Lundekvist’in Kafkasya Askerî Bölge Karargâh Başkanı’na Gönderdiği Gizli Mektuba Ek Olarak Yazılan Not (10 Ekim 1879) Zeytun Ermeni Meselesine dair;
Fransa’nın 1861 Maraş Olayı’na dâhil olması ve Derviş Paşa’nın 1865’te Hozandağı’na askerî operasyon gerçekleştirmesi sonucunda Zeytun’un statüsü ilçe statüsüne gerilemiştir. Hükümet, buraya Türklerden bir kaymakam (Mart 1867) ve kadı tayin etmiş, iki mahkeme oluşturmuş, 200 bin kuruş vergi ödemeye mecbur etmiş ve kadastro sistemine tâbi tutmuştur. İşte bugünkü isyanlara yol açan musibetler zinciri böyle başlamıştır.
Herkesin beklediği gibi Zeytun, kendisinden istenilen vergileri ödeyemedi. Ermeniler, tarım ile hayvancılığa yatkın olmadıkları gibi, bölgenin kendisi de buna çok az imkân tanımaktadır. Burası aslında Ermenilerin “Karadağı” olup, yerli dilde de aynı manaya gelen “Sev-Ler” adıyla zikredilmektedir. Zeytun’da yalnızca üzüm bağları, meyve bahçeleri ve demir cevheri mevcuttur. Ancak en yakınlarındaki Maraş şehri ile bile ulaşım yolları konusunda zorluk çekildiğinden ne meyveler, ne de demir cevheri pazarlanabiliyor. Ticaret gelişmemiş, fabrikalar kurulmamış, maaş ve gelirler çok düşüktür. Bütün halk, fakirlik içerisindedir. Vergilerini ödeyememeleri, onların borçlanmalarına neden olmuştur. Borçlar ise kendileri için doğrudan hapishanelerin kapılarını açmaktadır. Hapishaneler her geçen gün kalabalıklaşmakta, şikâyetler artmaktadır. Sf. 31
Alıntı; Türkiye’de Ermeni Meselesi (Rus Genelkurmay Başkanlığı Belgeleri) – Hazırlayan; Mihail Bashanov, Çeviren; İlyas Kemaloğlu (Kamalov), (Türk tarih Kurumu Yayınları 2013, Sf. 31) kitabından birebir alınmıştır.
Bilgi Bakkalı 
Yorum bırakın