22 Ekim 1921 (1337) tarihinde İçtima: 98. Celse:1, İkinci Reis Vekili Hasan Fehmi Beyefendi
Müfettişi Umumilik Kanunu Görüşülüyor
Yahya Galip Bey (Kırşehir); “-Hikmeti hükümet derler buna; bir memuru maddi ahvalinden (maddi durumundan dolayı) veyahut idaresizliğinden, beceriksizliğinden dolayı azlediyoruz (görevden alıyoruz), başka bir yere tayin ediyoruz. Bu ikinci yer, aksamı vatanımızdan değil midir (vatanımızın bir bölümünden değil midir)? .. Eğer biz bu halkı, memurlar için onların menfaatine hizmet için yaratılmış diye telakki ediyorsak (anlıyorsak),.. bu fikir yanlıştır. Zira sürü çoban için değildir, çoban sürünün hizmeti içindir.”
Vehbi Bey (Karesi); “-.. idarenin ruhu, sıkı teftiş ve vasi (geniş) salahiyettir (yetkidir).“
Selahattin Bey (Mersin); “-..siz bu inzibat (düzen) ve asayişi bundan böyle ordunun üzerine yükleteceksiniz ve orduyu kendi vazifesinin haricinde olan işlerle meşgul edeceksiniz. Acaba bununla doğru bir iş mi yapıyoruz? (istiyoruz sesleri) O halde efendiler idareye kuvvet veriniz, sivil idareye yani mülki idareye kuvvet veriniz.”
(Selahattin Bey daha sonra müfettişliklerden yana konuştu.) Sf.218
2. Celse: İkinci Reis vekili Hasan Fehmi Beyefendi
Müfettişi Umumilik Kanunu Görüşülmeye Devam Ediyor:
Besim Atalay Bey (Kütahya); “-.. Avrupalılar bizi sıkıştırarak Sultan Mecit (Abdülmecit) zamanında eski eyalet tarzını yıktık… Livalara vilâyet dedik. Şimdi de Tanzimatı Hayriye’den (Hayırlı düzenlemeden) evvelkine rücu ediyoruz (geri dönüyoruz). .. Devletlû, kerâmetlû Vali Paşalar Hazerâtını vücuda getirmek istiyoruz. .. Müfettiş, ansızın gelmelidir. Böyle topuyla tüfeğiyle, mitralyözü ile kâtibi ile bilmem nesiyle gidecek müfettişler varmadan, memur bira içer, ağzını siler, tespihini çekmeye başlar, tarihten ibret alalım. .. İcra azameti devresinde (yönetimin güçlü olduğu dönemde) müfettişler hafiydi (gizliydi). .. Timurlenk’in Hükümeti de böyle idi . Bu tarz yıkıldıktan sonra onlar da azametini kaybetmiştir.
Müdafai Milliye Vekili Refet Paşa (İzmir); “- ..Biz memleketi buradan idare etmeye ve aklımıza nasıl gelirse ve eserse ona göre idare etmeye çalışırız. … müfettişlikler kaldırılacağına zannediyorum ki Dâhiliye Vekâletinin kaldırılması daha iyi olur. … Orduyu işe karıştırıyoruz. .. Orduyu işe karıştırmak fazla salahiyet vermek demektir. .. bu salahiyeti onların kucağına biz atıyoruz. .. Sonra ne oluyor? Ordu Kumandanı gidiyor o mıntıkada tahkikat yaptırıyor.” Sf.233
Hüseyin Avni Bey; “-Ne sıfatla? Ordu Kumandanı muharebe eder (savaşır, harp eder).”
Müdafai Milliye Vekili Refet Paşa (İzmir); “-Pekâlâ efendiler kabahat onun değil ki!”
Hüseyin Avni; “-Bazen onun da kabahati oluyor. Çünkü emirsiz yapıyor.”
Müdafai Milliye Vekili Refet Paşa (İzmir); “- … Efendiler asker eli serttir. .. Asker muharebe için yapılmıştır. Asker memleket dâhilinde zaptiyelik etmek için yapılmamıştır.”
Hüseyin Avni Bey; “- .. hükümet öteden beri mülki (sivil) ve adli kuvvetlerine az itimat ettiğinden (az güvendiğinden) dolayı ordu kumandanlarına salahiyet (yetki) vererek, daha doğrusu hükümetsizlik tevlid etmiştir (doğurmuştur) … Mebuslar 107 imzalı bu idaresizliği tasvir eden (gösteren) bir takrir (önerge) verdiler. Kanunu tanzim ederken (düzenlerken), o yüz yedi imzalı takririn manasını karşınızda tutarak mı yaptınız? Yoksa buyurduğunuz gibi bu kanun tecrübelerinizden mi doğmuştur?”
Refet Paşa; “-Hüseyin Avni Bey içtihadınızın (görüşlerinizin) her zaman hürmetkârıyım ve serbestii kelamınızın da (özgür sözlerinizin de) takdirkârıyım (takdir edeniyim)….”
Haydar Bey (Kütahya); (Refet Bey konuşmasında Hükümetin hatalarından bahsetmişti diyor ve devam ediyor:) “- .. sizleri millet nazarında (milletin gözünde), huzuru millette (milletin huzurunda) ikrar ve itiraf (söylediğiniz ve itiraf) ettiğiniz cürümlerden (suçlardan) dolayı Divanı Aliye (yüce divana) sevk etmek istiyorum… sizi Divanı Aliye sevk edip te muhakeme etmek istesek, bunu hangi kanuna göre yaparız? .. eğer mesuliyeti fiiliye (fiili sorumluluk) olsa bunlar koltuk kavgası yapmazlar, o mevkileri işgal edecekleri zaman düşünürler.”
Hüseyin Avni; “Ordu müdahale etmesin!” Sf. 239
Genel Müfettişlik Kanunu Müzakere edilmeye (görüşülmeye) Devam Edecek. (Sf. 243)
Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 13 (24.09.1921 / 27.10.1921) (TBMM Matbaası 1958 yılı 2. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 98, Celse: 1, – Sf. 218 ile 243 arası) kitabından birebir alınmıştır.
Bilgi Bakkalı 
Yorum bırakın