Bilgi Bakkalı

     21 Nisan 1341 (1925) tarihinde İçtima: 108, Celse:1, Birinci Reis Vekili İsmet Bey 

Osmanlı Bankasının İmtiyazlarının Ayrıcalıklarının Yani Kapitülasyonun Uzatılması İçin Başvekil İsmet’in Tezkeresi;  Sf. 345

Niyazı Bey (Mersin);”..  Arkadaşlar! İmtiyazının temdidi (ayrıcalığının uzatılması) mevzubahis (söz konusu) olan Osmanlı Bankası, esasında (ottomanbank) namıyla 1856 tarihinde İngiltere kralının şartıyla teşekkül etmiş (şekillenmiş, kurulmuş), asıl merkezi Londra’da, bir şubesi de İstanbul’da bulunan ve sermayesi 500 bin İngiliz Lirası olan bir banka idi. Bu bankanın İstanbul’daki vazifesi (görevi) nakıs (eksik) idi. Fakat zaman geçtikçe İstanbul’da o zaman Kırım Muharebesinden (savaşından) sonra mevcut olan nüfuzu siyasilerin (siyasilerin etkisi ile) de kısmen inzimamı (kısmen de buraya eklenmeleri) ile bilhassa vaziyeti maliyemizin (mali durumumuzun) vahametine (vahim durumuna) çaresaz (çare) olmak üzere bir banka teşkili ihtiyacını (oluşturma ihtiyacını) derk ettik (idrak ettik). İşte Osmanlı Bankası 4 Şubat 1863 miladisinde yahut 16 Şubat 1279 tarihinde sadır olan ferman (çıkartılan padişah emri) ile Fuat ve Ali Paşalar tarafından bir Devlet Bankası olarak (Bankı Osmaniî Şahane) namıyla sermayesi 2.700.000 İngiliz Lirasından ibaret bulunmak üzere tesis edilmiş (kurulmuş), 1279 tarihli imtiyaznâme (ayrıcalık belgesi) bazı ahkâmı itibariyle (bazı hükümleri dolayısı ile) bozuk olmakla beraber gene az çok devletin hukukunu ihlâl etmeyecek (devletin haklarına zarar vermeyecek)  bir şekilde idi. Hâlbuki bilâhare 1290 Şubat tarihinde veyahut 1875 senei milâdiyesinde (miladî senede) imtiyaz müddeti (ayrıcalık süresi) hitam bulmadan (bitmeden) tecdiden akdedilen (yenilenerek imza edilen) mukavelenameye (sözleşmeye) yahut senedi munzamma (ekleme senedine) nazaran (göre) vaziyet (durum), devlet aleyhine daha fazla kendisini göstermiştir. Yani, Ali ve Fuat Paşaların teşkil ettikleri (şekillendirdikleri) Devlet Bankasına verilmiş olan imtiyaznâme mevaddı (ayrıcalık maddeleri) ile ondan sonra Hüseyin Avni Paşa zamanında akdedilmiş (imzalanmış) olan mukavelenamenin ahkâmı (sözleşmenin hükümleri) yan yana getirilirse, görülür ki sonuncusu devlet namına (devlet adına) ve bir devletin umuru maliyesindeki istiklâli ve serbesti harekâtı namına (Devletin mali işlerinin bağımsızlığı ve özgür hareket etmesi adına) akla girmeyen ve kafamıza sığmayan ahkâm da (hükümleri de) camidir (kapsamaktadır, içinde bulundurmaktadır, toplamıştır). Bir kere Osmanlı Bankası, Divanı Muhasebat (hesaplamaların divanı yani Sayıştay) vazifesini haizdir (görevine sahiptir). Keza bu mukaveleye nazaran (bu sözleşmeye göre) Maliye Nezaretinin (maliye bakanlığının) hikmeti teessüsüne taallûk eden (kuruluş sebebine dayanan) bir kısım vezaifi haizdir (görevlere sahiptir). Aynı zamanda Millet Meclisine ve bir parlâmentoya has (özel) olan bazı salâhiyetleri (yetkilere) de haizdir. Sf.356 Bu, bilhassa o zaman, mukaveleleri (sözleşmeleri) akdetmiş (imzalamış) olan sermayedarların (hisse sahiplerinin, kapitalistlerin, para sahiplerinin) ifadesiyle Türkiye Umuru Maliyesinde (Türkiye’nin mali işlerinde) vesayeti tazammun ediyordu (vesayeti içinde bulunduruyordu). 1311 (1895) senesinde gene hükümetin müzayakalı (parasal darlık) zamanını bulmuştur. Gene para demişiz, para.. 300 bin altın istemişiz. 300 bin altına karşı banka bize demiş ki, müddeti uzatınız on iki sene daha. Sf.358 Şu halde, yeni ruhla itilâfnâme  (antlaşma) yapılmalı, eğer bu cihete (yöne) gidilmeyecek ise bazı mevadı (maddeleri) memleketin menafiine (yararlarına, menfaatlerine) muvafık surette (uygun şekilde) ıslah ve tadil edilmelidir (iyileştirilmeli ve değiştirilmelidir). Bu zaruridir ve bunun için de bir takrir, bir itiraznâme (itiraz yazısı) takdim ediyorum (sunuyorum).” Sf. 362

Muhalefet sonuç alamadı, banka sözleşmesi aynen 1935 yılına kadar uzatıldı. Sf. 365 

Ceza Kanunu Görüşülüyor; Sf. 367

İstiklal Madalyası Listesi Bu İçtimanın Sonunda Var.

 Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 48 (14.04.1925 / 22.04.1925) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 3, İçtima; 108, Celse: 1, – Sf. 355 ile 367 arası) kitabından birebir alınmıştır.