Bilgi Bakkalı

(Belge; 46 Van’daki Rusya İmparatorluğu Konsolos Yardımcısı S. P. Olferyev’in Kafkasya Askerî Bölge Karargâhı’na Gönderdiği 30 Ağustos 1912 Tarihli Rapor. GİZLİ.)

Bundan iki – üç yıl önce bütün Türk Ermenilerinin “Türk Meşrutiyeti”ne büyük ümit bağladıkları bilinmektedir. Ancak Meşrutiyet, onlara endişe ile hayal kırıklığından başka hiçbir şey getirmedi. Ermeniler, pratik insanlardır. Yeni rejimin kendileri için neredeyse hiçbir iyileştirme getirmediğini, vilayetlerde merkezî iktidarın hâkimiyetini zayıflattığını ve ülkeyi de anarşiye götürdüğünü görünce bütün hayallerini bir tarafa bırakmışlardır. Onlar, anarşi ortamından en fazla kendilerinin zarar göreceğini de hemen anlamışlardı. Türklere karşı eskiden hissedilen nefret tekrar canlanmıştır. Günümüzde Van vilayetinde yaşayan Ermeniler, Rusya’nın tarafındadır. Onların tek hayali, tek istekleri var. O da Rus birliklerini bir an önce Türk Ermenistan’ında görmektir. Bu istek, açıkça ve içtenlikle dillendirilmektedir. Dün yanıma Çatah, Norduz ve Möküs’tan temsilciler geldi ve bana Rus vatandaşlığına geçmek ve Ortodoksluğu kabul etmek istediklerini kesin bir dille söylediler. Ben de bunun için yalnızca onların isteklerinin yeterli olmadığını bildirdim. Ancak yine de bu isteği, buradaki Ermenilerin, Rusya’nın kendi kişisel çıkarlarını gözetmeden Doğu’daki Hristiyanların gerçek ve tek savunucusu olduğunu anladıklarının bir göstergesi olarak kabul ettiğimi dile getirdim. Daha sonra ise Ermenilerin başka dine geçişleri ile ilgili konuşmaların, örneğin Katolikleri sevindirebileceğini, ancak biz Rusları rahatsız ettiğini ve her işte bir çıkar gözetmenin ve bir takım maddî çıkar karşılığında da atalarının dinlerini değiştirmelerinin doğru olmadığını belirttim. Ayrıca onlara imparator I. Nikolay’ın kendi şahsi çıkarları için Ortodoksluğu kabul eden General Madatov’a söylediği aşağıdaki sözleri de örnek olarak verdim: “Atalarının dinine mensupken, sen benim cesur Ermeni generalimdin. Eğer sen kendini Rus olarak göstermek istiyorsan, şunu bil ki, benim senden başka da çok sayıda cesur Rus askerim var.” Sf. 237

Alıntı; Türkiye’de Ermeni Meselesi (Rus Genelkurmay Başkanlığı Belgeleri) – Hazırlayan; Mihail Bashanov, Çeviren; İlyas Kemaloğlu (Kamalov), (Türk tarih Kurumu Yayınları 2013, Sf. 237) kitabından birebir alınmıştır.