Bilgi Bakkalı

Tek parti döneminde CHF’nin Doğu ve Güneydoğudaki görevlilerinin tümü istihbarat ajanıydı. 

Örneğin Elazığ’da, Diyarbakır’da, Bitlis’te, Hakkâri’de, Mardin, Ağrı, Tunceli, Muş, Bingöl, Urfa, Siirt’te parti teşkilatı bile yoktu.

CHF’nin Genel Başkanı Büyük Şef Gazi Mustafa Kemal Paşa, TBMM’nin yenilenme zamanı geldiğinde buralara da mebus tayin ediyordu. Bu tayin işlemi, daha sonra Milli Şef ve değişmez genel başkan İsmet İnönü tarafından yapılıyordu.  TBMM üyelerinin halk tarafından seçileceği 1924 anayasasının hükmüdür. Fakat tek parti döneminde Anayasa’nın kesinlikle üzerinde duran ve bütün maddeleri satırı satırına uygulanan bir metin vardır.  Bu da CHF’nin tüzüğüdür. Bu tüzük gereğince, CHF’nin Genel başkanı Gazi Mustafa Kemal’den, Genel Başkan Yardımcılarından ve Genel Kâtibinden meydana gelen bir heyet, Genel Başkanlık Divanı, mebus adaylarını bizzat tespit eder. Yine tüzüğün başka bir maddesine göre Genel Başkanlık Divanının bu kararlarına partililer kesinlikle itiraz edemezler.  Genel sekreteri tayin yetkisi tüzük gereğince Genel Başkana aittir. Kendisinin Genel Başkanlığının ömür boyu olduğu ve hiçbir zaman değişmeyeceği yine tüzüğün hükmüdür.  1938 de ise bir değişiklik yapılarak Milli Şef İsmet İnönü’nün CHP’nin değişmez Genel Başkanı olduğu hükme bağlanmıştır.   Tek parti döneminde CHP devletin ta kendisidir.  CHP Genel başkanı Gazi Mustafa Kemal Cumhurreisi, CHP Genel Başkan yardımcısı İsmet İnönü, daha sonra Celal Bayar, Başbakan, CHP Genel sekreteri Şükrü Kaya, daha sonra Recep Peker, İçişleri bakanıdır. CHP’nin il Başkanları aynı zamanda Validirler.  Bu ilişkiler Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün ölümünden sonra da devam etmiştir. Parti Genel Başkanının Cumhurreisi, Genel başkan yardımcısının Başbakan olması tek parti döneminde hiç değişmemiştir. Son iki kategori ise, yani Parti Genel Sekreterinin İçişleri Bakanı ve Parti İl Başkanının Vali olmaları çeşitli yerlerde ve zamanlarda değişiklikler göstermektedir.  Tek parti döneminde, Anayasa’nın hemen hemen hiç uygulanmamasına karşın, CHP tüzüğü harfi harfine uygulanmıştır. 1927, 1931, 1935, 1939 ve 1943’de TBMM üyelerinin yenilenmesi bu esaslar dâhilinde yapılmıştır.

Alıntı: Kürtlerin Mecburi İskânı (Bilim Yöntemi Türkiye’deki Uygulama) I – İsmail Beşikçi (Sf. 80, 81) kitabından birebir alınmıştır.