Bilgi Bakkalı

Aristo; “İnsan doğuştan bilmek ister!” Demiş. Bilgi Bakkalı, ‘bilmek’ isteyenler için yapıldı. Paylaşmaya ve eleştiriye açık, küfür, hakaret ve nefret söylemine kapalıdır. Bu Bakkal’dan çıkarken; değişmiş olarak çıkarsanız ve bilgilerin kaynağı olan kitapları merak edip okursanız amacıma ulaşmış olacağım.

recent posts

about

  • AVUSTRALYA’DA TARIM

    Çiftçiler topraktaki ve toprak altındaki yabani otları temizledikten sonra çıplak kalan toprak dış etkilere açık hale geliyor. Çiftçilerin ektiği ürünler olgunlaşmazsa toprak yabani otlardan dahi mahrum kalmış oluyor ve erozyon meydana geliyor. Dolayısıyla, Avustralya yağmurlarının tahmin edilemez doğası, kısa vadede ürün yetiştirmeyi pahalı kılıyor ve uzun vadede erozyonu artırıyor. Sf. 484

    Alıntı; Çöküş (Toplumlar Başarısızlığı ya da Başarıyı Nasıl Seçerler) – Jared Diamond, Çeviri; Barış Baysal,  (Pegasus Yayınları,  1. Baskı Şubat 2019 – Sf. 484) kitabından

  • AVUSTRALYA; BALIK SAHALARI DA TARIM ALANLARI VE ORMANLARI GİBİ HIZLA TÜKETİLİYOR

    Üçüncü sonuç beni oldukça şaşırttı ve okurların da şaşıracağını sanıyorum. Balık sahalarının toprak verimliliğine ihtiyaç duyduğunu düşünmüyor olabilirsiniz: Sonuçta balıklar nehirlerde ve okyanuslarda yaşar, toprakta değil. Ne var ki, nehirlerdeki tüm besleyiciler ve okyanusların kıyı şeridi yakınlarındaki besleyicilerin en azından bir kısmı, nehirlerin taşıdığı ve okyanusa sürüklenen topraklardan geliyor. Dolayısıyla Avustralya’nın nehirleri ve kıyı suları da görece verimsiz olduğundan, Avustralya balık sahaları da aynen tarım alanları ve ormanları gibi hızla tüketiliyor. Sf. 481

    Alıntı; Çöküş (Toplumlar Başarısızlığı ya da Başarıyı Nasıl Seçerler) – Jared Diamond, Çeviri; Barış Baysal,  (Pegasus Yayınları,  1. Baskı Şubat 2019 – Sf. 481) kitabından birebir alınmıştır.

  • ÇİN EĞİTİME ÖNEM VERMİYOR

    Çin, dünya eğitim masraflarının yalnızca %1’ini harcamaktadır. Sf. 473

    Alıntı; Çöküş (Toplumlar Başarısızlığı ya da Başarıyı Nasıl Seçerler) – Jared Diamond, Çeviri; Barış Baysal,  (Pegasus Yayınları,  1. Baskı Şubat 2019 – Sf. 473) kitabından birebir alınmıştır.

  • ÇİNLİ LİDERLER ÇEVRESEL TAHRİBATIN YALNIZCA KAPİTALİST TOPLUMLARI ETKİLEDİĞİNE İNANIYORLARDI

    Çinli liderler, insanların doğaya hükmedebileceğine ve bunu yapması gerektiğine, çevresel tahribatın yalnızca kapitalist toplumları etkilediğine ve sosyalist toplumların bundan muaf olduğuna inanıyorlardı. Sf. 470

    Alıntı; Çöküş (Toplumlar Başarısızlığı ya da Başarıyı Nasıl Seçerler) – Jared Diamond, Çeviri; Barış Baysal,  (Pegasus Yayınları,  1. Baskı Şubat 2019 – Sf. 470) kitabından birebir alınmıştır.

