13 Mart 1338 (1922) tarihinde İçtima: 7. Celse:2, Reisisâni Vekili Hasan Fehmi Beyefendi.
Dâhiliye Vekâleti Bütçesi Görüşmeleri;
Yusuf Ziya Bey (Bitlis); “-.. İdare denilen şey bizde henüz mânâsı anlaşılmayan bir şeydir. İdarenin iyiliği – fenalığı eşhasın (kişilerin) şahsına göre ölçülür. Filan iyi idare etti, filan kötü idare etti diyoruz. Çünkü idarenin kendisine mahsus bir şekli, bir sistemi yoktur. Mesuliyet denilen kelime bizde mevhumdur (belirsizdir). .. Efendiler korkuyoruz ki bir Koçgiri Vakası, bir Konya vakası daha ihdas edilsin (ortaya çıkartılsın, yaratılsın).”
Ziya Hurşit Bey; “-Bravo Yusuf Ziya Bey!”
Yusuf Ziya Bey (Devamla) (Şeyh Sait İsyanı’nda idam edildi); “- .. Doğuya gizli gizli bir heyet gönderiliyor neden? Efendiler Dâhiliye Vekiline bağırıyorum. İlk defa Kürtlük nâmına (Kürtler adına) istiklâl (bağımsızlık) fikrini fısıldayan Haydar Bey’dir. (Van Mebusu Haydar Bey) Bunu iddia ediyorum. (Yaşa Sesleri) .. Ben milliyetçi değilim. .. Ben yalnız İslâm’ım. … Bu heyet gönderilecek olursa pek feci bir âkibet (sonuç) tevlit edeceğini (doğuracağını) şimdiden söylersem, zannederim ki vazife-i vataniyemi (vatani görevimi, vazife-i diniyemi (dini görevimi) ifa etmiş (yerine getirmiş) olurum.” (Bravo sesleri) (1)
Mehmet Şükrü Bey; “-.. Paşa Hazretleri (Mustafa Kemal Paşa) kıraat buyurdukları büyük nutukta, memlekette kanunu hâkim kılmak isteriz ve bu bizim umdemizdedir (ilkemizdir), demişlerdi. Bu söz vaktiyle Talat Paşa tarafından söylenmiş bir sözdür. .. kanun nerededir? … Bu memleketin çâre-i ıslahı (iyileştirilmesinin çaresi) bu memleketin kurtulmasının en büyük sâiki (sevk edeni, yönlendireni) memlekette kanunu hâkim kılmakla olur. .. Kırşehir’de Haşim Bey isminde Askeri Hastaneler Sertabibi istediği binayı bizzat işgal ediyor. İçine doktorlarını koyuyor, istediği bir zabite (subaya) icar ediyor (kiralıyor). …Ankara’nın bağları kâfi, niçin Kırşehir’e gidiyorsunuz? (Ankara’da, Çankaya bağlarını zapt etme işleri mi var?) Efendiler bunun içinde evinden atılmış bir polis, teessüründen hasta olmuş ölmüş bir adam dahi vardır. .. Gaye, memlekette herkesin, ırzından, nâmusundan, meskeninden emin olmasıdır. İstiklâl bununla kâimdir (kalıcı olacaktır). .. O Dâhiliye Vekil-i Muhterem’i ki bu kürsüden, siz bana zahir (yardımcı) oldukça ben bu gibi kuvvetlerin, böyle nüfûzların (nüfuz kullananların) önüne geçeceğim ve muvaffak (başarılı) olacağım demişti. Efendim maalesef olamamıştır ve olamayacaktır. (olamayacaktır sesleri) .. Memleketin onda sekizi gittiği halde hâlâ eski teşkilatla bu memleketi idare etmek istiyoruz.” Sf.193
Ali Şükrü Bey; “- … Memlekette iki Hükümetin mevcudiyeti (varlığı), birisi hükümet-i askeriye nâmı altında diğeri hükümet-i mülkiye (sivil hükümet) nâmı (adı) altındadır. … Trabzon’da bir zabit, arkadaşlarımızdan Mebus Celal Bey’in evine girmiştir. Hatta revolver (özel bir tabanca) çekmek sûretiyle. . .. O kadar gariptir ki, bunun halktan da yapılan şikâyet evrakı (şikayet belgesi) üzerine yapılan derkenardan (kenarına yazılmış nottan), ‘bu zabit yeni gelmiştir, buranın içtimaiyatına (sosyal hayatına) vâkıf değildir’ yazılı.”
Ziya Hurşit Bey (Lazistan); “-Bu tezkereyi yazan Fırka Kumandanının uhdesine (emrine), mükâfaten (ödül olarak) Vali Vekâleti de verilmiştir.”
Ali Şükrü Bey; “-Benim şahıslarla işim yoktur. .. Bendenizin istediğim nokta bu zihniyetin köküdür, esasıdır, temelidir, bunu yıkmak lâzım gelir. … Jandarma, polis, cemiyet-i umumiye dışı (toplumun genelinin dışında) bir takım teşkilata lüzum yoktur, bunların tevhidi (birleştirilmesi) lâzımdır. .. Memurin-i askeriye (askeri bürokrasi) hükümet-i mülkiyenin (sivil bürokrasinin) yalnız bazı icraatına müdahale etmiyor, belki memleketin her türlü umuruna (işlerine) müdahale ediyor. .. Asker vazifesinin haricinde (görevinin dışında) asayiş-i dâhili vazifesiyle (iç güvenlik göreviyle) işgal edilmemelidir.”
3. Celse Hafidir: Bu gizli celse konusunda hiçbir zabıt yok.
Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 18 (1.03.1922 / 1.04.1922) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre;1 Sene; 3, İçtima;7, Celse: 1,2 Celse 3 Hafidir. Sf. 193) kitabından birebir alınmıştır.
BAKKAL’IN YORUMU (1) (1996): Mustafa Kemal Paşa, Kürtlerden bir heyet seçti, çok önemli bir görev vereceğim dedi, Yusuf Ziya Bey, bu heyete koyduğunuz Haydar Bey vasıtası ile Kürdistan’ı karıştırırsınız diyor.
Bilgi Bakkalı 
Yorum bırakın