Bilgi Bakkalı

“Musahibim (padişahın sohbetinde bulunan kişi) evvelki gün Fransızca küçük bir kitap getirdi, adı “Piyer Kiyar’ın Hatırasına” dır. Bana “Kızıl Hayvan: Bete rouge lakabını takan bu Piyer Kiyar mış. Lakabı duymuştum da ortaya atanı bilmezdim. .. yazanlar Aharonyan ve Çobanyan’dır. Aharonyan efendi ve Mösyö Çobanyan’da ağız birliği edip allandıra ballandıra anlatıyorlar ki: Piyer Kiyar 1893 yılında Ermeni okullarına öğretmen olarak İstanbul’a gelmiş. Ermeni gençlerine, felsefe, edebiyat tarihi ile birlikte Türklerin boyunduruğundan kurtulmak için çalışmak dersleri vermiş! .. Sason meselesinde (Sason Ermeni İsyanı) Zeytin (Zeytun İsyanı) meselesinde Ermeni kanının dökülüp Ermeni ocağının sönmüş olduğu her meselede bu Piyer Kiyar’ı minnet ve şükranla anmak Ermeni Cemaatine kutsal bir görev olmuş. .. Zabıta tutuklayınca Fransa Elçiliği devreye giriyor ve P. Kiyar Fransa’ya gidiyor, gidince de Ermeni Kıyamı (ayaklanması) diye kıyameti koparıyor. .. P. Kiyar Yunan ordusunda gönüllü askerlik yapıp Türklerle savaşmış, bu da kitapta yazıyor. .. Gtadiston’un Kızıl Sultan’ı tarih sahnesinden çekileli sekiz yıl 11 ay oldu. Acaba Ermeni vatandaşlarım hallerinden daha memnun ve geleceklerinden daha güvenli midirler? .. Ermeni meselesi Ermeniler meselesi değildir. Rahat bir yürekle söyleyebilirim ki, Ermeni Kavmi Osmanlılığı en iyi benimsemiş, onu en iyi temsil etmiş bir kavimdir. Medeniyetimize hizmet etmişler, devletimizin bekasına çalışmışlar,  hizmetleri ve sadakatleri ile mümtaz Osmanlılar çıkarmışlardır. Ermenilerin bizden hiçbir şikâyetleri yoktur. Fakat Ruslar Ermenileri bizim aleyhimize çevirdiler…  Hiçbir kavim, bağlı olduğu ülke zayıflarsa, rahat durmaz. … Bir yandan kendilerine şefkatle muamele ettim, bir yandan Katolik ve Ortodoks Ermeniler arasındaki anlaşmazlığı kullanarak, uzun bir süre bir fikir etrafında toplanmalarını engelledim. Fransızlar Katolik Ermenileri himaye ediyorlar (koruyorlar), Ruslar ise Ortodokslara arka çıkıyorlardı. Ben bazen birini bazen ötekini tutarak, ama her ikisinin de Osmanlı Reayası olduğunu hatırdan çıkarmayarak, tahrikleri önlemeye çalıştım. Önce birbirlerini kırdılar, sonra dönüp Müslüman ahaliye saldırdılar.“

 Alıntı: Abdülhamit’in Hatıra Defteri – Hazırlayan: İsmet Bozdağ, (Kervan Yayınları 1968- Sf. 52, 56) kitabından birebir alınmıştır.

BAKKAL’IN NOTU (2007): II. Abdülhamit bu hatıralarını Mart 1917’de yazmıştır.