  • ÇİN’DE ORMANSIZLAŞMAYA YOL AÇAN KERESTE İTHALATI

    Çin ile diğer ülkeler arasındaki bir diğer alışveriş, iki misli zarara yol açan bir ithal malı; ormansızlaşmaya yol açan kereste ithalatıdır. Çin, kereste tüketiminde dünya üçüncüsü konumunda çünkü ülkenin kırsal alanlarında yakacak olarak %40 oranında odun kullanılıyor. Sf. 468

    Alıntı; Çöküş (Toplumlar Başarısızlığı ya da Başarıyı Nasıl Seçerler) – Jared Diamond, Çeviri; Barış Baysal,  (Pegasus Yayınları,  1. Baskı Şubat 2019 – Sf. 468) kitabından birebir alınmıştır.

  • ÇİN HÂLİHAZIRDA SÜLFÜR OKSİT ÜRETİMİNDE DÜNYA LİDERİ

    Ekonomik etkilere yol açan bir başka Çin türü ise, giderek daha fazla ithal edilen Homo sapiens. Örneğin bugün Avustralya’daki yasal göç kaynaklarından biri olarak Çin üçüncü sıraya yükseldi. Pasifik Okyanusu’nu geçerek ABD’ye kadar ulaşan yasal ve yasa dışı göçmenlerin sayısı da kayda değer miktardadır.

    Bir yandan bilerek ya da bilmeyerek ihraç edilen Çin böcekleri, tatlı su balıkları ve insanları denizaşırı ülkelere gemi ya da uçaklarla ulaşırken, bir yandan da başka ürünler atmosfere salınıyor. Birinci Dünya ülkelerinin 1995’te koyduğu yasakların ardından, Çin kloroflorokarbon gibi ozon delici gazların en büyük üreticisi ve tüketicisi konumuna yükseldi. Çin bugün dünya karbondioksit emisyonunun %12’sinden sorumlu ve bu küresel ısınmada başlıca bir rol oynuyor. Mevcut trendin devam etmesi halinde emisyonlar Çin’de yükseliyor, ABD’de sabit durumda, diğer yerlerde düşüyor. Çin karbondioksit emisyonlarında dünya lideri olarak 2050 itibarıyla dünya toplamının %40’ından sorumlu hale gelecek. Çin hâlihazırda sülfür oksit üretiminde dünya lideri ve ABD’deki üretimi ikiye katlamış durumdadır. Sf. 468

    Alıntı; Çöküş (Toplumlar Başarısızlığı ya da Başarıyı Nasıl Seçerler) – Jared Diamond, Çeviri; Barış Baysal,  (Pegasus Yayınları,  1. Baskı Şubat 2019 – Sf. 468) kitabından birebir alınmıştır.

  • “KİRLİ… ENDÜSTRİLERİ ÇİN’E TRANSFER EDEREK ÇEVREYİ TAHRİP ETMEYE DEVAM EDİYORLAR”

    Birtakım Birinci Dünya ülkeleri çöp dağlarından kurtulmak için, işlenmemiş çöpleri, toksik kimyasallar içeren atıkları kabul etmesi karşılığında Çin’e para ödüyor. Ayrıca Çin’in giderek genişleyen imalat ekonomisi ve endüstrileri, yeniden dönüştürülebilir ucuz ham madde kaynakları olarak kullanılabilecek çöpleri/hurdaları alıyor. Basit mallardan bir örnek vermek gerekirse Eylül 2002’de Zhejiang şehrinin gümrük ofisinde ABD’den gelen, hurda elektronik ekipmanlardan ve kırık ya da eski renkli televizyon setleri, bilgisayar monitörleri, fotokopi makineleri ve klavyeler gibi parçalardan oluşan dört yüz tonluk bir “elektronik çöp” kaydı yapıldı. Sf. 466

    1998 ile 2002 arasında ise Hong Kong üzerinden Çin’e gönderilen Birinci Dünya çöpleri yıllık iki milyon üç yüz bin tondan üç milyon tonun üzerine yükseldi. Bu rakamlar, Birinci Dünya’dan Çin’e yapılan doğrudan kirlilik transferini yansıtıyor.

