Bilgi Bakkalı

 22 Ağustos 1339 (1923) tarihinde İçtima: 8, Celse:1, Reisisani Ali Fuat Paşa

Lozan Görüşmelerine Devam Edildi

Mustafa Necati Bey (İzmir); “-Osmanlıdan kalan 173 Milyon lira sadece bizim üstümüze kaldı. Bu istikrazı (borçlanmayı) Osmanlı İmparatorluğu yaptı. Bizden ayrılan memleketlere % 40, bize % 60 yüklendi. Bu Meclis, Osmanlı Meclis-i Mebusanı’nın kararlarını, mukavelelerini (antlaşmalarını) reddetmişti ama mateessüf Muahedenin (üzgünüm ki Lozan Anlaşmasının) 70. Maddesinde İstanbul Hükümeti’nin 16 Mart 1914 tarihinden sonra akdettiği mukavelat ve muahedâtı (imzaladığı sözleşme ve antlaşmaları) tanımıştır ve orada düvel-i ecnebiye (yabancı devletler) tebaasının (vatandaşlarının) zararlarını deruhte etmiştir (üzerine almıştır).   Efendiler! Bu muahedede (antlaşmada, Lozan’da) kapitülasyon kokusu vardır. Kapitülasyonu Türk Milleti 7-8 sene evvel reddetmiştir. .. Muahedenin 16. maddesine bakınız; .. Harb-i Umumide (Genel harpte, 1. Dünya Savaşında) düvel-i ecnebiye tebaası (yabancı devlet vatandaşı) gibi muamele görenlerin zararlarını kabul etmişiz. .. Muahedemizde sıhhiye müşavirleri de (Lozan Anlaşmasında sağlık danışmanları da) kabul etmişiz. Sonra Efendiler adli müşavirler de vardır. Muahedelerde mütekabiliyet (anlaşmalarda karşılıklılık) esası vardır. Yani kararlar karşılıklı olmalıdır. Bu adli konuda mütekabiliyet de (karşılıklılık da) yoktur. Mesela bizim tebaamız (vatandaşımız) doğrudan doğruya onların mahkemesine tabidir. .. Ticaretimiz beş sene hal-i atalette (âtıl, boş hâlde) kalmıştır. Çünkü efendiler bu muahedede (antlaşmada) fiyat tarifeleri (fiyat listeleri) var, tarifelerimizi bozamayacağız, tarifemizi değiştiremeyeceğiz. Tamamiyle onların tanzim ettiği (düzenlediği) şekilde yürümeye mecbur kalacağız.   Bu muahedede (antlaşmada) daha garip bir cihet (yön) var; Arazimizde mezarlıklara tasarruf salahiyetini (mezarlıkları kullanma yetkisini) Düvel-i Akideye (devletlerarası kurallara, kaidelere) terk ediyoruz. ..  Bu muahedenin en elim (acı, elemli) kısmı; 59. maddesinde… Deniyor ki; Türkiye harbin tamadından (bitiminden) ve onun netayicinden mütevellit (sonuçlarından doğan) Yunanistan’ın buhran-ı mâlisini (ekonomik krizini) nazar-ı dikkate (göz önüne) alarak tamirat (onarım) meselesinde Yunanistan’a karşı her türlü metâlibinden (taleplerinden) suret-i katiyede feragat eder (kesinlikle vazgeçer). .. Zarar ve ziyanın miktarı heyet-i murahhasamızca (delegeler heyetimizce) 4 milyar altın frank olarak tespit edilmiştir. .. Fransa hükümeti tamirat bedeli almak için Almanya’nın üzerine yürüyor.” Sf. 249  

Saruhan Mebusu Vasıf Bey hukukçu, muahedenin 92 ve 93 maddelerinde muhtelit (karışık) mahkemeler var bu nedir diyor. 

  Vasıf Bey (Saruhan); “-… İstiklâlin (bağımsızlığın) en bâriz istinatgâhı (en belirgin dayanağı) bilirsiniz ki hakk-ı kazadır (yargılama hakkıdır). Nasıl olur da ecnebi hâkimler tarafından verilmiş olan hükümleri kendilerinin cebri ile tazyiki (zoru ve baskısı) ile kabul edebiliriz? .. Mateessüf muahedenâme (üzgünüm ama bu antlaşma) Boğazlarda gayri askerî (askersiz) ve bitaraf (tarafsız) mıntıkalar (bölgeler) kabul etmiştir. Yani icabında boğazları müdafaa etmek hakkını taksir etmiştir (kısmış, azaltmıştır) ve bu hak taksir edilirken bunda İngilizlerin Gladiston’dan beri takip ettikleri siyasetin bariz (açık) safhaları görülüyor.” Sf.251 

(İlk Meclis’in sosyalisti olan İzmit Mebusu Süleyman Sırrı Bey; bu muahedenamenin ne zafer ne de hezimet olduğunu, kabul edilmesi gerektiğini söylüyor. Bozok Mebusu Avni Bey böyle önemli bir günde Meclis sıraları bomboş diyor.) Sf. 255 

 Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 30 (11.08.1923 / 8.09.1923) (TBMM Matbaası 1961 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 1, İçtima; 7, Celse: 1, – Sf. 49 ile 261 arası) kitabından birebir alınmıştır.