelelerine, yazışmalarına) ve kavaninin (kanunların) suveri icraiyesine (yapılması biçimine) müteallik (yönelik) nizamnamelerin tanzimi (yönetmeliklerin düzenlenmesi) ve kavanini mahsusasına tevfikan (özel kanununa dayanarak) rütbe ve nişan ve menasıp (makamların) tevcihi ve itası (yönlendirilmesi ve verilmesi) hususlarında Meclisi Âli’nin tetkikatla iştigaline (araştırmakla meşgul olmasına) vaz’ı hazırla (mevcut durumda) maddeten imkân görülmediğinden bu hususta Heyeti Vekile’ye (hükümete, vekiller topluluğuna) salahiyet itası (yetki verilmesi) ve Meclis namına (adına) Makamı Riyasetin tasdiki ile iktifa olunması (meclis reisinsin onayı ile yetinilmesi) ve tevcih-i mesuliyet (sorumluluğun yönlendirilmesi) ve teşrii maslahat (yasa yapma işleri) noktai nazarından münasip (açısından uygun) mütalaa (düşünülmüş) ve ancak Meclisi Ali’nin fevkalade olarak tevcihat hakkı (olağanüstü yönlendirme hakkı) ayıca kayıt ve ityan edilmiştir (şart olarak getirilmiştir). İcabı hale göre muvakkaten mütareke (duruma göre geçici ateşkes) akdi hususunda (imzalanması konusunda)  Hükümete mezuniyet itası (izin verilmesi) ve maahaza (bununla beraber) Meclis-i Âli’ce tasdik ettirilmesi lüzumunu (Meclise onaylattırılması) kabul ve seferberlik ilanı ve her nevi tekâlifin (verginin) tarh ve tevzi ve ilgası (konulması, düzenlenmesi ve kaldırılması), idarei örfiye (sıkıyönetim) ilanı ve bir nevi kan vergisinden ibaret olan (…) askeriyenin celp ve terhisi hususatının (askere elma ve teskere verme konularının) dahi meclisi millinin kararına iktiranı (dayandırılması) lâzımei maslahattan (gerekli görevlerden) ad ve derç olunmuştur (adlandırılmış ve yazılmıştır). 

Madde 2- Esbabı mûcibesi (gerekçesi) birinci maddede mezkûrdur (zikredilmiştir).

Madde 3-  İdam hükümlerinin Meclisi Millice tetkik ve bir karara raptı, (araştırılıp bir karara bağlanması) Meclis vazifesini tavik edeceğinden (oyalayacağından) derecatı mehâkimden (üst mahkemelerden) usulen geçerek (usulüne uygun geçerek) kesbi katiyet eden ahkâmın (kesinlik kazanmış kararların) Heyeti Vekile’nin mesuliyeti dâhilinde (hükümetin sorumluluğu dahilinde) ve Reisi Meclisin tasdiki (meclis başkanının onayı) ile icrası (uygulanması) kâfi görülmüştür.  

Madde 4-  İdare-i Örfiye (Sıkıyönetim, Meclisin hakkıdır ama olağanüstü durumlarda Hükûmet de sıkıyönetim ilan edebilir. Ancak 48 saat içinde bu kararı Meclis onayına sunulacak. Buralara Divan-ı harp ve İstiklâl Mahkemeleri de gönderilecek.)

Madde 5- (Meclisin yürütme hakkını kullanan Hükûmet, kararlarını Meclis Reisi’nin tasdikine (onayına) götürecek, iki gün içinde imzalanmazsa kararları uygulayacak.) 

Madde 6–(Heyeti Vekile (hükümet) kararlarında doğrudan doğruya Meclis’e karşı sorumludur.) 

Madde 7- (BMM’nin Riyaseti (Meclis Başkanlığı), Meclis-i Millinin doğal reisi ve Heyet-i İcraiyenin zımni (dolaylı) murakıbı, denetleyicisidir.) 

Madde 8- (BMM Reisi’nin yokluğunda ikinci Reis devrededir.)

Heyeti Vekile Kanunu’nun Maddeleri Görüşülüyor;

Madde 1- Teşkilatı Esasiye Kanunu’nun (1921 Anayasasının) yedinci maddesindeki hukuk ve vezaiften (hak ve görevlerden) başka olarak, ahkâmı kanuniyenin muhafaza (kanun hükümlerin korunması) ve icrası (yerine getirilmesi) bilumum kavaninin tefsiri (bütün kanunların açıklanması), istikraz (borçlanma) ve imtiyaz (ayrıcalık) mukavelelerinin tasdiki (antlaşmalarının onaylanması), fevkalade rütbe (olağanüstü rütbe), nişan ve menasıp (makamlar) tevcihi (verilmesi), Heyeti vekile teşkili (bakanlar kurulu oluşturulması), münferiden (tek tek) veya müçtemian (topluca) ıskatı (ortadan kaldırılması) ve tayini (belirlenmesi), mesuliyeti (sorumluluğu), kuvayı berriye (kara kuvvetleri) ve bahriyenin (deniz kuvvetlerinin) kumandası, umumi veya hususi seferberlik (genel ve özel asker toplama) ilanı, hükümetçe akdolunacak (yapılacak) mütarekenin tasdiki (ateşkesin onaylanması), müracaatı kanuniyenin (kanuna başvurmanın) tahfif veya af veya tecili (hafifletilmesi, af edilmesi veya ileriye atılması), affı umuminin (genel affın) ilanı, esnanı askeriyenin celp ve terhisi (askerlerin silâh altına alınması veya terhis edilmeleri), her nevi tekâlifin (verginin) tarh veya tevzii (miktar belirlenmesi veya dağıtılması) veya ilgası (ortadan kaldırılması), idarei örfiye (sıkıyönetim) ilanı, meclisin mebde (başlangıç) ve zamanı inikadının (toplanma süresinin) tayin (belirlenmesi) ve tebdili (değiştirilmesi) ve indellüzûm feshi (gerektiğinde fesh edilmesi) dahi BMM’nin doğrudan doğruya cümlei vazaifindendir (görevlerindendir) .

(Tekâlif; Osmanlı da bir tür vergi, ne amaçla alınırsa o amaca harcanma ve vatandaşa iade edilme şartı var.) 

Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 14 (29.10.1921 / 1.12.1921) (TBMM Matbaası 1958 yılı 2. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 120, Celse: 1, – Sf. 440) kitabından birebir alınmıştır.