Bilgi Bakkalı

  20 Mart 1341 (1926) tarihinde İçtima: 74, Celse:1, Reis Kâzım Paşa

Maarif Teşkilâtı ve Kanunu;

Halit Bey (Kastamonu); “… Şu istatistik beliğ (açık) bir şahittir ki bu devlet salnamesinden (yıllıklarından) aldım, yetmiş iki vilâyetimiz vardır. Bu vilâyetlerde ilk mekteplerimizin adedi kız mektep olarak 605, erkek olarak 4.270’dir. Demek ki, ilk mekteplerin yekûnu 4.875’dir. Bunların içerisinde liselerin ve orta mekteplerin ilk iptidaî kısımları dâhildir, ecnebi mektepleri hariçtir. Bu 72 vilâyette 4.875 mektepten isyân sahası olan on üç vilâyetteki: Bitlis, Van, Siirt, Diyarbekir, Muş, Genç, Dersim, Mâmuratülaziz, Malatya, Ergani, Mardin, Siverek, Hakkâri; buralardaki mektebin miktarı kız 24, erkek mektebi 191’dir. Yekûnu (toplamı) 215. Demek bütün Türkiye’de 4.875 mektepten 215 mektep buralarda yani bu on iki vilâyetedir. Yetmiş iki vilâyette 61.921 kız 266.263 erkek, cem’an 328.183 talebe vardır. Bundan isyan sahasına isabet eden şudur: 1.398 kız, 7.348 erkek yani 8.376 talebe vardır, İlk mektepleri terakki etmiş (gelişmiş) Saruhan Vilâyetinde belki bundan daha fazla talebe vardır. Erkek orta mektebi yetmiş iki vilâyette 59’dur. Bunun 3.675 talebesi vardır. Bu 59 mektep içerisinde on iki vilâyete isabet eden yedi tane orta mektep vardır, talebesinin mevcudu da 311’dir. İsyan sahasında bulunan vilâyetlerimizden Diyarbekir’deki bir lisenin 60 talebesi vardır.  Sf.266 Kız Lisesi ve orta mektebi yetmiş iki vilâyette on altı tanedir. Bu isyan sahasındaki vilâyetlerde hiç bir tane yoktur. Erkek muallim (öğretmen) mektebi, kız muallim mektebi yetmiş iki vilâyete dokuz tane olup, talebenin mevcudu 1.228’dir, Diyarbekir’de bir tanedir. Tabiî benim bunların içinde en ehemmiyet verdiğim ilk mekteplerdir. Bir Hakkâri vilâyetimiz vardır ki, arkadaşlar, bu Hakkâri vilâyetinde ilk mektepten hiç bir tane mektep yoktur. Geçen sene Nasturî Vakayii (olayı, Nasturî İsyanı) bizi çok işgal etmiştir. Bu vilâyette lise derecesinde mektebimiz yoktur. Sonra arkadaşlar ilk defa isyanın çıktığı genç vilâyetinde iptidaî (ilk) mekteplerimizin miktarı sekizdir. Talebenin miktarı 170’dir.” 

Maarif (Öğretim) Teşkilatına Dair Kanun; 

Birinci Madde “Türk dili ve buna müteallik (bununla ilgili olan) bilcümle (bütün) İlmî meseleler ile iştigal etmek (meşgul olmak) üzere Maarif Vekâletinde bir Dil Heyeti teşkil edilmiştir (oluşturulmuştur). Heyet azalarının (üyelerinin) ne suretle tayin edilecekleri ve vazifelerinin hududu (görevlerinin sınırı) İcra Vekilleri Heyeti’nce (hükümetçe) yapılacak bir talimatname ile gösterilir. Sf.270 

Besim Atalay Bey (Aksaray); ” ..  Biz ne vakte kadar, hangi güne kadar Türk dediğimiz halkın dilini Türk yapacağız. Acaba neden cebretmiyoruz (zorlamıyoruz, cebir kullanmıyoruz), neden sıkıştırmıyoruz. Buraya gelen Arnavut neden Arnavutça konuşacak? Boşnak Boşnakça, Çerkez Çerkezce konuşacak? Konuşacaksa gitsin Arnavutluk’a, gitsin Kafkasya’ya, Arabistan’a. O da bir millettir, hürmetim vardır, fakat buraya gelince Türkçe konuşacaktır. .. Ben alelade bir esnafınım.” 

Üçüncü Madde; Maarif Vekâleti veya diğer bir vekâlet tarafından açılmış veya lüzumuna (gereğine) göre açılacak mekteplerle bilumum (bütün) hususî (özel) mekteplerin derecelerinin tayini Maarif Vekâletine aittir. Diğer vekâletlere merbut (bağlı) orta tedrisat (öğretim) derecesindeki mekteplerin programları alâkadar (ilgili) vekâletle (bakanlıkla) Maarif Vekâleti tarafından müştereken (ortaklaşa) yapılır. Yüksek tedrisat (öğretim) mekteplerinin programları, Maarif Vekâletinin mütalâası (görüşü) alınmak şartı ile ait olduğu vekâlet (bakanlık) tarafından tanzim (düzenlenir) ve Maarif Vekâletince tescil olunur (onaylanır).

Dördüncü Madde: Türkiye’de hiçbir mektep Maarif Vekâletinin ruhsat (izin) ve muvafakati (onayı) olmaksızın açılamaz. Vekâletler muayyen (belirli) tahsil dereceleri haricinde kendi memur ve mensupları için muvakkat (geçici) kurs ve talimgâhlar (uygulama yerleri) açabilirler.” 

Altıncı Madde: İlk Tedrisat (ilköğretim) Mektepleri Maarif Vekâletinin müsaadesi ile açılır. Bunların programları İle tedris tarzlarının (öğretim biçimlerinin) tayini ve murakabesi (belirlenmesi ve denetlenmesi) Maarif Vekâletine aittir. İlk tahsil (öğretim) çağındaki çocuklar meslek mekteplerine giremezler. İlk tahsil çağını geçirmiş ve hiç tahsil görmemiş çocukları kabul eden müesseseler bunlara ilk tahsili de vermeğe mecburdur.  Sf.275

İspirto ve Alkollü İçkiler de Tekel Oldu. Sf. 281

 Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 53 (1.03.1926 / 31.03.1926) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 4, İçtima; 74, Celse: 1, – Sf. 263 ile 291 arası) kitabından birebir alınmıştır.