Bilgi Bakkalı

  23 Şubat 1338 (1922) tarihinde İçtima: 164. Celse:2 Hafidir, Birinci Reis Vekili Musa Kâzım Efendi.

2.Celse Hafidir (Gizlidir): Birinci Reis vekili Musa Kâzım Efendi.

Aşağıdaki notlar; TBMM GCZ II – (860 ile 872 arasında) kitabından birebir alınmıştır.  

Eski Konya Valisi Van Mebusu Haydar Bey 1. Şube mazbatasında Suçsuz Bulundu: (Mustafa Kemal’in suç isnatları vardı.) (TBMM GCZ II – Sf. 860)

İsmet Paşa’nın Dayısı Dr. Refet Bey İle Refet Paşa’nın Yolsuzluğu Görüşülüyor;

Mustafa Efendi (Tokat); “-Geçen sene Isparta’da iki bin liralık bir hırsızlık meselesi oldu. Bazı başıbozuklar dediler ki mebuslar hırsızlık etti. Bu benim izzet-i nefsime ağır gitti, buna dair takrir (soru önergesi) verdim, takririm kayboldu. O takriri bağırmak sureti ile meydana çıkarttık.    .. Isparta mutasarrıf-ı sabıkı (eski mutasarrıfı) elyevm (hâlen) Maraş Mutasarrıfı: Isparta reji (devletin tütün tekeli idaresi) ambarından, yetmiş bin batman tütün almış bu da Rumların imiş. O tütünü bazılarına satmış, paralarını ceplerine atmışlar. Bu tütünleri satan kim? İsmet Paşa Hazretlerinin dayısı Dr. Refet Bey. .. Sonra Dr. bir müddet burada (Ankara’da) kaldı, Heyet-i Vekile (hükümet) dediler ki bu adam doktordur hem de mutasarrıftır. Biz bunu bir yere tayin edeceğiz. Heyet-i Vekile’den bazıları dediler ki, bu adamın zamanında hırsızlığı var, hazineden çalınmış tütün meselesi var. Bu ne olacaktır? Sonra tahkikatını (araştırmasını) yaparız derler. Tahkikat yapılıyor .. “

Hacı Şükrü Bey (Diyarbakır); “-Dâhiliye Vekili evrak-ı tahkikiye (araştırma belgeleri) mevcut iken o adamı nasıl tayin ediyor?”

Mustafa Bey (Tokat); “-Ona evliyalar karışır, bilmem.” (alkışlar)

… İbrahim Bey (Karesi); “-Efendiler takrir bendenizindir. .. Isparta reji ambarlarında zürraa (çiftçilere, ziraatçılara) ait kırk bin kilo tütün derambar edilmiş (depoya konulmuş) ve bununda hazineye ait öşrü de (aşar vergisi de) içinde iken, koyun meselesiyle alakadar olanlar reji ambarlarını kırarlar. Bu kırk bin kilo tütünü kırk veya elli beş kuruşa ahaliye satarlar. Bunun hakkında Dâhiliye Vekâleti Sabri Bey isminde bir müfettiş gönderdi ve bundan dolayı da Mutasarrıf azledilmişti. Sonra yeniden işe alıp Maraş’a Mutasarrıf gönderdiler.” (TBMM GCZ II – Sf.863)

Hüseyin Hüsnü Efendi (Isparta); “- .. Beyefendinin dediği doğrudur. Bu Avanos Nahiyesinin Reji ambarında mevcut .. tütün var. Bu tütünleri birkaç kişi, Isparta’nın mevcut mutasarrıfı dâhil, hariçten de memur var. Mutasarrıf dâhil olduğu halde reji ambarının kapısını kırarlar. Kırk kuruşa Antalya’da talip bulunduğu halde oraya ihâle etmezler. .. kırk bin kilo tütünden 12 bin kilo satıldı. Gerisi yok. Hırsızlar Kâşaneler (malikâneler) yapmışlar. Dâhiliye Vekâletine 1 Kânunusanide (Ocak ayında) bir takrir verdim. Hâlâ ahkâmı icra olunmuyor (gereği yerine getirilmiyor), nedendir bilmiyorum.   ..İkincisi; Isparta’da Müdafa-i Hukuk Cemiyetini biz kurduk geldik. Demirci Efe’nin tenkili (cezalandırılması) esnasında üç bin lira bir, yedi bin lira bir .. kâğıt paralar. Bunlar güyâ Efe’ye verildi. Senet alınmadı diyerekten söylenmiş ve bu paralar kâmilen (tamamen) yağma edilmiştir. .. Hakikaten edepsiz adamdır bunlar. (yaşasın Müftü Efendi sesleri)”

