Bilgi Bakkalı

İçişleri Bakanlığı’nın 15 / 16 Şubat gecesi, ayaklanmanın bastırılmasına dair “gizli” kaydı ile verdiği ve bir suretini Genelkurmay Başkanlığı’na sunduğu önerge ise şöyledir;

“1-Harp ve vatan hâini sanıklar olduğu ihbar olunan ve tanık olarak Bitlis’teki Özel Harb Divanı tarafından çağrıldığı halde temaruz eden (kendisini hasta gösteren) Hınıslı Şeyh Sâîd, bir süredir konuk olarak bulunduğu Lice üzerinden 13 Şubat 1925’te 300 kişiden ibaret silahlı avanesi ile Ergani’nin Piran köyüne geçtiği ve irtica yollu kışkırtma ile halkı aldattığı ve maiyetini çoğaltmaya çalıştığı ve Piran’da jandarma müfrezemizle çarpışarak iki jandarmamızı yaraladığı ve müfrezemizin subayları ile Eğil bucak müdürünü ve 10 eri tutuklayarak silâhlarını aldığı ve Hınıs’tan gelirken Darahini (Genç) ili içinde yaptığı kışkırtma üzerine bu il içinde de bazı olayların meydana geldiği ve bu arada Lice – Hani ile Darahini – Çapakçur ve Çapakçur – Palu telgraf hattının kesildiği, Hani – Lice hattını onarmaya çalışan hat çavuşu ile iki jandarmayı da tutukladığı anlaşılmıştır.

2-Adı geçen Şeyh Sâîd’in, harb ve vatan hâini sanıklarından Cibranlı Halid ve kaçak Hasananlı Halid ile ilgisi ve bağlılığı vardır.

3-Bakanlık, bu kışkırtmanın, Hasananlı Halid ve arkadaşları ile diğer vatan hiyânetinden sanık ve tâkib edilmekte olan kimselere yöneltilmiş bulunan azimli kuvvetini geçici olarak işgal etmek ve duruma bir karışıklık rengi vererek harekât sonucunda tutukluları kurtarmak ve işi siyâsî yoldan çözümleyebilmek umudu ile meydana getirdiği kanısındadır.

4- Bu sebeple hükûmet, eşkiyâlığın etrafa bulaşmasına meydan vermeden azim ve ciddîyetle ortadan kaldırmaya ve mahallî dirlik ve düzenliği tekrar sağlamak sureti ile bu işi yapmış olanları tenkile karar vermiştir.

5-Tenkil harekâtını 3.Ordu Müfettişi Kâzım Paşa’nın idare etmeleri ve harekât bölgesindeki illerin harekât bakımından Kâzım Paşa’dan ⁽¹⁾ alacakları emre göre hareket etmeleri uygun görülmüştür.

6-Darahini (Genç) iliyle 14 Şubat 1925 öğle saatlerinden beri irtibat kesilmiştir.  Muş’tan 15 Şubat 1925 günü muhtelif istikametlerde gönderilen yeteri kadar kuvvet, ilkin Darahini ile irtibat kurarak Darahini’nin durumu hakkında bakanlığı aydınlatmaya memur edilmiştir. Her türlü vasıtaya başvurarak Darahini ili merkezi ile irtibat sağlanması çok önemlidir.

7-Erzincan Entersüvar Tabur’unun Yüzbaşı Mustafa komutasında 12 Şubat 1925’te iki makinalı tüfekle takviyeli 120 atlıdan mürekkep müfreze, Erzurum üzerinden Hınıs’a ve aynı kıtadan 100 süvari, 26 piyade ve bir makinalı tüfekten mürekkep ikinci bir müfreze, tabur komutanı Abdullah komutasında 15 Şubat 1925 öğle vakti, Eğin-Arapkir üzerinden Elâziz’e hareket ettirilmiştir. Bu kuvvetler, Kâzım Paşa’nın emrine girecektir.

8-Muş ili Hasananlı Halid ve arkadaşlarının takibine tahsis ettiği kuvvetten tasarruf edebileceği entersüvar kuvvetlerini de mahallî durumunu göz önünde bulundurmak suretiyle Kâzım Paşa’nın emrine bırakacaktır.

9-Takib harekâtı, ancak dirlik ve düzenliği bozan zararlı kimselere yönelmiştir. Bu arada masum halkın rencide edilmemesine, aksine kendilerine iyi muâmele edilmek suretiyle Cumhuriyet idaresine karşı iyi olan eğilimlerinin pekiştirilmesine itina edilmesini ve zararlı kimselerin tenkilinde amansız bir sürat ve azim göstermek suretiyle de bu tür delice hareketlere karşı Cumhuriyet ruhundaki hassasiyetin güçlülüğünü göstermek lazımdır.     

10-Harekâtın bir elden idaresine ve her günkü hareket ve sonuçları hakkında Kâzım Paşa tarafından makine başında bilgi verileceğine göre, illerin harekâta dair bütün muhabereleri yalnız Kâzım Paşa ile olacaktır.

11-Bitlis Özel Harb Divanı’nca harb ve vatan hıyanetinden dolayı tutuklanan şahısların herhangi bir durumdan yararlanarak kurtulma teşebbüslerine mani olmak üzere Diyarbekir’e nakillerine lüzum olmadığı hakkında Kâzım Paşa’nın düşünceleri ile beraber Özel Harb Divanı faaliyetlerinin sekteye uğramaktan korunmasını ricâ ederim.

12-Harekât bölgesi içinde veya civar illerin durumunun hassasiyet ve nezaketini göz önünde tutarak olayın büyümesi ve kamuoyunun karışıklıktan korunması için tedbir alınmaları lazımdır.

13-Harekâtta kullanılmakta ve kullanılacak olan bütün kuvvetlerin ne durumda bulunduklarının bildirilmesini Kâzım Paşa’dan ayrıca ricâ ederim.

14 – 3. Ordu Müfettişi Kâzım Paşa’ya Bitlis, Muş, Erzurum, Diyarbekir, Siverek, Siirt, Ergani, Elâziz, Dersim Erzincan illerine yazılmıştır.”

Alıntı; Şeyh Sait İsyanı – İbrahim Sadiyâni, (İnternet, Ocak 2010 – Sf. 22, 23) internet sayfasından birebir alınmıştır.

BAKKAL’IN NOTU ⁽¹⁾ (2010); Bu tenkil hareketinde çavuş olarak askerlik yapan Babam Veli Çavuş’a başarı belgesi veren Diyarbakırlı Kâzım İnanç Paşa; Haziran 1925’de yani isyandan üç ay sonra bu görevinden ve askerlikten ayrılmış.