Bilgi Bakkalı

1 Ağustos 1921 (1337) tarihinde 58. İçtima 1. Celse, Reisi Sâni Dr. Adnan Bey

İhracat Gümrüğü Vergisine Zam Yapan Kanun İptal Edildi.

Sigara Kâğıdı, Kibrit vs. İnhisarı (Tekeli) Hakkında Görüşmeler.

(Maliye Vekili bu işten bir milyon kar bekliyor.) 

Salih Efendi (Erzurum); “-…Hükûmet tüccar değildir!” 

Tütün 30 yıldır inhisar (tekel idaresi) elinde:

Faik Bey (Edirne); “-..hükümet fabrikatör de değildir. .. Kibrit inhisarı (tekeli) sadece Fransa’da mevuttur. … Sigara kâğıdı inhisarı mileli mütemeddinenin (medeni milletlerin) hiçbirinde yoktur. Yalnız tütün inhisarı Macaristan ve İtalya’da vardır. Bu inhisarı kabul etmeyiniz, onun yerine iki misli vergi koyunuz.”

Lütfü Bey (Malatya); “-..biz vaktiyle tütünler için bir inhisar (tekel) vaz’ettik (koyduk). Sadrazam Sait Paşa zamanında vazedilen bu inhisarı (tekel’i), tarih lanetle yâd etti. … Hükümet şimdiye kadar bütün vezaifini hüsnü surette (güzel biçimde) ifa etti de şimdi de ticaret ve sanatla iştigal edecek (uğraşacak) ha! … Hükûmet sanatla iştigal edemez. Çünkü memurlar vasıtasıyla idare edecek, o memurlara da nezaret etmek üzere diğer bir memur tayin edecek, onu da teftiş etmek için diğer memurlara lüzum görülecek, bunu hükümet yapamaz. Bu sırf şirketlere mahsus işlerdir. .. ve bu kanunun temelinden reddini teklif ederim.”  Sf. 381

Maliye Vekili Hasan Bey (Trabzon); “- ..Hükümetin fabrikatörlük yapması doğru mudur, değil midir diye, şimdiye kadar kokmuş bir liberalizm nazariyesini (görüşünü) tekrar ettiler, mateessüf bendeniz o mektebi iktisadiye mensubu (o ekonomik görüşe bağlı) değilim. Hükümetin muvaffakiyetle işlettiği birçok sanayii cesime (büyük sanayi) vardır ve bizim memleketimiz bu sahai iktisadiyatta, bu mesleki (siyasi yolu) tutmadıkça hiçbir zaman Avrupa’nın esareti iktisadiyesi (ekonomik esareti) altından kurtulmak imkânı yoktur.”

(Uzun zamandır sesi çıkmayan belki de izinli olan Mehmet Şükrü konuşuyor.)

Mehmet Şükrü (Karahisarı sahip); “-..Maliye Vekili’nin kendisine mahsus bir malî siyaseti yoktur. … Bir gün devlet sosyalizmini tesis etmek için böyle bir kanun getirir; inhisar (tekel) yapar. Bir gün serbest yapmak için liberalizm esasına müstenit (dayanan) bir kanun tesis eder. … Doğrudan doğruya bütçe açığını kapatmak için yapılmış bir kanundur. .. Reji (tekeller idaresi) için; biz elimizden gelirse onu kökünden keseceğiz. … Bu, Hükümeti Milliyenin ilk işi olacaktır.”

İktisat Vekili Mahmut Celal Bey (Saruhan); (Reji (tekel idaresi) hem üretimi hem de tüketimi baltaladı, kaçakçılığı artırdı diyor. Rejiye karşı çıkıyor ama bu kanuna taraftarım diyor.)

(Reji; tütünde bir nevi tekel demek, tütün paketlerine devletin mühürü vurularak satılıyor, dolayısı ile izin alınıp vergisi verilmiş oluyor. İnhisardan farklı. Sigaranın şimdiki durumuna benziyor.) Sf. 385

2. Celse. İkinci Reis vekili Dr. Adnan Beyefendi

Sigara Kâğıdı, Kibrit ve. İnhisarı (Tekeli) Hakkında Görüşmelere Devam;

  Hasan Basri Bey (Karesi); “-..son zamanlarda Rusya’da her şeye hükümet vaziyet etmiş (el koymuş) ve her şey hükümet tarafından verilmeye başlanmıştır. Fakat zannediyorum ki bu bir ifrattır (aşırılıktır). Zaman bu hâli bu vaziyeti tadil edecektir (değiştirecektir). Çünkü tekâmül (gelişme) kanununa mugayirdir (aykırıdır). … Efendiler Hükümetin vezaifi esasiyesi asayişi temin, adaleti tevziden (dağıtmaktan) ibarettir. Bunun haricinde kalan şeyler Hükümetin vezaifi esasiyesinden hariçte (esas görevinin dışında) demektir.”

Tunalı Hilmi Bey; ” Asla!”

Sigara Kâğıdı, Kibrit Vs. İnhisarı (Tekeli) Hakkında Kanun:

Madde 1- Memaliki ecnebiyeden (yabancı ülkelerden) veyahut işgali ecnebi altında bulunan aksamı memleketten (yabancı işgali altında bulunan kesimlerimizden) sigara kâğıdı ve kibrit ile bunların imaline mahsus olan âlât ve edevat ve levazımın ithal, imal ve füruhtu (satışı) Hükümetin tahtı inhisarındadır (tekeli altındadır).”

Hasan Basri Bey; “- ..bizde her türlü teşkilât (kurumlar, bürokrasi) katrelerden başlamış ummanlar olmuş ve bu milleti boğmuştur.” 

1. madde kabul edildi. 

Maliye Vekili Hasan Bey; “-Yani biz aşikâr söyledik ki, vekilleriniz serbesti (liberalizm) taraftaranından (yandaşlığından) değildir.”

Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 11 (23.06.1921 / 3.08.1921) (TBMM Matbaası 1958 yılı 2. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 58, Celse: 1, – Sf. 385 ile 388 arası) kitabından birebir alınmıştır.

BAKKAL’IN NOTU (1996): Salih Efendi 21.7.1921 günü sormuştu: “-.. Şimdi esasen BMM Hükümetinin mesleki (ideolojisi, sistemi) nedir? Demokrasi midir yahut kapitalizm midir, otokrasi midir? ..  Bunu bir kere anlamak lâzımdır.”