Bilgi Bakkalı

Ayaş ve Çankırı’ya gönderilen ilk grup arasında papaz, kompozitör, müzikolog, ‘Ermeni müziğinin babası’, Anadolu’nun Türkçe, Kürtçe, Gürcüce, Ermenice türkülerini ilk derleyen Gomidas (Komitas) Vartabed de vardı. Halide Edip (Adıvar) Gomidas’la yakın arkadaştı. “İnsan ve sanatçı olarak çok nadir karşılaşabileceğimiz bir değerdi. Gomidas benim evime gelir saatlerce çalar, söylerdi.” Sf. 243

Gomidas tutuklandığında öğrencilerinden biri Gomidas’ın sık sık konferanslar verdiği Türk Ocağı’nın üst düzey yöneticilerinden olan Mehmed Emin (Yurdakul) Bey’den yardım istemiş ama Mehmed Emin Bey gayet soğuk bir edayla “Bu devletin işidir, biz karışamayız” demişti. Hâlbuki Gomidas Mehmed Emin Bey’in yazdığı sözlere besteler yapmıştı.

Neyse ki Gomidas Çankırı’dan geri dönebildi. Bazı kaynaklara göre İTC’den arkadaşları Ziya Gökalp ve Halide Edip’in gayretleriyle kurtulmuştu. Ama Anadolu’yu karış karış gezerek topladığı arşivinin yok edilmesi karşısında, akıl sağlığını korumakta güçlük çekmiş, girdiği derin depresyonu atlatamayınca La Paix Hastanesi’ne yatırılmıştı. Durumu kötüleşince, tedavi için yurtdışına gitmesi için gereken izni Talât Paşa’dan Halide Edip’in eşi Dr. Adnan Bey almıştı. Bundan sonraki hayatının büyük bir bölümünü Fransa’da tek bir nota yazmadan geçiren Gomidas, 22 Ekim 1935’te Paris’te bir akıl hastanesinde öldükten sonra Ermenistan’da defnedilecekti. Sf.243, 244

Alıntı; Öteki Tarih I (Abdülmecid’den İttihat Terakki’ye) – Ayşe Hür, (Profil Yayıncılık, 2. Baskı Ocak 2012 – Sf. 243, 244) kitabından birebir alınmıştır.