Belge 3 – A. M. Kolübakin, “Erzurum Ovasından Kığı, Palu, Çarsancak Üzerinden Harput’a Uzanan Operasyon Hattı (Çapakçur Üzerinden Palu’ya Uzanan Kuzey Kolu)”, Asya Türkiye’sinin Askerî ve İstatistikî Analizi İçin Malzemeler, Harput Kazası (Mamuretü’l-Aziz) – Harput Kazasının İstatistiki ve Etnografik Analizi
e) Kazadaki Siyasi ve Sosyal Durum
Ele aldığımız bölgede yaşayan farklı halkların konumuna baktığımızda siyasi alanda gücü, Hristiyanlar, yani Ermeniler ellerinde bulundurmaktadır. Onları Sünni Müslümanlar, yani Türklerle Kürtler ve Kızılbaşlar takip etmektedir. Sf. 31
Girişken Ermeniler, bir taraftan sükûnet ve yurttaşlığın sağlamlaşmasından, diğer taraftan da Harput ilinin ekonomik olarak büyümesinden faydalanarak ihracat-ithalat, taahhüt işleri, tefecilik ve diğer alanlardaki faaliyetleri sayesinde genellikle illegal yollardan büyük mülkiyetlere sahip olmuşlardır. Sf. 42
Yerel yönetimin karşı çıkmasına rağmen çok ciddi boyutlara ulaşan bu olaya ayrıca değinmekte fayda vardır. En kaliteli topraklar arasından sürülebilen yaklaşık 3.000 desyatinası, Harputlu Ermenilerin kullanımında bulunmaktadır. Sf. 43
İşin ilginç tarafı, Hristiyanlar, bu toprakların büyük bir kısmını şehre yakın Husik veya Huseynik adlı köyde yaşayan Türklerden satın almışlardır. Bu Türkler, bir zamanlar çok zengin olan, ancak günümüzde ahlakları bozulan ve kumar ile alkol yüzünden fakirleşen kimselerdir. Sf. 43
Ancak Harput ile komşu olan Çarsancak ile Palu, bu bağlamda Harput kazasından pek ayırt edilmiyorlar. Özellikle Palu ile kıyaslandığında Harput’taki Ermenilerin durumlarının daha iyi olduğunu ve ahlakî açıdan daha düzgün olduklarını söyleyebiliriz. Sf. 43
Alıntı; Türkiye’de Ermeni Meselesi (Rus Genelkurmay Başkanlığı Belgeleri) – Hazırlayan; Mihail Bashanov, Çeviren; İlyas Kemaloğlu (Kamalov), (Türk tarih Kurumu Yayınları 2013, Sf. 31 ile 43 arası) kitabından birebir alınmıştır.
Bilgi Bakkalı 
Yorum bırakın