Bilgi Bakkalı

   30 Ekim 1340 (1924) tarihinde İçtima: 48, Celse:1, Birinci Reis Vekili İsmet Bey

Menteşe Mebusu Esat Efendi’nin Muhacirin Muamelâtı ve İmar Harekâtı Hakkında Mübadele, İmar ve İskân Vekilinden İstizah Takriri (Gensoru);

Esat Efendi (Menteşe); “…Görmüş olduğum mıntıkalarda, mübadiller (değişimciler, Yunanistan’dan gelen Müslümanlar) İskândan mahrum, sefalete mahkûmdurlar. Ellerinde olanları yemiş bitirmiş, perişan bir vaziyettedirler. Söke’nin Domaçya nahiyesine iskân edilenlerden de şu birkaç ay zarfında, yani üç ay zarfında 1.500 nüfustan sekiz yüze inen biçareler de zikre şayandır (belirtilmeye değer). Arkadaşlar, İzmit’in harap köylerine gönderilen tütüncülükle meşhur Drama’nın Yeniköy ve Hüseyinköy halkının, hakkı iskânlarından (yerleşim haklarından) vazgeçecek Kartal, Gekbuze (Gebze), Pendik taraflarında ahaliyi İslâmiyeden isticar ettikleri (kiraladıkları) evlere başlarını sokuyorlar ve orada tütün zeriyatına (ziraatına) başlıyorlar, mükemmel bir surette tütün zerrediyorlar (tütün ziraatı yapıyorlar). Böylece kendilerini toplamakta ve sefaletten kurtulmak üzere iken vekâlete verilen bir emir mucibince (gereğince) siz mıntıka firarisisiniz (bölgenizden kaçmışsınız), haydi İzmit’teki harabezârlarınıza (harap yerlerinize), deniyor… Sizi temin ederim. İzmir’de harikzede (yangından zarar görmüş) ve Balkan muhacirleriyle şüheda (şehit) ailesinin mecmuu (toplamı) 300 haneyi geçmez. Hâlbuki Çingene Nanok namındaki bir Ermeni’nin doksanı mütecaviz (aşkın) evi vardır …”        

Doktor Rıza Nur (Sinop); “Lozan’da bir mübadele meselesi ihdas olunmuş (ortaya konulmuş) ve kabul de ettirilmiş. Bu mübadele meselesinden matlup (amaçlanan) birkaç gaye vardı ve bunlardan birisi memleketin tecanüsü (aynı cinsten yapılması, tek tip insan yapılması, homojeni), diğer birisi memlekete nafi uzuvlar (yararlı elemanlar), eller getirmekti. …  Çünkü orada bırakacağımız Türkler ⁽¹⁾ birkaç senede yok olacaklar, mahvolacaklardır….  Yani diyebilirim ki, Yunanlıların eline bırakıp ölümlerini beklemeyelim, dediğimiz insanları belki kendimiz öldürmüşüzdür. Maatteessüf (üzülerek belirteyim ki) mübadiller ekseriyetle (çoğunlukla) burada ölmüştür. Ahali mütecanis (homojen) olsun dedik, o bile olmadı efendiler… İstanbul’un civarında en iyi yere sanki hiç Türk yokmuş gibi birtakım Arnavutlar getirilmiş konmuştur. (Bravo sesleri alkışlar) …  Efendiler! Sıtma, muhacirleri, her tarafta kırıp geçiriyor, öldürüyor, bitiriyor efendiler! Ben hayret ediyorum. İskân Vekâleti Malarya olan yerlere nasıl insan yerleştirmiştir?… O feci vakayii (olayı) bilirsiniz. 1864 senesinde Rus Çarı; Kafkas ahalisini, bilhassa Çerkeş ve Abazaları hudut haricine attığı vakit de bütün bunlara aguşunu (avucunu) açan bizler olmuşuz, o vakit ki, hükümet adamlarının cehaletleri yüzünden iskân nedir bilmediklerinden bu zavallıları getirmişler, bataklıkların civarına oturtmuşlardır. Bugün bakıyoruz ki, bu zavallılardan hiçbir şey kalmamıştır….”

2. Celse: İsmet Bey. 

Mübadele gensorusuna devam edildi;

 Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 39 (18.10.1924 / 30.10.1924) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 2, İçtima; 48, Celse: 1, – Sf. 70 ile 110 arası) kitabından birebir alınmıştır.

BAKKAL’IN YORUMU ⁽¹⁾ (1996): Yunanistan’dan getirilenler Türkler değil, Lozan’da belirtildiği gibi Müslümanlar. Dr. Rıza Nur bu mübadele işini Lozan’da yönetmiş bir delege, bunu bilmesi gerekir. Yunanistan’da sevilmeyen ve istenmeyen bu Müslümanların büyük bir çoğunluğu gizli din taşıyan Sabetayistler ve Yahudiler. Zaten İçişleri bakanı da açıklamasında onların Yunanistan’da zor durumda olduklarını söylüyor. Bunların getirilip de dağıtıldığı yerler çoğunlukla Karadeniz. Rıza Nur bu muhacirlerle Türkleştirme yapacağını zannetmiş olabilir veya bunların Türk olmadıklarını o da biliyor olmalı.