Bilgi Bakkalı

“Aynı celsede Refet Paşa da konuşuyor; “Manda ile istiklâl (bağımsızlık) biri birine engel şeyler değildir. Şu kadar ki kuvvetli olmak lâzımdır. Kuvvetli olmazsak o zaman manda altında eziliriz. .. Biz harici ve dâhili istiklâl-i tam (içeride ve dışarıda tam bağımsızlık) istiyoruz. Bunu kendi kendimize yapabilecek miyiz ve bizi kendi başımıza bırakacaklar mı? Şurası muhakkaktır ki bugün İngiltere, Fransa, İtalya ve Yunanistan Türkiye’yi bölmek istiyor. Bunun için bir devletin kefaleti (manda yerine bu ifadeyi kullanıyor, içerik olarak ta yakın bir kelime) altında barış yapacak olsaydık, ileride uygun şartlar altında bulununca hemen döner faydamızı temin ederiz. Aksi halde büsbütün zararlı olmaz mıyız? Amerika kefaletini kabul etmek zorundayız. Bu asırda Beş yüz milyon borcu, harap bir memleketi, pek verimli olmayan bir toprağı, on-on beş milyon bir geliri olan bir millet için müzaheret-i hâriciye (dış yardım, manda) olmadan yaşamak imkânı olamaz.  Böyle bir dış yardım ile gelişemezsek, gelecekte ihtimaldir ki Yunanistan’ın saldırısına karşı bile kendimizi koruyamayız. ⁽¹⁾

Aynı celsede konuşan Hami Bey; İstanbul’da Sadrazam İzzet Paşa ile görüştüğünü, mandaya muhtaç olduğumuzu, siyasi partilerin görüşlerini anlamak için dolaşan ve sonra İstanbul’a gelen Amerikan Araştırma Heyeti üyelerinin İzzet Paşa’yı ziyaret ederek, Anadolu’daki Milli Örgütün Türkiye’yi temsil ettiğine ikna olduklarını ve İzzet Paşa’nın da bu işin müteşebbisi (girişimcisi) olduğunu bildiklerini, eğer Sivas ve Erzurum Kongreleri Amerikan mandasını talep ederse Amerikan’ın da Osmanlı mandasını kabul edeceğini söylemiş olduklarını ve İzzet Paşa’nın da artık bu milletin savaşa gücü kalmadığından her halde böyle bir çareye tevessül (yönelmek) lâzım geldiğinden bahsederek ve Erzurum’da iken bunları Rauf Bey’e şifre ile bildirdiğini söyledi.”

Alıntı: Erzurum’dan Ölümüne Kadar Atatürk’le Beraber I – Mazhar Müfit Kansu (TTK yayını, 3. Baskı 1988 – Sf. 245) kitabından birebir alınmıştır.

BAKKAL’IN YORUMU ⁽¹⁾ (2007): Refet Paşa’nın tespitleri doğru. Mazhar Müfit Bey bu konuşmanın kongreyi çok etkilediğini gören Mustafa Kemal Paşa’nın oturuma on dakika ara verdiğini söylüyor. Bence Mustafa Kemal Paşa bu yoğun manda talebi karşısında direniyor. Bunlar çok önemli belge ve bilgiler. Bu Amerikan mandasını İngiltere’nin kabul etmemesi lâzım, zaten olaylar da buna uygun gelişiyor.