    Çöpten daha vahim konular da var. Bir yandan pek çok yabancı şirket Çin’e gelişmiş teknoloji transfer ederek Çin’in çevresine katkıda bulunuyor olsa da, pek çok diğer şirket artık kendi ülkelerinde yasa dışı sayılan teknolojiler de dâhil olmak üzere kirlilik yoğunluklu endüstrileri Çin’e transfer ederek çevreyi tahrip etmeye devam ediyor. Sf. 467

    Alıntı; Çöküş (Toplumlar Başarısızlığı ya da Başarıyı Nasıl Seçerler) – Jared Diamond, Çeviri; Barış Baysal,  (Pegasus Yayınları,  1. Baskı Şubat 2019 – Sf. 466, 467) kitabından birebir alınmıştır.

  • ÇİN ÇÖKÜŞÜN EŞİĞİNDE Mİ

    Bu plan, ülke arazilerinin yarısından fazlasını kapsıyor ve Çinli liderler tarafından ulusal gelişimin anahtarı olarak görülüyor. Sf. 463

    Daha ciddi maliyetler arasında kum ve toza karşı Pekin’i koruması için ağaçlardan oluşturulan ve altı milyar dolar maliyeti olan “yeşil duvar” var. Sf. 464

    Çinli kentlilerin kanlarındaki ortalama kurşun seviyesi, dünyanın diğer yerlerinde tehlikeli derecede yüksek sayılan ve çocukların zihinsel gelişimini riske atan seviyelerin neredeyse iki katı düzeyinde. Sf. 464

    Örneğin ormansızlaşma, aşırı otlatma, erozyon ve kısmen insan kaynaklı kuraklıklar sonucu daha fazla toprak çorak hale geldikçe toz fırtınalarının da sıklığı ve şiddeti artıyor. MÖ 300 ile MS 1950 yıllan arasında toz fırtınaları Kuzeybatı Çin’i ortalama olarak otuz bir yılda bir kez vururdu. 1950 ile 1990 yılları arasında yirmi ayda bir, 1990’dan beri de neredeyse her yıl vurmaya başladı. Sf. 465

    Alıntı; Çöküş (Toplumlar Başarısızlığı ya da Başarıyı Nasıl Seçerler) – Jared Diamond, Çeviri; Barış Baysal,  (Pegasus Yayınları,  1. Baskı Şubat 2019 – Sf. 464, 465) kitabından birebir alınmıştır.

  • ÇİN’DEKİ BÜYÜK İNŞAAT PROJELERİNİN ÇEVRESEL PROBLEMLERE YOL AÇMASI BEKLENİYOR

    Çin’de şu anda sürmekte olan dünyanın en büyük inşaat projelerinin tamamının ciddi çevresel problemlere yol açması bekleniyor. Yangtze Nehri üzerine yapılan Üç Boğaz Barajı’nın, 1993’te yapımına başlanan ve 2009’da bitirilmesi planlanan, dünyanın en büyük barajıdır, otuz milyar dolarlık finansal maliyeti, milyonlarca insanı yerinden eden toplumsal maliyeti ve toprak erozyonu ve büyük bir ekosistemin bozulmasına sebep olan çevresel maliyetleriyle, elektrik, sel kontrolü ve gelişmiş navigasyon sağlamayı amaçlıyor. Sf. 463

    Alıntı; Çöküş (Toplumlar Başarısızlığı ya da Başarıyı Nasıl Seçerler) – Jared Diamond, Çeviri; Barış Baysal,  (Pegasus Yayınları,  1. Baskı Şubat 2019 – Sf. 463) kitabından birebir alınmıştır.

  • MAO’LU DEVRİM YILLARINDA ÇİN’İN KONTROLSÜZ GELİŞİMİ DOĞAYI MAHVETMİŞ 

    1958-1965 yılları arasındaki Büyük İleri Atılım döneminde, fabrikaların sayısında kaotik bir artış (yalnızca 1957-1959 arasındaki iki yıllık dönemde dört misli artış!) görüldü ve buna (etkisiz çelik üretimi için gerekli yakıtı sağlamak için) daha da fazla ormansızlaşma ve kirlenme eşlik etti. 1966-1976 Kültür Devrimi süresince fabrikaların savaş durumunda hassas olabileceği düşünülen kıyı bölgelerinden alınıp derin vadilere ve yüksek dağlara taşınmasıyla birlikte kirlilik daha da yayıldı. 1978’de ekonomik reformun başlamasından itibaren, çevresel tahribat artmaya ya da hızlanmaya devam etti. Sf. 458

    Alıntı; Çöküş (Toplumlar Başarısızlığı ya da Başarıyı Nasıl Seçerler) – Jared Diamond, Çeviri; Barış Baysal,  (Pegasus Yayınları,  1. Baskı Şubat 2019 – Sf. 458) kitabından birebir alınmıştır.

