Kürdistan: Makdisî tarihine göre, Tufan’dan sonra ilk kurulan bu Cudi şehridir. Sonra Sencar kalesi ve sonra da bu Meyyâfarikîn kalesi yapılmıştır. Amma Cudi şehri sahibi, Hazret-i Nuh ümmetinden Melik Kördum’dur. Altı yüz yıl yaşamıştır. Kürdistan diyarlarını dolaşıp bu Meyyâfarikîn’e gelmiş, su ve havasından hoşlanarak burada yerleşmiştir. Çocukları ve soyu gayet çok olup İbrî ve Acem lisanından ayrı bir lisan meydana getirmişlerdir ki ne İberî, ne Arabî, ne Farisî ve ne de Dürrî’dir. Buna hâlen Kürdî lisanı derler ki bu diyarlarda kullanılır. Fakat Kürtçe de on iki türlü olup, çok kelime ve sözleri birbirine benzemez. Hattâ birbirlerinin sözlerini ancak tercüman ile anlarlar. Sf.473
Bir ucu kuzeyden Erzurum, Van, Hakkâri, Cizre, İmadiye, Musul, Şehrizor, Harir, Ardilan, Bağdad, Deme, Dertenk veya Basra’ya varıncaya kadar yetmiş yer konak Kürdistan sayılır ki, Irak-ı Arap ile Gammani diyarı arasındaki dağ ve beldeler içinde altı bin Kürt aşireti ve kabilesi vardır. İnşallah, bunlar yeri geldikçe anlatılacaktır. Kürdistan’ın eni, boyu kadar geniş değildir. Doğu tarafında, İran hududundaki Harir ve Erdilen’den Haleb ve Şam topraklarına kadar yirmi-yirmi beş konak, en azı on beş konaklık mesafelerdir. Bu kadar ülke içinde beş yüz bin tüfekli kimse olup, hepsi Şafiî mezhebindendir. Tam yedi yüz yetmiş altı parça kale sayılır ki hepsi de mâmurdur.
Burada çeşitli diller konuşulmakta olup, bunlar Zaza, Lulu, Hakkâri, Avılikî, Mahmudî, Şirvânî, Cezrevî, Pesânî, Sencarî, Harîrî, Erdelânî, Surânî, Halifî, Çenvanî, Imâd ve Rozikî lisanlarıdır. Bunların en açık konuşulanından aşağıda örnekler verilmiştir.
Kürt lisanından örnekler: Yek: 1, dü: 2, se: 3, car: 4, penç: 5, şeş: 6, hett: 7, heşt: 8, ne: 9, de: 10, pânzde: 11, dâzde: 12; Selâmet hâne: Sağ geldin; Halet çih?: Halin nedir?; Cûş kalâvî: İyi, hoşum. Sf.473, 474
Alıntı; Evliya Çelebi Seyahatnamesi IV – Mehmet Zilli Oğlu Evliya Çelebi, Sadeleştiren; Tevfik Temelkuran ve Necati Aktaş, Hazırlayan; Mümin Çevik, (Üçdal Neşriyat, Sf. 473, 474) kitabından birebir alınmıştır.
Bilgi Bakkalı 
Yorum bırakın