Bilgi Bakkalı

 21 Ağustos 1339 (1923) tarihinde İçtima: 7, Celse:1, Reisisani Ali Fuat Paşa

Fasıl 1- Siyasi Mevad (Maddeler): (Musul Meselesi muallâkta yani boşlukta kalmış.) 

Madde 3- 

2. Irak ile: Türkiye ile Irak arasındaki hudut, dokuz ay zarfında (içerisinde) Türkiye ile Büyük Britanya suret-i muslihânede (suhuletle, sakin ve uysal bir biçimde) tayin edilecektir (belirlenecektir). Tayin olunan müddet zarfında (belirlenen zaman içerisinde) iki hükümet arasında itilaf (anlaşma) husule gelmediği (oluşmadığı, ortaya çıkmadığı) takdirde, ihtilaf (anlaşmazlık) Cemiyet-i Akvam (Birleşmiş Milletler’in ilk kuruluşu) Meclisi’ne arz olunacaktır (sunulacaktır).   Hatt-ı hudut (hudut çizgisi) hakkında ittihaz olunacak (verilecek) karara intizâren (karar çıkıncaya kadar, karar beklenirken) Türkiye ve Britanya hükümetleri, mukadderat-ı katiyesi (kesin geleceği) bu karara muallâk olan (bu karara kadar belirsiz olan) arazinin hali hazırında (mevcut durumunda) herhangi bir tebeddül ikama (değişiklik yapılmasına) bahis olacak mahiyette (içerikte) hiçbir hareket-i askeriye ve sairede bulunmamayı mütekabilen (karşılıklı olarak) taahhüt ederler.  Sf.113

Madde 17- Türkiye’nin Mısır ve Sudan üzerindeki bütün hukuk ve müstenidatından (dayanaklarından, üslerinden) feragatinin (vaz geçtiğinin) hükmü 5 Teşrinisani 1914 tarihinden muteberdir (geçerlidir). Sf.115

…. Madde 20- Kıbrıs’ın Britanya hükümeti tarafından 5 Teşrinisani 1914’te ilân olunan ilhâkını (terk edilmesini) Türkiye tanıdığını beyan eder.  Sf.116

…. Madde 22 – Türkiye, yirmi yedinci maddenin ahkâm-ı umumiyesine (genel hükümlerine) halel (zarar) gelmemek şartiyle 18 Teşrinievvel 1912 tarihli Lozan Muahedesi ve ona müteallik senedât mucibince (ona dayanan senetler gereğince) her ne mahiyette (içerikte) olursa olsun, Trablusgarp (Libya) üzerinde haiz olduğu kâffe-i hukuk (bütün hukuk) ve imtiyazâtın (ayrıcalıklarının) ilgayı katiyesini (kesinlikle ortadan kalkmasını) tanıdığını beyan eder.  Sf.116  

… Madde 25- … eski Almanya İmparatorluğu, Avusturya – Macaristan ve Bulgaristan arazisine dair ittihaz olunmuş veya olunacak (kararlaştırılmış ve kararlaştırılacak olan) mukarreratı (kararları) kabul etmeyi ve böylece tayin edilen hudutlar dâhilindeki yeni devletleri tanımayı taahhüt eder.

(Türkiye, birlikte savaşa katıldığı ülkelerin diğer ülkelerle yaptığı ve yapacağı anlaşmaları da kabul ediyor. Türkiye, henüz yapılmamış anlaşmaları da kabul etmiş oluyor.)  Sf.117 

… Madde 27- Türkiye Hükümeti ve Türk memurini tarafından, Türk arazisi haricinde işbu muahedeye vazı ul imza (bu anlaşmaya imza koymuş) diğer devletlerin taht-ı hâkimiyetlerinde (egemenliği altında) veya himayesinde (koruması altında) bulunan arazi tebaasıyla (vatandaşları ile), Türkiye’den ayrılan arazi tebaası (vatandaşları) üzerinde siyasi, teşrii (yasama yetkisi) veya idari hususatta herhangi bir sebebe müstenit olursa olsun (hangi sebebe dayanırsa dayansın) hiçbir salahiyet (yetki) veya hakk-ı kaza (yasal hak) istimal edilmeyecektir (kullanılamayacaktır). Şurası mukarrardır ki (kararlaştırılmıştır ki) memurin-i mezhebiye-i islamiyenin (Müslüman mezheplerin görevlilerinin) vazaif-i diniyelerine (dini görevlerine) halel iras olunamaz. (zarar verilmesine sebep olunamaz) Sf.117  

Madde 28 (Bu Maddede kapitülasyonların tamamı mülgadır (kaldırılmıştır) deniliyor. Aslında 1914’de İttihat ve Terakki hükümeti kapitülasyonları zaten kaldırmıştı. Ayrıca adli kapitülasyon kaldı.)   

Madde 29- Fransız tebaası Faslılar ve Tunuslular Türkiye’de diğer Fransız tebaasının tabi olduğu usulün her hususta aynısına tabi olacaklardır.

Fasıl 2 – Tabiiyetler: (Vatandaşlıklar) 

Madde 30-  (Türkiye’den ayrılan arazide yaşayanlar o ülkenin tebaası olurlar.)

Madde 31- (18 yaşını geçmiş olanlar 2 sene içerisinde Türkiye’ye dönebileceklerdir.)

 Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 30 (11.08.1923 / 8.09.1923) (TBMM Matbaası 1961 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 7, Celse: 1, – Sf. 113 ile  arası) kitabından birebir alınmıştır.