  • ÇİN HAKKINDA AYRINTILI BİLGİ 

    Çin’in nüfus eğilimlerindeki bahse değer bir başka özellik de hızlı kentleşmedir. Çin’in toplam nüfusu, 1953’ten 2001’e kadar “sadece” iki katına çıktı; kentli nüfusun oranı ise %13’ten %38’e fırladı. Dolayısıyla kentli nüfus yedi kat artarak yaklaşık yarım milyara ulaştı. Şehirlerin sayısı beş misli artarak yaklaşık yedi yüz oldu ve mevcut şehirler de yüzölçümü olarak büyüdü.

    Çin’in ekonomisi için yapılabilecek en özlü tanım şudur: “Büyük ve hızlı büyüyor.” Çin, dünyanın en büyük kömür üreticisi ve tüketicisidir, dünya toplamının dörtte birini oluşturmaktadır. Ayrıca en büyük çelik, çimento, akuakültürle üretilen gıda ve televizyon setleri üreticisi, tarımsal malçlama filmlerinin en yaygın kullanıcısı, ikinci en büyük elektrik ve kimyasal tekstil üreticisi ve üçüncü en büyük petrol tüketicisidir. Son yirmi yıl içinde çelik, çelik ürünleri, çimento, plastik ve kimyasal elyaf üretimi sırasıyla beş, yedi, on, on dokuz ve otuz misli artarken, çamaşır makinesi üretimi de otuz dört bin misli arttı. Çin dünyanın en büyük gübre üreticisi ve tüketicisi konumuyla, dünyada kullanılan gübrenin %20’sini üretiyor ve 1981’den bu yana gübre kullanımındaki küresel artışın %90’ından sorumludur. Bunun nedeni, şu anda kendi gübre kullanımının beş misli artmış olmasıdır. Bu oran, dekar başına dünya ortalamasının üç katı büyüklüğündedir. Dünyanın ikinci en büyük böcek ilacı üreticisi ve tüketicisi olan Çin, dünya toplamının %14’ünden sorumludur ve böcek ilaçları konusunda net ihracatçı konumundadır. Sf. 456

    Çin taşımacılık ağı ve araç filosu patlama derecesinde çoğaldı. 1952 ve 1997 arasında demir yolları, otoyollar ve hava yollarının uzunluğu sırasıyla iki, beş, on ve yüz sekiz misli arttı. Motorlu araçların sayısı (genelde kamyon ve otobüsler) 1980 ile 2001 arasında on beş kat, otomobillerin sayısı yüz otuz kat arttı. 1994’te, motorlu taşıtların sayısının dokuz misli artmasının ardından, Çin otomobil üretimini dört sacayağı endüstrisinden biri haline getirmeye karar verdi. Sf. 457

    Alıntı; Çöküş (Toplumlar Başarısızlığı ya da Başarıyı Nasıl Seçerler) – Jared Diamond, Çeviri; Barış Baysal,  (Pegasus Yayınları,  1. Baskı Şubat 2019 – Sf. 456, 457) kitabından birebir alınmıştır.

  • DOMİNİK DİKTATÖRÜ TRUJİLLO 2/2 “”SUYUMUZU TRUJİLLO VERİYOR” ŞEKLİNDE TEŞEKKÜR YAZILARI ASILDI”

    Ülkenin eğitim sisteminde Trujillo’ya şükran belirtme telkinleri yapıldı ve her çeşmenin başına “Suyumuzu Trujillo veriyor” şeklinde teşekkür yazıları asıldı. Sf.428

    30 Mayıs 1961’de, gece geç saatlerde yanında koruma olmadan, özel şoförüyle metresini ziyarete giderken, Trujillo tuzağa düşürüldü ve dramatik bir kovalamaca ve silahlı çatışma sonucunda, belli ki CIA’nin de desteğiyle Dominikliler tarafından öldürüldü. Sf. 429

    Alıntı; Çöküş (Toplumlar Başarısızlığı ya da Başarıyı Nasıl Seçerler) – Jared Diamond, Çeviri; Barış Baysal,  (Pegasus Yayınları,  1. Baskı Şubat 2019 – Sf. 428, 429) kitabından birebir alınmıştır.

