Bilgi Bakkalı

1937 ve 1938 Yıllarında Kırım, Sürgün ve İdamla Dağıtılan Aşiret ve Ocak Büyükleri Hakkında Özet ve Toplu Bilgiler;

38 öncesinde Dersim toplumunun öncü ve yönetici öznesi, benim “Aşiret ve Ocak Büyükleri” olarak tanımlamayı tercih ettiğim birkaç yüz kişilik küçük bir toplumsal katmandır. Bu katmanın bir bütün olarak “feodal”, “ağa” ya da “derebeyi” olarak tanımlanması yanlıştır. Dersim aşiret büyüklerinin adlarındaki “ağa” sözcüğünün Dersimlilerin diline Osmanlı egemenliği periyodunda Dersim’i kuşatan çevreden girdiğini sanıyorum. Buna rağmen “Ağlerê Dersimi” (Dersim Ağaları) tabiri Dersim’de farklı bir anlamda kullanılmakta, bu tabire “Pile aşirunê Dersimi” (Dersim aşiret büyükleri) gibi bir anlam yüklenmektedir. Dersimli, kendi aşiret büyüklerini kendi dilinde “ağa” olarak değil, daha çok “Pile Aşirê” veya “Pile aşiru” olarak adlandırmaktadır. Bu sözlerim Dersim’de “ağa”, “feodal” ya da “derebeyi” denebilecek bir zümrenin bulunmadığına yorumlanmamalı. Çünkü Dersim içinden çevreye doğru gidildiğinde böyle bir kesimle de karşılaşmaktayız. Bu kesimin Tanzimat sonrasındaki en ünlü ve en belirgin temsilcileri Çarşancak, Suran ve Çarekan ağalarıdır. Bu kesime bir sonraki yazıda değineceğim. Jandarma Umum Kumandanlığının “Dersim” adlı gizli kitabından ayıklanıp bir araya getirilen aşağıdaki bilgiler Dersim’in aşiret ve ocak büyükleri katmanı hakkında genel ve özet bir fikir vermektedir. Daha tam bir fotoğraf için bu bilgilerin içerdiği hataların ve eksiklerin giderilmesi gerekir. Herkes bildiği ayrıntıları ilave ederse fotoğrafın bütününü daha erken görme olanağı buluruz.   

Alıntı; Dersim Aşiret ve Ocaklar – Seyfi Cengiz, (Haziran 2010 – Sf. ?) kitabından birebir alınmıştır.