Bilgi Bakkalı

“Mustafa Kemal İş Bankası’na 750.000 lira ile ortak olmuş. Vasiyetinde buradan gelen gelirin büyük bir kısmının Türk Dil Kurumu, Türk Tarih Kurumu gibi kurumlara, bir miktarını da kız kardeşi ile bazı yakınlarının aylıklarına ayırtmış.”

Alıntı: Tek Adam III – Şevket Süreyya Aydemir (1993 – Sf. 315) kitabından birebir alınmıştır.

BAKKAL’IN YORUMU (1993): Bu 750.000 lira çok büyük bir para. Subay maaşı 400 lira!

BAKKAL’IN NOTU (2022): Kemal Paşa’nın mirası hakkında en ayrıntılı bilgi, Cem İpekçi’nin Türkiye’de Geri kalmışlığın Tarihi isimli kitabından;

“İkinci miras: Mustafa Kemal Atatürk.

Mustafa Kemal malvarlığının bir kısmını Cumhuriyet Halk Partisine, bir kısmını evlatlık edindiği kişilere ve İsmet İnönü’nün çocuklarına verilmesini vasiyet eder. Malvarlığının çok büyük bölümünü ise devlete bağışlar. Bu bağış işi olmasaydı bile yasal mirasçısı olmadığı için bu mallar zaten devletin mülkiyetine geçecekti.

Hayata 28 lira maaşla başlamış ve öldüğü zaman maaşı 5.000 liradır. Ayrıca babadan kalma bir malvarlığı da olmadığına göre bu zenginliğin nasıl oluştuğunu düşünmemek mümkün değil.

1938 yılında sağlığı iyice bozulan Atatürk, 5 Eylül’de mutemedi ve Çankaya Köşkü Genel Sekreteri Hasan Rıza Soyak’ı yanına çağırtarak, mal varlığını tespit etmesini ister. Soyak’ın hazırladığı liste şöyledir: 1) 582 dönüm çeşitli meyve bahçeleri, 2) Çeşitlerde 650 bin fidan. 3) 400 dönüm Amerikan Asma Fidanlığı. Burada 560 bin kök bağ çubuğu 4) 220 dönüm bağ. Burada 88 bin adet bağ çubuğu vardır. 5) 370 dönüm çeşitli sebze yetiştirmeye elverişli bahçe. 6) 220 dönüm 6 bin 600 ağaçlı zeytinlik 7) 27 dönüm 1.654(bin altı yüz elli dört) ağaçlı portakallık. 8)15 dönüm kuşkonmazlık 9) 100 dönüm park ve bahçe 10) 2 bin 650 dönüm çayır ve yoncalık 11) 1.450 (bin dört yüz elli) dönüm yeni tesis edilmiş orman. 12) 148 bin dönüm ziraata elverişli arazi ve meralar. 13) 45 adet büyük ve küçük idare binası ve ikametgâh, bütün mefruşat ve demirbaşları ile beraber. 14) 7 adet 15 bin baş koyunluk ağıl 15) 6 adet Aydos ve Toros yaylalarında tesis edilen mandıralar. 16) 8 adet at ve sığırlara mahsus ahır. 17) 7 adet umumi ambar 18) 4 adet hangar ve sundurma 19) 4 adet lokanta, gazino, ve eğlence yerleri, lunapark. 20) 2 adet çeşitli imalat yapan fırın. 21) 2 adet, çiçek ve süsleme nebatı yetiştirmeğe mahsus yer. (Toplam Bina 51 adet) 22) Bira Fabrikası :(Yılda 7 bin hektolitre üretme kapasitesine sahip.) 23) Malt Fabrikası: 24) Buz Fabrikası; (Günde dört bin ton buz üretme kapasitesine sahip) 25) Soda ve Gazoz Fabrikası: (Günde 3 bin şişe soda ve gazoz üretebilecek kapasitede.) 26) Deri Fabrikası: 27) Ziraat Aletleri ve Demir Fabrikası: 28) Süt Fabrikaları; Biri Ankara diğeri ise Yalova’da olan bu iki fabrika günde 30 bin litre süt ve bir ton tereyağı üretme kapasitesinde. 29) İki Yoğurt İmalathanesi; 30) Şarap İmalathanesi: Yılda 80 bin litre şarap üretme kapasitesine sahip. 31) Değirmen 32) İstanbul’daki bir çelik fabrikasının yüzde kırk hissesi. 34) Biri Ankara’da, diğeri Yalova’da kurulu iki tavuk çiftliği 35) Yalova’da ki Çiftliklerde İki Hususi İskele ve Liman Tesisatı 36)Üçü Ankara’da ve İKİSİ İstanbul’da; Beş Satış Mağazası’nın bütün tesisat ve demirbaşları. 37)Orman Çiftliğinde; Hususi sulama tesisatı, kanalizasyon, telefon tesisatı, elektrik tesisatı, küçük beton köprüler, hususi yollar, içme su tevziatı şebekesi. 38)Yalova Çiftliğinde; Hususi Su tesisatı, telefon tesisatı, elektrik tesisatı, küçük beton köprüler ve yollar. 39) Silifke Tekir Çiftliğinde; hususi sulama tesisatı, beton köprüler. 40)Orman Çiftliğinde kurulu Çiftlik Müzesi ve ufak mikyasta Hayvanat Bahçesi tesisatı. Bunların işletme levazımı ve bütün demirbaşları.41) 13 Bin Baş Koyun; Kıvırcık, Merinos, Karagül, Karaman ırklarıyla bunların melezleri. 42) 443 Baş Sığır, Simental, Hollanda, Kırım, Jersey, Görensey, Halep yerli ırklarıyla bunların melezleri,  yeni üretilen Orman ve Tekir cinsleri. 43) 69 Baş İngiliz, Arap, Macar, yerli ve bunların melezleri Koşum ve Binek Atları 44) 2 bin 450 Baş Tavuk, Legorn, Rodayland ve yerli ırklar. 45) 16 adet Traktör, 13 adet Harman ve Biçer Döver Makinesi ve bilcümle ziraat işlerini görmekte bulunan Ziraat işlerini görmekte bulunan ziraat alet ve edavatının Tamamı. 46) 35 Tonluk bir adet Deniz Motoru. Yalova çiftliğinde. 47) 5 adet, Çiftliklerin nakliye işlerinde çalıştırılan Kamyon ve Kamyonet. 48) 2 adet Çiftliklerin umumi servislerinde çalıştırılan Binek Otomobili. 49)19 adet, Çiftliklerin umumi servislerinde çalıştırılan, binek ve Yük Arabası.”

Kaynak; İsmail Cem, Türkiye’de Geri Kalmışlığın Tarihi Sf. 261, 264 arası