Bilgi Bakkalı

    29 Mayıs 1341 (1926) tarihinde İçtima: 109, Celse:1, Reis Kâzım Paşa

Bazı Vilayetler Ortadan Kaldırıldı: Üsküdar, Beyoğlu, Çatalca, Gelibolu, Genç, Ergani, Ardahan, Siverek, Kozan, Muş, Dersim.

Dersim’in Esbabı Mûcibesi; Dersim Vilâyeti; Bu vilâyet küçük, ümrandan (gelişmeden) mahrum, imârata (imar etmeye) az kabiliyetli, maarifsiz (öğretimsiz) halkı iptidai hayatta (ilkel yaşamda), dağlık, yolsuz, ücra bir yerdir. İki yüz bin liralık masarifine (harcamalara) mukabil (karşılık) yüz bin lira varidatı (geliri) vardır, İşbu erbabı metali (doğuş yeri) tabiatın kahrına uğramış olan bu yerin biçare halkına medeni bir hayat vermek, medeniyetin maddi ve ruhi huzuzatından (yararlarından) o zavallıları da mehmaemken (olabildiğince) müstefit etmek (yararlandırmak) lâzım gelir. Bu da Dersim’i etrafındaki vilâyetlerin himayei ıslahkârına (ıslahatçı himayelerine, yenilikçi yardımlarına) tevdi etmekle (vermekle) bir dereceye kadar mümkün olabilir. Bunun fevaidi (faydaları, yararları) şu suretlerde mütalâa olunabilir (düşünülebilir).

1.Dersim unvanı kadimden (eskiden) beri hatırhıraş (hatırsız) olagelmiştir. Çünkü devletimizin her gaileli (sorunlu) zamanında orası dâhili şürişe (iç karışıklığa) boğulmuş ve vatanın nice dilâver evlâdı ölüp gitmiştir. Böyle olduğu halde ona bir de vilâyet gibi yüksek kıymette bir suratın izafesiyle (verilmesiyle) tesiri müessifini (kötülüğünün etkisini) arttırmakta elbette mahzur vardır. Bu fikre mebni (bu fikre dayanarak), Dersim vilâyeti unvanının ortadan kalkması iltizam olunur (gereği sunulur).

2. Bugün otuz bin liradan ibaret varidatı hususiyesiyle (özel gelirleri ile) Dersim kendi kendini bir veçhile (bir şekilde) idare edemez. Ona hakiki evlât gibi rahmü şefkatle bakacak kudretli bir vasiye (koruyucuya) ihtiyaç vardır. Bu vasi de civarındaki vilâyetlerden biri olabilir. Fakat Dersimin yanındaki vilâyetler de bu işi başlı başına deruhte (üstlenecek) ve ifa edecek (yerine getirecek) bir halde değildir. Şimalindeki (kuzeyindeki) Erzincan vilâyeti Dersim’i takımıyla yüklenemez. Kaldı ki o mıntıkanın (bölgenin) teşekkülâtı tahliyesi (kurumlarının dışarıya çıkışı) de buna manidir (engeldir). Tetkikatımızda (incelememizde) yalnız Nazimiye kazasının arazice Erzincan’a raptına (bağlanmasına) imkân görülebilmiştir. Ve Dersim’in bu kazadan gayri bütün aksamı da Elâziz’e kabili tevhiddir (birleştirilmesi mümkündür). Mamafih (böylece) Erzincan ile Elâziz‘in varidatı hususiyeleri (özel gelirleri) cem’an yekûn (toplam) iki yüz bin liradan ibaret olmasıyla bu vilâyetler o kadar kudretli addolunmazsa (sayılmasa) da Dersim’e üvey evlât nazariyle bakmak gibi bir kayıtsızlık da bulunmayarak onu da bu vatanın aziz bir parçası ve ora halkını da saikai cehaletle (cehalete sevk olmuş) medeniyetten mahrum kalmış biçare kardeşler addederek rahimane (merhametle) ve şefikâne (şefkatle) himaye ve sahabet ettikleri (koruyup sahiplik yaptıkları) halde Dersim’e her halde faydalı olabilir.

3. Dersim’in ıslâhı hususunda (iyileştirilmesi konusunda) civardaki vilâyetlerden hâsıl olacak (elde edilecek) fayda bu kadarla kalmaz. Dersim, aynı zamanda haşarı bir çocuk gibi uygunsuz hallerde bulunduğu vakit kendisini terbiye edecek müessir (etkili) ve kuvvetli (güçlü) nigehbalara da (koruyucu bekçilere de) muhtaçtır. Bugünkü haline göre Dersimin üzerinde yalnız bir vilâyetin yani Dersim vilâyetinin kuvveti hâkim bulunmaktadır. Hâlbuki Dersim’i parçalayıp iki Vilâyete taksim edersek hini iktizada (gerektiğinde) Dersim’in üzerinde heyeti umumiyesi itibariyle (tamamı ile) iki vilâyetin kuvveti hâkim ve âmil olacak (egemen ve yapıcı olacak) demektir ki bu da başkaca faydandır. Hülâsa (kısaca) Dersim vilâyetinin, sureti mâruzada (sunulduğu gibi) taksimi (bölünmesi) suretiyle ilgası (ortadan kaldırılması) muvafık (uygun) görülmüştür. Türkiye Büyük Millet Meclisi 17. 5. 1926 Dâhiliye Encümeni Adet: 103 1/950″ 

 Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 55 (1.05.1926 / 31.05.1926) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 4, İçtima; 109, Celse: 1, – Sf. 624) kitabından birebir alınmıştır.