Bilgi Bakkalı

 21 Ağustos 1339 (1923) tarihinde İçtima: 7, Celse:1, Reisisani Ali Fuat Paşa

Lozan Sulh Muahadenamesi Yani Barış Antlaşmalarının Devamı

Fasıl 3- Ekalliyetlerin Himâyesi (Azınlıkların Korunması): (Bu fasılda 37. maddeden 44. maddeye kadar olan konulara Türk hükümeti harfiyyen uymayı taahhüt eder diyor. Bu maddelere aykırı kanun, nizam, resmi muamele olmaz diyor.) 

Madde 38- Türk Hükümeti tevellüt (doğum tarihi), milliyet, lisan, ırk yâda din tefrik etmeksizin (ayırmaksızın) Türkiye ahalisinin kâffesine (tamamına) hayat ve hürriyetlerine himaye-i tamme ve kâmile (tam ve olgun koruma) bahşetmeyi taahhüt eder. Türkiye’nin bütün ahalisi intizam-ı amme (kamu düzeni) ve adab-ı umumiye ile (genel edep kuralları ile) gayrikâbil-i telif olmayan (bağdaşması mümkün olmayan) her din, mezhep veya itikadın gerek umumi (genel) ve gerekse hususi (özel) surette serbesti-i icrası (özgürce yerine getirilmesi) hakkına malik (sahip) olacaklardır. Ekalliyetler (azınlıklar) seyahat ve yurt dışına çıkma haklarına sahip olacaklardır. Sf.119

Madde 39- Gayrimüslim ekalliyetlere (azınlıklara) mensup Türk tebaası (vatandaşları), Müslümanların istifade ettikleri (yararlandıkları) aynı hukuk-u medeniye (medeni hukuk) ve siyasiyeden (siyasi haklardan) istifade edeceklerdir (yararlanacaklardır).  Türkiye’nin bütün ahalisi, din tefrik edilmeksizin (dini fark gözetilmeksizin) kanun nazarında müsavi (kanun gözünde eşit) olacaklardır. .. Bilumum Türk tebaasının münasebat-ı hususiye (özel ilişkiler) ve ticariyede (ticarette), gerek din, matbuat (basın) veya her nevi neşriyat (yayın) hususunda ve gerek içtimaı umumiyede (sosyal hayatta) herhangi bir lisanı (dili) istimal (kullanma) hakkına malik olmalarına karşı hiçbir kayıt vaz’ edilmeyecektir (hiçbir sınırlama konulmayacaktır).  Lisan-ı resmi (resmi dil) mevcut olmakla beraber, Türkçeden gayri lisan ile mütekellim bulunan (konuşan) Türk tebaasına (vatandaşına) hâkim huzurunda kolaylık sağlanacaktır.  Sf.119   

Madde 40-  Gayrimüslim ekalliyetler (Müslüman olmayan azınlıklar) bilhassa (özellikle) masrafları kendilerine ait olmak üzere her türlü müessesât-ı hayriye (hayır kurumları), diniye veya içtimaiyeyi (hayır işleri, dini ve sosyal kurumları), her türlü mektep ve sair müessesatı (kurumları), talim ve terbiyeyi (öğretim ve eğitimi), tesis, idare ve murakabe etmek (kurmak, yönetmek ve denetlemek) ve buralarda kendi lisanlarını serbestçe istimal (kullanmak) ve ayin-i dinlerini (dini ibadetlerini) serbestçe icra eylemek hususlarında müsavi (eşit) hukuka malik (sahip) olacaklardır.   