Nadir Bey (Isparta); ” Efendiler! Koyun meselesi zaten ortaya çıkacak .. Mutasarrıf Hafız İbrahim Bey ve daha bazıları ittifak ederler (birleşirler), bu tütünü gidelim alalım derler. Reji Müdürü Bahri Bey’e müracaat ederler, o muhalefet eder. Bunu almaktaki maksat güyâ Demir Alayının (Demirci Mehmet Efenin Alayının) masarif-i zaruriyesini (zorunlu harcamalarını) bu tütün bedelinden tesviye edecekler (giderecekler). Nâhiye Müdürüne de bu meseleyi teklif ederler o da muvafakat etmez. Sonra Mutasarrıf (İsmet Paşa’nın Dayısı Dr. Refet ) Reji Müdürünü kovar. Hafız İbrahim Bey ve Mutasarrıf emrederler. Bunun üzerine ambarları kırarlar. Her ambarı o arada müteferrik suretle (parçalar hâlinde) satarlar. .. Bunun bedelinin ne olduğu belli değil. Meselâ Rejinin defterinde 45 bin kilo ise, Hafız Bey’in gösterdiği defterde 12 bin kilodur. .. Buraya geldiğimde meseleyi Dâhiliye’ye (İçişleri bakanlığına) ve Reji Müdüriyet-i Umumiyesi’ne (Tekel Genel Müdürlüğü’ne) haber verdim. Oradan gelen evraklar beni teyid etti (doğruladı). .. .Maliye Vekilini de gördüm; bilmüzayede (ihalesiz) satıldı bunu arayın dedim. Şimdiye kadar aramadılar. ..  Efe’nin (Demircili Mehmet Efe’nin) tenkili (ortadan kaldırılması) zamanında Isparta’ya vardığımda dinlediğim şudur; Efe’yi tenkil için Refet (Bele) Paşa Hazretleri Isparta’ya gelmişler, tenkil eylemişler. Efe’nin Isparta’da evi var, eşyası vardır. Orayı açmışlar, bu arada Efe’nin eşyasının kısmen yağma edildiğini işittim. Hatta ahaliden gasp edilmiş (zorla alınmış) otuz kırk tulum yağ da varmış. Belki otuz kırk bin kilo yağ eder. Ziyan edilmiş. . mevcut altınları ve banknotları  (gürültüler, miktarını söyle sesleri..) miktarını bilmiyorum, yalnız duyduğumu söylüyorum. Esasen Efe’nin evinde ne olmaz?  O zamanın bir hükümdarı (Refet Paşayı kastediyor) bunları yağma etmişler.”     

Salih Efendi (Erzurum); “-Nadir Bey bunları senin araban götürmüş.”       

Nadir Bey (Isparta); “-Benim arabam götürdü. Efe’nin evinde ne kadar para bulunmuş ise (Ne kadar sesleri) Benim tahminime göre altın veya banknot yüz bin liradan aşağı olmamak lâzım gelir. Bunu nereden söylüyorsunuz derseniz, diyebilirim ki, bugün Efe’nin kuvvei tenkiliye (ortadan kaldıran kuvvetlerin) kumandanı olmak üzere Isparta ve Antalya civarında bilinen kişilerden aldığı nakit yani altın veya banknotun miktarı bellidir.. Benim arabama yüklenen para nereye gitti ise gitti.. (nereye sesleri) Refet Paşa götürdü. Nereye götürdüğünü bilmiyorum.“

(Selahattin Bey, İsmet Paşa’yı aklayan bir konuşma yapıyor, Ziya Hurşit ve İhsan Beyler Hükûmet bu işi açıklasın diyorlar.) (TBMM GCZ II – Sf. 866)

3.Celse Hafidir: Birinci Reis vekili Musa Kâzım Efendi.

Karadeniz Sahilinden Giren Mısır ve Mısır Unu İçin İthalat Resminin Alınmaması Hakkındaki Kanun Görüşüldü. (TBMM GCZ II – Sf. 872)

 Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 17 (18.02.1922 / 28.02.1922) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 164, Celse: 2 Hafidir (Gizlidir): (TBMM GCZ II – Sf. 866 ile 872 arası) kitabından birebir alınmıştır.