Bilgi Bakkalı

7 Haziran 1341 (1926) tarihinde İçtima: 115, Celse: 2, Refet Bey

Türkiye, İngiltere, Irak Antlaşması

Hariciye Vekili Doktor Tevfik Rüştü Bey (İzmir); “Arkadaşlar; Türkiye ile Irak’a taalluk eden (ilgili olan) muahedenamenin (antlaşmanın) lütfen müstacelen (acilen) ve şimdi müzakeresini (görüşülmesini) istirham ederim.

“Haricîye Vekili Tevfik Rüştü Beyefendi tarafından İngiltere Sefiri Sör ŞarI Lîntzey Cenaplarına ve Irak Murahhası (özel temsilcisi) Nuri Sayit Paşa’ya Yazılan Müttehidül meal (müşterek anlamı olan) Mektupların Tercümesidir;

Bu muahedenin (antlaşmanın) mevkii meriyete (yürürlüğe) va’zını (girmesini) takip eden on iki ay içinde Türkiye Hükümeti mezkûr (zikredilen) maddede mevzubahis (söz konusu) olan aidattaki hissesini (aylıktaki payını) sermayeye tahvil etmek (dönüştürmek) arzusunda bulunduğu takdirde Irak Hükümetini arzusundan haberdar edecek ve mezkûr (zikredilen) hükümet ihbarı vakii (ortay çıkan ihbarı) takip eden otuz gün zarfında (içerisinde) bu maddenin tamamii ifası zımnında (tamamını yerine getirilmesi anlamında) Türkiye Hükümetine beş yüz bin İngiliz lirası tesviye edecektir (hesabı kapatacaktır)…” 

Kâzım Karabekir Paşa (İstanbul); “Hükümetler ve milletler için muvaffakiyet (başarı), harici siyasetleri ile dâhili siyasetleri arasında ahenk (uyum) ve irtibatı (bağlantıyı) temin (sağlamak) ile mümkündür. Musul’un bugünkü vaziyetinde duyduğumuz teessürleri (derin üzüntüleri) bu kürsüden ifade etmekten başka maalesef bizim için yapılacak bir şey kalmamıştır.” Sf. 164,165

Haricîye Vekili Tevfik Rüştü Bey  (İzmir); “…hudut üzerinde bize bin kilometre murabbaı (kilometre kare) miktarında lehimize tashihat (düzeltme) ilavesini teklif ettiler, esas davamızın böyle bir veyahut iki bin kilometrelik arazi davası olmadığını söyleyerek bu teklif olunan araziden de sarfı nazarla (dikkate almayarak) bütün Musul Vilâyetinden müstakil Irak Devleti lehine feragati (vaz geçmeyi) prensiplerimize daha uygun bulduk. Ta Lozan’dan beri muallak (boşlukta) duran bu meselenin muhtelif zamanlarda had vaziyete (üst seviyeye) girmek istidadını (eğilimini) göstermesiyle sükûn ve huzur içinde muallakiyetini idamenin (boşlukta olmasını devam ettirmenin) temin edilemeyeceği tecrübe ile tahakkuk etmiştir (gerçekleşmiştir)...   Büyük Britanya imparatorluğuyla münasebetimizi normal bir hale getirmek için yegâne (tek) muallak (boşlukta) kalan bu arazi meselesinde fedakârlıklara katlandık.”

Musul’un Verildiği Ankara Anlaşmasının Tam Metni İçtimanın Sonunda Var.

Anlaşmanın imza kısmında silik kalmışız:

Bu bapta (kısımda) bir muahede (antlaşma) akdine (imzalanmasına) karar vermişler ve berveçhizir (yukarıda belirtildiği gibi) murahhaslarını (özel temsilcilerini) tayin etmişlerdir. Şöyle ki:

Türkiye Cumhuriyeti Reisi Hazretleri: İzmir Mebusu ve Türkiye Cumhuriyeti Hariciye Vekili Doktor Tevfik Rüştü Beyefendi Hazretleri

Haşmetlû Büyük Britanya ve İrlanda Kraliyeti Müttehidesi (Birleşik Krallığı),         Maverayı Ebhar (Denizler Ötesi)  Britanya Arazisi Kralı ve Hindistan İmparatoru Hazretleri:

Haşmetlû Britanya Kralı Hazretlerinin Türkiye Cumhuriyeti nezdinde fevkalade (olağanüstü) sefir (elçi) ve murahhası (özel delegesi)  Asaletlû Sör Ronald Şarl Lindzey. K. S. M. J. B. S. V.D. Hazretleri.

Haşmetlû Irak Kralı: Irak Müdafaai Milliye Vekil Vekili Miralay Nur Sait S. M. J.    D. S. V Hazretleri.

Müşarünileyhim (yukarıda belirtilen kişilerin) yolunda (uygun) ve muntazam (düzenli) bulunan salâhiyetnamelerini (yetki belgelerini) tebliğ ettikten sonra ahkâmı atiyeyi (aşağıdaki hükümleri) kararlaştırmışlardı.” 

(Karabekir’in cılız ifadesinden başka hiç bir muhalefet yok.) Sf. 166

 Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 56 (1.06.1926 / 10.06.1926) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 4, İçtima; 115, Celse: 1, – Sf. 164 ile 166 arası) kitabından birebir alınmıştır.