Madde 41- Ekalliyetlerin (azınlıkların) mühim nispette (önemli oranda) oldukları yerlerde, çocukları Türk çocuklarının tahsil ettikleri mekteplerde kendi lisanları ile okumaları hususunda kolaylıklar temin edilecektir.  Gayrimüslim ekalliyetlere (Müslüman olmayan azınlıklara) mensup (ait) Türk tebaasının (vatandaşlarının) mühim nispette (önemli oranda) mevcut oldukları şehirlerde veya kasabalarda devlet bütçesi, belediye vesair (ve diğer) bütçeler tarafından terbiye (eğitim), din veya emrihayır (hayır işleri) maksadıyla (amacı ile) tahsis edilen (ayrılmış olan) meblağdan (parasal tutardan) bu ekalliyetlere de (azınlıklara da) muhik (hakları olan) bir hisse (pay) temin olunacaktır. Sf.119-120  

Madde 42-  Türkiye Hükümeti gayrimüslim ekalliyetlerin (Müslüman olmayan azınlıkların) hukuk-u aile ve ahkâm-ı şahsiyeleri (ailevi ve kişisel hukukları) bahsinde bu mesailin (işlerin) mezkûr ekalliyetlerin (belirlenmiş azınlıkların) örf (gelenek) ve adetlerince hal ve fasl edilmesine (çözülmesine) müsait ahkâmın (uygun hükümlerin) vaz’ına (belirlenmesine) muvafakat eder (uygun görür, katılır). (Bu çok açık bir adli kapitülasyondur. 1996)  İşbu ahkâm (bu hükümler) Türkiye Hükümeti ile alakadar ekalliyetlerin (ilgili azınlıkların) her birinin müsavi (eşit) miktarda mümessillerden mürekkep (temsilcilerinden oluşmuş) hususi (özel) komisyonlar tarafından tanzim olunacaktır (düzenlenecektir). İhtilaf vukuunda (anlaşmazlık halinde) Türk Hükümetiyle Cemiyet-i Akvam Meclisi Avrupa hukukşinasları (birleşmiş milletlerin Avrupa hukukçuları) meyanında (arasından) müntehap (seçilmiş) bir hakem, alelhakem-i bilittifak (herkesin katılacağı bir hakem) tayin edeceklerdir. Türkiye Hükümeti…  bunlara ait kilise, havra, mezarlık gibi müesseselere her türlü himayeyi (yardımı) bahşeylemeyi (gönülden vermeyi, bağışlamayı) taahhüt eder.  Sf. 120  

Madde 44- İşbu faslın yukarıki (yukarıdaki) maddelerinin Türkiye’nin gayrimüslim ekalliyetlere (Müslüman olmayan azınlıklara) taahhüt ettiği mertebede (güvence verdiği seviyede) ahkâm-ı mezkûrenin (zikredilen, sözü edilen hükümlerin) beynelmilel menfaati haiz taahhüdat teşkil etmelerini (uluslararası yararlarını içeren taahhütleri yani garantileri oluşturmalarını) ve Cemiyet-i Akvamın (Birleşmiş Milletler’in) kefaleti altına vaz’ edilmelerini (garantörlüğünün altına sunulmalarını) kabul eyler. .. Cemiyet-i Akvam’ın bu konudaki itirazlarını Hükümet Meclis’e intikâl ettirir (nakleder, yansıtır), Meclis münasip ve müessir (uygun ve etkili) tedabiri (tedbirleri) alır. .. Türk Hükümeti bu kâbilden (türden) olan her ihtilafın diğer taraf talep etiği takdirde Beynelmilel Adalet Mahkemesi Dairesine tevdiini (gönderilmesini, yönlendirilmesini) kabul eder. Mahkeme-i Daiminin kararı kâbili istinaf olmayıp (temyizi yoktur) .. Sf.120 

(Madde 45’de bu fasıldaki hükümler Yunanistan için de geçerlidir diyor. Yani galip gelen taraf da yenilen taraf ta Adli kapitülasyona tabidir diyor.)  Sf.125

 Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 30 (11.08.1923 / 8.09.1923) (TBMM Matbaası 1961 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 7, Celse: 1, – Sf. 119 ile 125 arası) kitabından birebir alınmıştır.