  • DOMİNİK DİKTATÖRÜ TRUJİLLO 1/2;  “MUHALİFLERİNİ İŞKENCEDEN GEÇİRDİ VEYA ÖLDÜRDÜ BİR POLİS DEVLETİ KURDU”

    Rafael Trujillo, Dominik ulusal emniyet güçlerinin müdürüydü ve daha sonra ABD ordusunun kurduğu ve eğittiği ordunun başına geçmişti. Bu pozisyonun avantajlarından faydalanarak 1930’da başkan seçilip diktatör olduktan sonra, çok çalışkan, üstün bir yönetici, kurnaz bir yargıç, zeki bir siyasetçi ve tam bir acımasız diktatör olarak -ve Dominik toplumunun kapsamlı çıkarlarına hizmet ediyor gibi görünerek- iktidarını korudu. Olası muhaliflerini işkenceden geçirdi veya öldürdü ve tam kapsamlı bir polis devleti kurdu. Sf. 428

    Alıntı; Çöküş (Toplumlar Başarısızlığı ya da Başarıyı Nasıl Seçerler) – Jared Diamond, Çeviri; Barış Baysal,  (Pegasus Yayınları,  1. Baskı Şubat 2019 – Sf. 428, 429) kitabından birebir alınmıştır.

  • BEREKETLİ HİLAL’DE DÜNYANIN İLKLERİ

    Güneydoğu Asya’da Ürdün’ün kuzeyinden Türkiye’nin güneydoğusuna ve ardından doğuda İran’a kadar uzanan hilal biçimli o alanda, Bereketli Hilal’in sınırları içinde ya da yakınlarında geliştiğini hatırlayın. O bölgede dünyanın ilk ürünleri ve evcil hayvanları yetiştirildi, ilk tekerlekli taşımacılık kullanıldı, bakır ve ardından bronz ve demir elde edildi, kasabalar ve şehirler, şeflikler ve krallıklar ve örgütlü dinler kuruldu. Tüm bu unsurlar, MÖ 7000 civarında Anadolu’dan Yunanistan’a tarımın getirilmesiyle birlikte güneydoğudan kuzeybatıya doğru tüm Avrupa’yı kapladı ve dönüştürdü. Avrupa’nın Bereketli Hilal’e en uzak köşesi olan İskandinavya, MÖ 2500 civarında tarımla ancak tanışabildi ve Avrupa’nın en son dönüştürülen bölgesi oldu. Sf. 237

    Alıntı; Çöküş (Toplumlar Başarısızlığı ya da Başarıyı Nasıl Seçerler) – Jared Diamond, Çeviri; Barış Baysal,  (Pegasus Yayınları,  1. Baskı Şubat 2019 – Sf. 237) kitabından birebir alınmıştır.

  • YAĞMACI VE TERÖRİST VİKİNGLER

    Bu kanlı sahnelerde çokça gerçeklik payı var: Vikingler gerçekte de Orta Çağ Avrupası’nı yüzyıllar boyunca terörize ettiler. Hatta kendi dillerinde (Eski Nors) Vikingler kelimesi “yağmacılar” anlamına geliyor. Sf. 234

    Alıntı; Çöküş (Toplumlar Başarısızlığı ya da Başarıyı Nasıl Seçerler) – Jared Diamond, Çeviri; Barış Baysal,  (Pegasus Yayınları,  1. Baskı Şubat 2019 – Sf. 234) kitabından birebir alınmıştır.

  • ABD’DE ÇİFTÇİLER, NÜFUSUN SADECE %2’SİNİ OLUŞTURMAKTADIR

    Bugün hayli yüksek derecede verimli bir tarıma sahip olan Amerika Birleşik Devletleri’nde çiftçiler, nüfusumuzun sadece %2’sini oluşturmaktadır ve her bir çiftçi ortalama yüz yirmi beş kişiyi Amerika’da çiftçi olmayan nüfusu ve denizaşırı yerlerdeki ihracat pazarlarında bulunan insanları besleyebilmektedir. Sf. 217

    Alıntı; Çöküş (Toplumlar Başarısızlığı ya da Başarıyı Nasıl Seçerler) – Jared Diamond, Çeviri; Barış Baysal,  (Pegasus Yayınları,  1. Baskı Şubat 2019 – Sf. 217) kitabından birebir alınmıştır.

  • “KERESTECİLİK YAPARAK TOPRAĞI İĞFAL ETMEYİN”

    Jack Ward Thomas’ın savunması da buna benzerdi: “Ölü ağaçlarımızı toplamayı reddederek ve yerine Kanada’dan canlı ağaç ithal ederek keresteciliğin hem çevresel etkilerini hem de ekonomik faydalarını Kanada’ya ihraç etmiş oluyoruz.” Dick Hirschy ise alaycı bir tavırla şöyle diyordu: “Bir laf vardır, ‘Kerestecilik yaparak toprağı iğfal etmeyin.’ O yüzden biz de Kanada’yı iğfal ediyoruz.” Sf. 64

    Alıntı; Çöküş (Toplumlar Başarısızlığı ya da Başarıyı Nasıl Seçerler) – Jared Diamond, Çeviri; Barış Baysal,  (Pegasus Yayınları,  1. Baskı Şubat 2019 – Sf. 64) kitabından birebir alınmıştır.

  • ABD SÖMÜRDÜĞÜ ÜLKELERDE İSE O ALANI ÇÖPLÜĞE DÖNDÜRÜYOR

    Bugün ABD’de yeni bir maden açan şirketlerin kanun gereği bir taahhüt senedi alması gerekiyor. Bu taahhüt senedi, madencilik şirketinin iflas etmesi durumunda ayrı bir senet sahibi şirketin madenin temizlik maliyetlerini ödemesini güvence altına alıyor. Sf. 58

    Alıntı; Çöküş (Toplumlar Başarısızlığı ya da Başarıyı Nasıl Seçerler) – Jared Diamond, Çeviri; Barış Baysal,  (Pegasus Yayınları,  1. Baskı Şubat 2019 – Sf. 58) kitabından birebir alınmıştır.

  • BİLİM: “DÜNYA HAKKINDA GÜVENİLİR BİLGİ ELDE ETMEKTİR”

    Toplumların çöküşü üzerine “bilimsel” bir çalışma yürütmek mümkün mü? Bilim genelde, “laboratuvarda tekrar edilen kontrollü deneylerle elde edilen bir bilgiler bütünüdür,” şeklinde yanlış tanımlanıyor. Aslında, bilim bundan çok daha fazlasıdır: Dünya hakkında güvenilir bilgi elde etmektir. Kimya ve moleküler biyoloji gibi kimi alanlarda laboratuvarda tekrar edilen kontrollü deneyler işe yarar ve uzak ara en güvenilir bilgi edinme araçlarını sağlar. Sf. 35, 36

    Alıntı; Çöküş (Toplumlar Başarısızlığı ya da Başarıyı Nasıl Seçerler) – Jared Diamond, Çeviri; Barış Baysal,  (Pegasus Yayınları,  1. Baskı Şubat 2019 – Sf. 35, 36) kitabından birebir alınmıştır.

  • ÇÖKÜŞ YAŞAYAN TOPLUMLAR

    Çöküş yaşayan toplumlar (Mayalar gibi) budala ve ilkel değil, kendi çağlarının en yaratıcı ve (bir süreliğine) en ileri ve başarılı toplumlarıydı. Sf. 27

    Alıntı; Çöküş (Toplumlar Başarısızlığı ya da Başarıyı Nasıl Seçerler) – Jared Diamond, Çeviri; Barış Baysal,  (Pegasus Yayınları,  1. Baskı Şubat 2019 – Sf. 27) kitabından birebir alınmıştır.